پنجشنبه 2 شهريور 1396 - 13:18
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ياسر حمزه لوي

 

شعرهايي غريب

 

نگاهي به مجموعه شعرهاي کوتاه خاکه نغمه ها اثر عباس باقري

خاکه نغمه ها عنوان دفتري است از مجموعه شعرهاي کوتاه عباس باقري که توسط مرکز آفرينش هاي ادبي انتشارات سوره مهر در سال هشتاد و هفت به بازار نشر آمده است. در اين مجموعه دويست و بيست و هشت شعر کوتاه درج گشته که همگي به صورت کلي در غالت سپيد سروده شده اند. در اين فرصت سعي بر اين است که اثر مذکور را از ديدگاه هاي مختلف مورد بررسي قرار دهيم و به نکاتي چند در مورد آن اشاره کنيم.

در ابتدا ساختار شعري مجموعه خاکه نغمه ها بررسي مي کنيم. همانطور که ذکر شد غالب شعرهاي اين مجموعه به صورت سپيد سرايي بوده اند که البته شاعر در مواردي به ايجاد قافيه و وزن هاي دروني نيز رسيده است. هرچند در کل نمي توان شعري از اين مجموعه را نيمايي کامل ناميد. به عنوان مثالي از اشعاري که به شعر نو نيمايي نزديک گشته اند توجه کنيد به سروده پنجاه و نهم مجموعه:

يک دانه و

هزار چينه دان

يک کاسه شکسته ساز و

هزار سرانگشت نغمه خوان

در اين زمينه اشعار شماره صد و هفتاد و هفت و صد و هفتاد و نه و... نيز مثال هاي خوبي از وجود وزن دروني در آن است.

در کل از نظر ساختاري مي توان به اين صورت تقسيم بندي نمود که غالب شعرها سپيد و مختصري نيز نيمايي هايي هستند که با استفاده از کلمات هم قافيه و نيز ايجاد وزن دروني در شعر تفاوت هايي را موجب گشته اند. اين که شاعر در کدام زمينه موفق تر بوده است نيز امري است که از کثرت کار در اين زمينه ها قابل تخيص مي باشد و به نظر مي رسد توانايي قلم او در سپيد سرايي ها نمود بارزتري دارد و هرچند شعرهاي نزديک به نيمايي فارغ از نقص هاي ساختاري است اما وزن دروني و کلمات هم قافيه به عنوان زينتي براي شعر و کيفيتي جديد که مي تواند موثر در گسترش قلم شاعر باشد، عمل نکرده است و به نظر مي رسد سپيد سرايي ها در درجه رفيع تري در شعر عباس باقري حضور داشته باشند.

در نگاهي ديگر ساختار واژگان و اصطلاحات به کار رفته در مجموعه خاکه نغمه ها جالب توجه است. در کليت اثر کمتر پيش آمده واژه اي کهن و کلاسيک مورد استفاده قرار گيرد و شاعر کوشيده در اشعارش از واژگاني امروزي و عام در استفاده، بهره ببرد. در اين بين ممکن است واژگاني غريب حضور داشته باشند که آن ها نيز بيشتر غربت معنايي ناشي از بهره بردن اشعار از واژگان محلي و خاص است. همين امر گاهي بر پيچيدگي هاي اشعار افزوده است و فراتر از فهم، درک حس نهفته در شعر را مشکل نموده است. در نهايت نيز آنچه به عنوان که به عنوان اصطلاحت و ترکيبات شعري بتوان نامگذاري کرد در شعر عباس باقري کمتر مشاهده مي شود؛ و شاعر کوششي در خلق ايجاد حس ها و موقعيت هاي ويژه از طريق کشف ترکيب هاي جديد نداشته است. در اين زمينه واژگان به کار رفته نيز از سادگي خاصي بهره مي برند و کمتر واژه پيچيده اي در شعرها ديده مي شود. در واقع شاعر پيچدگي را در بيان خود ملحوظ کرده است و بيان غير مستقيم احساس و ايجاد تعليق را در سرايش پسنديده تر ديده است.

اما محتواي شعرهاي دفتر خاکه نغمه بخش ديگري است که بايد به آن پرداخته شود. بدون پيش داوري و فقط درباره آنچه به ذهن متبادر مي شود بايد گفت اشعار اين مجموعه رنگ بويي از هايکو هاي شرغي را در درون خود نهفته دارند و از طرفي احساس ناب شعر سپيد پارسي نيز در آن ها به چشم مي خورد. شعر هاي اين دفتر را نمي توان در دسته بندي هاي پيچيده اي از يکديگر جدا کرد اما آنچه به صورت کلي و محسوس تر در مجموعه حس مي شود تفاوت شعرهاي ابتدايي مجموعه با باقي ان است. اين شعر ها نه از پيچيدگي هاي واژگاني و اصطلاحي و نه از پيچيدگي هاي زباني پهره مي برند و تنها بيان احساس شاعر در فضايي خاص و در لحظه اي مشخص است. گنگ بودن نسبي اشعار ابتدايي دفتر نيز اغلب ناشي از همين ويژگي است که کمتر در شعر فارسي مورد استفاده بوده است و ارتباط مخاطب با آن بستگي به شناخت عميق آن و درک ويژگي هاي اين نوع از آثار دارد. ظرافت احساس و سادگي بيان عميق ترين چيزي است که اين گونه شعرها را تحت تاثير قرار مي دهد و در نهايت ان را موثر مي نمايد. درک اين اشعار نياز به درک نوع آن دارد و نيز غوطه ور شدن در بطن آن. اين غوطه ور شدن به صورت ساده امري است که در هايکوي شرقي از آن به ذن ياد مي کنند و آن رسيدن به حالت خاصي است از مستقرق شدن در باب معنا سروده. ويژگي ديگري که يان شمابهت را شامل مي شود کوتاهي آثار و بيان تنها يک حس خاص است. آخرين نکته در باب فهم اين دست اشعار اين است که درک اين اثر تنها با حضور در خود اثر ممکن است. به عبارتي اثر مخاطب پذير نيست و نمي توان با نگاه از بيرون به درکي از آن رسيد. چشيدن طعم شيرين اين اشعار تنها با نگاه از دورن و قرار گرفتن در موقعيت شعري ان ممکن است. در زير با مثالي اين نکته را مشخص تر مي کنيم:

دکه يي،

وزنه ها روي کتاب هاي مصور!-

باد بهار.

هايکوي بالا اثري است که هرچند نمونه دقيقي از آن نمي توان در دفتر خاک نغمه ها مثال زد اما به خوبي منظور نظر ما را مي رساند. مثلا توچه کنيد به شعر زير از همين دفتر و آن را مقايسه کنيد با هايکوي بالا:

سماور جوش

و ابر نازک شبنم ريز

بر بوته هاي تشنه جاجيم

حال توجه کنيد به ويژگي هاي مشترک بسيار اين دو اثر. به عبارت ديگر هدف شعر عباس باقري زيبايي نيست بلکه به سادگي تمام به ما چيزي را نشان مي دهد که خود هميشه مي دانسته ايم، بي اينکه بدانيم که مي دانيم؛ و ما را بدين حقيقت آشنا مي کند که تا زندگي مي کنيم شاعريم. پس در فهم دفتر خاک نغمه مهم است که سادگي ذاتي آن از خاطر نرود و بدانيم شاعر بيشتر به حقايق توجه کرده است تا ساختن موقعيت.

نکته نهايي نيز در مورد اشعار اين دفتر استفاده از واژگاني مشابه و يک راستا است. به صورتي که به عنوان مثال واژگاني از طبيعت و درخت و جنگل و گل و... کاربرد وسيعي در اشعار اين مجموعه داشته است.

اما نکته انهتايي اين که تمام اين مشابهت ها دليل نمي شود که اشعار عباس باقري را نمونه اي از هايکو بپنداريم. چرا که هايکو يک فرهنگ است و درک آن، سرودن آن و رسيدن به معناي عميق آن کاري نيست که ساخته و پرداخته زبان پارسي باشد و شعر نو پارسي از آن بسيار دور است. ذکر مشابهت ها نيز تنها استعاره اي بود براي بيان ويژگي هاي شعري دفتر خاک نغمه ها و نگارنده به هيچ وجه قصد معرفي هايکوي پارسي را نداشته است.

از ميانه اثر نيز هرچه به پيش مي رويم رنگ بوي اين مشابهت ها کم رنگ تر مي شود و آثار به سپيد سرايي هاي معمول پارسي نزديک تر مي گردد. قاعدتا در اين سير حرکتي از ويژگي هاي توضيح داده شده در بالا کاسته مي شود و شعرها رنگ و بوي بيشتري از تعليق، احساست شاعرانه، زيبايي هاي تصويري و بازي با کلمات را در بر مي گيرند. و اين امر باعث شده در نگاه اول آثار نيمه دوم کتاب جذاب تر و مورد پسند تر به نظر برسند.

در خاتمه دفتر خاکه نغمه ها را بايد در هر دو اين موقعيت هاي گفته شده اثري موفق دانست که به اندازه کافي از اتفاقات بديع و خلاقانه و زباني ساده و در عين حال محکم بهره برده است و کوتاهي آثار مخاطب را تا انتهاي خوانش اثر همراه خواهد کرد. با تشکر از انشارات سوره مهر و قدرداني و تبريک به عباس باقري بابت احساس ناب و خلاقيت وسيع و شاعرانگي بي مثالش.

 

 

سه‌شنبه 2 آذر 1389 - 9:9


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری