چهارشنبه 1 شهريور 1396 - 3:7
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

پاي منبر معرفت

 

محمدعلي موظف‌رستمي

 

حسنات حضور در مساجد در كلام حضرت اميرالمؤمنين على(ع) بخش هفتم و هشتم

 

 

 

امام علي (ع) مي فرمايند:

«من اختلف الى المسجد اصاب احدى الثمان: اخا مستفادا فى اللّه، او علما مستطرفا، او آية محكمة، او يسمع كلمة تدل على هدى، او رحمة منتظرة، او كلمة ترده عن ردى، او يترك ذنبا خشية او حياء.»[1]

 

كسى كه پيوسته به مسجد برود يكى از منافع هشتگانه نصيبش خواهد شد:

 

هفتم: به خاطر حياء و آبروي خويش ترك گناه مي‌كند.

هشتم:به خاطر ترس الهي مرتكب عمل خلافي نمي شود.

--------------------------------

در ادامه سلسله مباحث مربوط به حسنات حضور در مسجد در كلام مولاي متقيان امام علي (ع)، در اين مبحث با توجه به اينكه مزيت‌هاي هفتم و هشتم حضور در مساجد: ترك گناه و عمل خلاف تقريباً مشابه و مرتبط با هم مي‌باشند. به همين خاطر دو تا بحث باقيمانده از هشت مزيت برشمرده شده، در اين مقال مورد تحليل و بررسي قرار مي‌گيرد. اميد است كه اين سلسله مباحث مطرح شده بيش از پيش زمينه‌ساز حضور فعالتر و پررنگ‌تر ما در مساجد باشد. انشاء الله.

   قبل از ورود به موضوع اصلي بحث، بايسته است تعريفي دقيق از تقوا داشته باشيم تعريفي كه از مقبوليت عامه نيز برخوردار باشد. در فرهنگ لغت "تقوا" به معناي «پرهيز و ترس از خدا و اطاعت امر او، پرهيزگاري»[2]تعريف شده است. خداوند متعال در قرآن كريم بنيان و اساس شكل‌گيري مسجد را بر پايه تقوا اعلام فرموده است: لا تَقُمْ فيهِ اَبَداً لَّمَسْجِدٌ اُسِّسَ عَلَى التَّقْوى‏ مِنْ اَوَّلِ يَوْمٍ اَحَقُّ اَنْ تَقُومَ فيهِ فيهِ رِجالٌ يُّحِبُّونَ اَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرينَ‏؛[3] ترجمه: تو اى رسول ما هرگز در مسجد آنها قدم نگذار و همان مسجد «قبا» كه بنيانش از اول بر پايه تقوى محكم بنا گرديده بر اينكه در آن اقامه نماز كنى سزاوارتر است كه در آن مسجد مردان پاكى كه مشتاق تهذيب نفوس خودند در آيند و خدا مردان پاك و مهذب را دوست دارد.»

با عنايت به اين آيه شريفه مشخص مي‌شود كه اساس مسجد بر پايه ورع و پرهيز و از گناه شكل گرفته و اين مهم را ما در هيچ از اماكن عبادت ديگر اديان نمي بينيم كه خداوند چنين موضوع مهمي را در ارتباط با مسجد بيان كرده باشد.

    بنابراين حضور در چنين مكاني كه از اول نيت بناي آن بر پايه تقوا و پرهيز بنا گرديده، مي‌طلبد كساني كه در آن حضور پيدا مي‌نمايند در درجه اول راه و منش ترك از معصيت و گناره را در سرلوحه رفتار خويش قرار داده و بر اساس ضرورت‌ها و الزامات ترك معاصي كه در آموزه‌هاي ديني نسبت به انجام آن تأكيدفراواني به عمل آمده است در آن قدم بگذارند. پر واضح است كه «مسجد در جايگاه اصيل خود يك الگوى ارزشگذارى است ارزش‌هاى فراموش شده در مسجد مطرح مى‏شود در آن جا نيازمند و ثروتمند، رئيس و زيردست فرمانده و سرباز امتيازهاى مادّى و ظاهرى را كنار مى‏نهند و همه در كنار يكديگر و دوش به دوش هم مى‏ايستند. در مسجد تنها ارزش‌هاى حقيقى همچون تقوا و جهاد مطرح است. بر پايه فقه اسلامى شايسته است. آنان كه از فضيلت‌هايى همچون علم، تقوا، ايثار و جهاد برخوردارند در صف اول نماز جماعت بايستند اين امر خود نوعى ارزشگذارى و ترويج ارزش‌هاى اصيل است.»[4]

در همين راستا حضور در مسجد، يكى از آثار ايمان و تعبد و تعهد و صلاحيّت دينى افراد است و همين تقيّد عملى، مرز ديندارى و روح اطاعت آنان را، از اشخاصى كه به خصلت ايمان و اطاعت پاى‏بند نيستند تفكيك مى‏گرداند در واقع اين امر يكى از ملاك‏هاى ارزش‌گذارى مومنين مى‏باشد. همچنين شركت در نماز جماعت نوعى ارزش محسوب مى‏گردد اين ارزش بر ديگر ابعاد معنوى - اجتماعى و اقتصادى و... نمازگراران تأثيرگذارى مستقيم دارد كسانى كه در مسجد حضور فعال دارند بيش از ديگران بر رعايت ارزش‌هاى اسلامى و اخلاقى در جامعه اصرار مى‏ورزند. چون هنجارهاى عرفى حاكم بر جامعه اسلامى در راستاى ارزش‌هاى اسلامى است به تبع اين افراد ارزشهاى عرفى جامعه را نيز بيشتر مراعات مى‏كنند.

نبى مكرم و رسول خاتم حضرت محمد(ص) در ارتباط با نقش مسجد در ايجاد تقوا و پرهيزگاري در بين مومنين فرموده‏اند: «انّ المَساجدَ بُيُوتُ المُتّقين...؛[5] ترجمه: مسجدها، خانه‏هاى پارسايان و پرواپيشگان است.» و در حديثى ديگر فرمود: «أحَبّ البلاد الَى‏اللَّه مَساجدُها، وَ ...؛[6] ترجمه: محبوب‌ترين سرزمين‌ها نزد خداوند مسجدها هستند...» در اين حديث كه با زبان كنايه و تمثيل، سخن به ميان آمده نكاتى در خور توجه است:

    1. علّت محبوبيّت و قداست و ارزشمندى مساجد اين است كه مردم در آنها با معارف قرآن آشنا شوند و با حضور مستمّر خود سخنان خاندان عترت و نبوّت كه حافظان شريعت و پاسداران آيين اسلام و شارحان كتاب سنّتند - را بشنوند و در نتيجه راه و رسم صحيح زندگى را بيابند واز معصيت‌ها وگناهان دوري نمايند.

 2. خوشبختى و موفقيّت اصلى را بايد در آستان‏هاى الهى(مساجد) جستجو كرد.

    3. آرايش حقيقى براى انسان تنها به جامه‏نو و گران نيست، بلكه به تقوا و آراستگى خلقى و رفتارى است.

    4. انسانى كه از پروردگار خويش گسسته است، موجودى بى‏پشتوانه و بى‏پناه است، ليكن مساجد به سبب انتسابشان به خدا پناهگاهى مطمئن و پشتوانه‏اى محكم براى مردم مؤمن و متديّن محسوب مى‏شوند. و زمينه‌هاي دوري و ترك از گناه در ايشان تقويت مي‌شوند.

مساجد، به طور كلّى ميدان كسب فضايل و ارزشهاى والا و معنوى‏اند، و انسانى كه ساعاتى از عمر خود را در آن مى‏گذراند به كمالاتى دست پيدا مى‏كند و يا بايد دست پيدا كند كه هستى را براى وى معنى‏دارتر، و وجود را ارزشمندتر و پايدارتر مى‏گرداند.[7]

و براين اساس حضرت امام صادق (ع) در روايتى مى‏فرمايند: «بر شما باد حضور در مساجد كه آنها خانه‏هاى خدا در روى زمين است و آنكه پاك و منزه در آن حضور يابد، خداوند گناهان او را پاك مى‏سازد.» [8]

بنابراين مي‌توان گفت كه از كاركردهاي مهم مساجد با وجود تنوع‏پذيرى اين كاركردها، وجه تقواپذيري و پرهيز و ورع از گناه و محرمات و نيز تشويق و ترغيب در ترك معاصي بوده  و به همين خاطر است كه به  مسجد روندگان همواره تأكيده شده است كه برداشت اخلاقى لازم را از اين جايگاه مقدس براى خود، خانواده و جامعه خود، كسب نمايند. «شركت در نماز جماعت در مساجد، و به صف عبادت مؤمنان پيوستن، با آنان به ركوع و سجود و قيام و قعود و راز و نياز پرداختن، و در موج جماعت تلاش نمودن، سبب مشمول عنايت خداوند واقع شدن و موجب پاك گرديدن از گناه نيز مى‏شود. پيامبر اسلام(ص) فرموده است: مَنْ آتى‏ الجَماعةَ ايماناً و اِحْتِساباً، اِسْتَأنفَ اَلعَملَ؛ [9]ترجمه:  هركس فقط از روى ايمان و عمل خالص براى خدا انجام دادن - به دور از ريا و خودنمائى و راحت‏طلبى و اغراض فاسد ديگر - در نماز جماعت شركت كند، خداوند مهربان گناهان او را مى‏آمرزد، او پاك و پاكيزه مى‏گردد و مانند كسى مى‏باشد كه تازه به تكليف رسيده و اكنون مى‏خواهد اعمال و تكاليف خود را شروع كند.[10]

   با توجه به مطالب فوق، تلاش شده است بيش از پيش به نقش اساسي مسجد در از بين بردن بسترهاي گناه و تشويق وترغيب اهالي مسجد به ترك محارم و معاصي و عمل به واجبات و امور حلال تبيين و تشريح گردد. در پايان اين بحث با هدف تنوير بيشتر اذهان و افكار خوانندگان محترم به اهميت و جايگاه اين موضوع مهم به يك روايت وارده در اين ارتباط اشاره مي‌كنيم: «يكى از جوانان مدينه كه از ياران رسول خدا (ص) بود، در نماز جماعت مسجد شركت مى‏كرد و پشت سر آن حضرت نماز مى‏خواند، امّا از سوى ديگر مرتكب خلاف و عمل منافى عفّت هم مى‏گرديد! كسى وضع خلافكارى آن جوان را به گوش رسول خدا(ص) رسانيد، امّا با توجّه به اينكه به نظر مى‏رسيد آن جوان تازه نماز خوان شده بود، رسول خدا(ص) فرمود: طولى نمى‏كشد كه نماز او را از عمل خلاف باز مى‏دارد، كه چند روزى بيش نگذشت و آن جوان راه توبه و بازگشت از گناه را پيش گرفت و خود را اصلاح نمود».[11]

 



 

 
 

1- وسائل الشيعه، ج 3، ص 480. و امالي شيخ صدوق ص 318.

2- عميد حسن، فرهنگ فارسي عميد، ج1، ص602.

[3] - سوره توبه آيه 108

[4] - نوبهار رحيم - مسجد نمونه - ص 51.

[5] كنزالعمال، ج7، ص 659.

[6]- كنزالعمال، ج7، ، ص 648.

[7]- سيد علوى سيدابراهيم - مسجد و ارزشها - مجله مسجد شماره 17 - ص 61 و ص 62.

[8]- بحارالانوار - 10/08/17.

[9]- ثواب‏الاعمال - ص 59.

[10]- جلوه‏هاى نماز - احمد صادقى اردستانى، ص 322 و ص 323.

[11]- بحارالانوار ج 79 - ص 198.

 

يكشنبه 30 آبان 1389 - 10:28


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری