سه‌شنبه 21 آذر 1396 - 8:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ياسر حمزه لوي

 

سيره عاشورايي

 

نگاهي به کتاب شرح وصال اثر علامه سيد محسن امين جبل عاملي

شرح وصال ( شرح زندگاني امام حسين (ع) از تولد تا شهادت ) اثر علامه سيد محسن امين جبل عاملي است که ترجمه اي است از المجالس السنيه؛ که توسط محمد رضا جباران برگردان شده است و توسط شرکت چاپ و نشر بين الملل به بازار نشر ارائه گرديده است.

در آستانه عاشورايي ديگر، نقد و نگاهي خواهيم داشت به اين اثر و موضوع آن را از زواياي مختلف بررسي خواهيم کرد.

پيش از هرچيز، آنچه بسيار مورد اهميت است؛ حساسيت بالاي موضوع مورد بررسي است. زندگاني ائمه معصومين بخصوص امام حسين (ع) که واقعه عظيم عاشورا در آن شکل گرفته است هميشه از حساسيت هاي خاص خود در روايت برخوردار بوده است. از سويي جذابيت ماجرا و کشش آن در شيعيان به علت عشق و علاقه نهفته در وجودشان به آن حضرت و نيز تلخي ماجراي عاشورا، توجه بسياري را ايشان جلب نموده و افراد مختلفي در مناسب و مراتب گوناگون سعي در ارائه آثاري با اين مضمون داشته اند. از سوي ديگر همان طور که ذکر شد حساسيت ماجرا، ويژگي هاي بديع ان و نيز بزرگي پيام ان که درکش نياز به ملزوماتي دارد نزديک شدن به ان را براي هرکسي در تاليف ساده نمي سازد. بسيار مهم است که در نوشتن از چنين واقعه اي حدود صداقت رعايت شود و حرفي خارج از آن به تاليف در نيايد و به زبان جاري نوشد. اين اهميت به جز ويژگي ذاتي رعايت صداقت در اين موارد ناشي از حوزه اثر گذاري فراوان تاليفات در اين زمينه است. بهره گيري ذاکرين اهل بيت از اين تاليفات يکي از حساس ترين بخش هاي اين موضوع است که به دليل ارتباط مستقيم ايشان با قشر عام مردم حوزه نفوذ اين موضوع را گسترش مي دهد. از اين روي هرگونه تحريف و کجي در ذکر مسائب خطري است که بزرگي و شان آن حضرت و واقعه عاشورا را در اذهان عموم مردم تحت تاثير قرار خواهد داد. و نگراين بابت فراموشي هدف اصلي اين حرکت را در دل هاي مومنان آگاه دوچندان خواهد کرد. از اين روي دقت بايسته در تاليف چنين آثاري و نظارت بر آن از امور مهمي است که بايد به جد به آن پرداخته شود. همانگونه که در ابتداي اثر نيز ذکر اين موضوع رفته است و بيان شده که هدف اين اثر ايجاد منبعي معتبر براي ذاکرين اهل بيت است تا بتوانند از آن در آثار خود استفاده لازم را ببرند.

از سوي ديگر شان و منزلت امام حسين و حرکت عاشورايي ايشان در تاليف چنيني آثاري بايد در نظر گرفته شود. فراموش نشود که اثر در چه زمينه اي تاليف مي شود و شان ايشان چيست و چگونه رعايت مي شود. آبرومند بودن، زيبايي و عاري از اشکالات ظاهري بودن از مواردي است که رعايت ان بر ارزش اثر مي افزايد و در اين زمينه واجب تر نيز مي نمايد.

اثر پيش رو با سه بخش مقدمه، پيشگفتار و اشاره اغاز شده است و سپس در صد مجلس به شرح موضوع اصلي اثر پرداخته است. متاسفانه سه بخش ابتدايي که به نوعي معرفي کتاب و هدف از تاليف ان است از پراکندگي پسياري رنج مي برد و جابججايي متون و عدم دقت در نگارش اين مشکل را دو چندان و کامل محسوس کرده است. هرچند با خواندن ان مي توان به موضوع مورد نظر نگارنده دست يافت اما شايسته چنين اثري چنين مطلعي نيست. چه زيباتر بود که در اين زمينه دقت کافي مبزول داشته شود.

اما در مورد صد مجلس نوشته شده در اين اثر بايد گفت با مطالعه آن ها آنچه بيش از همه مورد توجه قرار مي گيرد ترتيب جمع آوري ان است و نيز اينکه شايد نتوان دقيقا نام زندگينامه را براي اثر مورد بررسي برگزيد. عنواني چون سيره حضرت امام حسين (ع) شايد بيشتر با مجالس آورده شده در کتاب هم خواني داشته باشد. چرا که اين مجالس آنچنان که بايد شايد سعي در ارائه ترتيبي مراحل زندگاني حضرت نداشته اند و فاصله بسيار ان از شيوه زندگينامه نويسي کاملا واضح و مشخص است. چنانکه حتي مي توان گفت هدف نويسنده نگارش زندگينامه اما حسين (ع) نبوده است. شايد در تعريفي دقيق تر از اين اثر بتوان گفت: اثر پيش رو سعي در جمع آوري وقايع مهم تاريخي در مورد امام حسين (ع) و حادثه عاشورا داشته است و از طرفي کوشيده است رفتار و سيره حضرت را در موقعيت هاي گوناگون و در روايات مختلف بررسي کند. انچنان که مي بينيم در هر مجلسي به بررسي خصوصيتي اخلاقي از حضرت و يا رفتار ايشان در يک واقعه تاريخي و يا حتي خبر و نامي از ايشان در جايي ديگر از تاريخ و نقلي ديگر، پرداخته شده است. در مجموع همانطور که گفته شد از نظر نگارنده آنچه که در اين اثر مي توان ديد بيش از زندگينامه حضرت، بر بيان ويژگي هاي وي تمرکز دارد.هرچند اين موضوعات نيز بخشي از زندگي آن حضرت مي باشد اما نه آنقدر کامل که بتوان آن را شرح زندگاني ناميد. از سويي ديگر ذکر ترتيبي مجالس است. آنچه در کليت مي بينيم از ترتيبي نسبي برخوردار است و مجلس با ذکر نکاتي از کودکي حضرت تا واقعه عاشورا ادامه مي يابد. اما اين موضوع در جزيئات ترتيب دقيقي ندارد و حرکت نامنظم در تاريخ را مي توان در گوشه هايي از اثر به راحتي مشاهده نمود. البته اين موضوع را نه به عنوان نقطه ضعف که تنها به عنوان ويژگي اين اثر بايد در نظر گرفت؛ که مي تواند حتي از امتيازات مثبت آن نيز باشد و همانطور که در مقدمه اثر نيز آمده است آن را به هدف اثر که تبديل به منبعي براي ذکر آن حضرت است نزديک مي کند.

اما با نگاهي به محتواي اثر ويژگي هاي ديگري از آن به نظر مي رسد که ذکر آن خالي از لطف نيست. روايات آورده شده در مجالس مختلف کتاب اگرچه همگي از منابع معتبر گرفته شده و مورد اعتماد است اما از نظر محتوايي همگي در يک سطح نيست و از يکدستي کافي برخوردار نمي باشد. البته اين موضوع هر عمل باعث تنوع بخشي به اثر شده است و جذابيت آن را در نگاه مخاطب افزوده است. چنانچه که مجالس و روايات آورده شده در آن ها از بيان مسائل معرفتي تا مسائل ساده تر و حتي روزمره در نوسان هستند و اگر چه در کل ترجيحي در انتخاب مجالس بين مخاطبان گوناگون اثر مي تواند وجود داشته باشد اما چنين تنوعي لازمه اثر و از ويژگي هاي مثبت آن مي تواند باشد.

در نگاهي ديگر بايد توجهي داشت به ترجمه اثر. در اين زمينه آنچه شايسته تقدير است روان بودن نثر بکار رفته و ترجمه ساده اثر است که در چنينن اثاري به حق کار ساده اي نيست و اين موضوع نشان از توان بالاي مترجم و قلم روان اوست که توانسته با واژگاني ساده و تا جاي ممکن شناخته شده به ترجمه اين اثر بپردازد. همچنين آوردن توضيحات مناسب براي درک بهتر متون در پاورقي ها زا ديگر ويژگي مثبت تجرمه اثر است که البته به نظر مي رسد جاي کار بيشتري داشت و مترجم مي توانست با کار کشيدن بيشتر از اين ويژگي متن را براي طيف گسترده تري از مخاطبان خوانش پذير نمايد.

در نهايت بايد گفت شرح وصال اثري است که اگرچه داراي نقاط ضعفي در ساختار است اما به لحاظ محتوايي مي تواند منبعي معتبر براي علاقمندان به اين موضوع و عاشقان حضرتش باشد و همچنين تا حدودي به هدف خود براي رسيدن به منبعي معتبر و به دور از انحراف براي ذکر واقعه نيز رسيده است. اگرچه در اين گونه آثار بررسي دقيق، به دليل شباهت کلي در بيان مسائل رفته بر امام حسين و تکرار فراوان شرح زندگاني ايشان کاري نسبا دشوار است اما هر مخاطبي با مطالعه اين اثر در مي يابد که کتاب شرح وصال نخواسته موضوعي را به غلط درست جلوه دهد و يا در موردي بزرگ نمايي کند؛ يا موضوعي را کوچک بشمرد. صداقت در بيان شايد از ويژگي هاي مثبت اين اثر باشد که مي تواند اعتماد مخاطب را به خود جلب نمايد. همچنين اين که شرح وصال را نمي توان منبعي قضاوت کننده برشمرد و آن تنها راوي مجارا است. چرا که به خوبي دريافته براي رسيدن به هدف مورد اشاره اولين قدم روايت درست و بدون کم و زياد گويي مي باشد.

با اميد اينکه اين اثر و آثار مشابه بتواننند در بالا بردن سطح مجالس سوگواري سيد و سالار شهيدان موثر واقع شوند و قدمي در راه امر به معروف و نهي منکر که هدف حرکت ايشان بود بردارند.

با تشکر از شرکت چاپ و نشر بين الملل و آرزوي توفيق روزافزون براي محمرضا جباران.

 

 

 

يكشنبه 21 آذر 1389 - 11:53


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری