شنبه 4 خرداد 1398 - 17:45
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

م رستمي

 

خوراك هاي حلال و حرام

 

خوراك هاي حلال و حرام

نويسنده: مژگان پورقاسم ميانجي

نوبت چاپ اول: 1389

شركت چاپ و نشر بين الملل

 

توجه به حلال و حرام يكي از ضروري ترين بحث ها در زندگي انسان است زيرا تاثيراتي كه از آنها به جا مي ماند در وجود و سعادت شخص اثر مستقيمي خواهد داشت.

هدف از اين تحقيق شناسايي خوردني ها و نوشيدني ها از منظر قرآن و روايات است و اينكه استفاده از آنها چه پيامدهايي در پي خواهد داشت. براي دست يافتن به اين سوالات در اين نوشتار از آيات پرنور قرآن كريم، روايات گرانقدر ائمه معصومين(ع) و سپس كتبي مانند كتابهاي فقهي، پزشكي، اخلاقي كه بزرگان در اين زمينه به رشته تحرير درآورده اند استفاده شده است.

نوشتار حاضر شامل سه فصل مي باشد. در فصل اول به بررسي معناي لغوي و اصطلاحي و كاربردي حلال و حرام، طيبات و خبائث پرداخته مي شود و سپس ملاك هاي حليت و حرمت بيان مي شود.

موضوع حلال و حرام، موضوعي است كه از قديم الايام در ميان ملل مختلف همواره وجود داشته هرچند آنها در نوع،‌ميزان و علت محرمات باهم اختلاف نظر داشته اند و اكثر موارد حرام را به معتقدات، افسانه ها و خرافات انسانهاي ابتدايي ارتباط مي دادند، سپس اديان بزرگ آسماني دستورات و نصايح ارزنده اي درباره حلال و حرام با خود به ارمغان آوردند و انسان را از مرحله پست خرافات و افسانه پرستي به مرتبه والاي انسان دانا و شرافتمندانه ارتقاء دادند.

موضوع حلال و حرام جزء مسائلي بود كه اهل جاهليت درباره آن به گمراهي و سرگشتگي عجيبي گرفتار بودند. به طوري كه آنان اشياء حرام و ناپاك را حلال مي كردند و چيزهاي پاكيزه و حلال را حرام مي دانستند و از طرف ديگر مشركين و اهل كتاب نيز همين باور را داشتند. در كتاب حاضر در فصل اول درخصوص معناي اصطلاحي حلال به سخني از فرموده هاي رسول گرامي اسلام(ص) اشاره شده است كه مي فرمايند: «حلال آن چيزي است كه خداوند در قرآن حلال كرده است و چيزي كه ممنوعيتي در آن نباشد و مانع انحطاط و خرابي ها باشد و همچنين مخالف حرام است.»

در ادامه به كاربرد حلال در قرآن اشاره شده است و در اين راستا آمده است: در آيات كريمه قرآن 48 بار مشتقات مختلفي از واژه حلّ آمده است.

در يكي از اين آيات آمده است: اي مردم! از آنچه در زمين است حلال و پاكيزه بخوريد. از اين رو مي توان گفت: حرام، چيزي است كه ممنوعيتي در آن وجود داشته و مخالف با حلال باشد.

نيز نويسنده در رابطه با كاربرد حرام در قرآن به سه وجه از وجوه آن اشاره كرده است: منع كردن، حرام نمودن و مكان ومحل تحريم،‌نظير اين آيه: اين ماه در برابر آن ماه حرام است.

در بخش بعدي از كتاب حاضر به مفهوم شناسي طيبات پرداخته شده و به موارد آن نظير معناي لغوي و اصطلاحي طيبات و كاربرد آن در قرآن اشاره گرديده است.

از منظر نگارنده طيب به معناي عاري بودن هرچيزي است از خلطي كه آن را تيره و ناپاك سازد و خلوص آن را از بين ببرد مثل قول طيب كه كلامي است كه از لغوو شتم و خشونت وساير عاري است.

به نقل از تحقيق حاضر، در قرآن چهل و نه بار مشتقات مختلف واژه طيب بكار رفته و مصاديقي براي آن عنوان شده است: مانندحلال و پاك، و سخن خداوند در آيه «و (مال) پاك (و مرغوب آنان) را با (مال) ناپاك (خود) عوض نكنيد، است و ...»

در بخش بعدي به مفهوم لغوي و اصطلاحي خبائث اشاره شده و همچنين كاربرد آن در قرآن كريم بيان گرديده است.

همچنين در اين خصوص به خبائث از منظر فخررازي پرداخته شده است: «هرچه به عرف و عادت عرب پاك نباشد و آن را نخورد آن چيز را از جمله خبائث مي داند.» همچنين ملاك هاي حليت از موضوعات بخش بعدي است و موارد آن عبارتند از: تنفر نداشتن طبع و فطرت آدمي از آن، طيب و پاك بودن و عدم ضرر و زيان به فرد و اجتماع.

توصيه قرآن به غذاي طيب و حلال، تاثيرات مفيدي در بهداشت جسم و روان انسان دارد و اين مطلب از خدمات بزرگ قرآن و اسلام به بشريت است. پس مي توان گفت مراد از حليت،‌طيب بودن آن است كه رزق طوري باشد كه طبع بشر از آن محروم نباشد، يعني طبع آدمي آن را پاكيزه بداند و از آن خوشش آيد و ملاك حليت شرعي هم همين است.

فلسفه محرمات موضوع بخش بعدي است كه از جمله مواردي كه در فلسفه محرمات مي توان نام برد فلسفه حرمت غذاهاي پليد است: «ممنوعيت غذاهاي پليد(غيربهداشتي) و تنفرآميز يكي از خدمات اديان الهي به بشريت است،‌كه البته اين مطلب خاص قرآن كريم نيست و در اديان گذشته سابقه دارد و از آنجا كه تنفر انسان از غذاهاي پليد يك امر طبيعي دروني انسان است. لذا اين حكم قرآن كريم و اديان الهي قبلي موافق طبيعت انسان است و به نوعي حكم ارشادي است و لذا نمي توان آن را يك معجزه علمي اديان الهي يا قرآن محسوب كرد...»

در اين بخش به بررسي فلسفه اين محرمات پرداخته شده است. مواردي نظير فلسفه تحريم مردار، خون، گوشت خوك، شراب و فلسفه تحريم آنچه نام غير خدا برآن برده شده است.

به نقل از كتاب حاضر، قبل از ظهور اسلام، شرابخواري به صورت امري عادي در بين مردم رواج پيدا كرده بود و اسلام براي آنكه مردم آمادگي پيدا كنند يك دفعه شراب را حرام نكرد بلكه در سوره نحل آيه 67 به صورت يك امر زشتي آن رامطرح نموده. بعد از آن در سوره بقره آيه 218 به صورت قاطع، موضوع خبائث شراب را بيان مي نمايد و در سوره نساء آيه 43 مسئله صريح تر تذكر داده مي شود و در نتيجه در سوره مائده آيه 90 و 91 حكم قطعي و حرام بودن آن را بيان مي فرمايد.»

در فصل دوم به خوردني ها و نوشيدني هاي حلال و حرام پرداخته مي شود. در اين بخش علاوه بر بررسي گياهان كه شامل ميوه ها،‌حبوبات و سبزيجات است به گوشت حيوانات حلال گوشت نيز پرداخته شده است.

در خصوص انجير يكي از اين خوردني هاي پرخاصيت آمده است: انجير ميوه اي است بس عالي و مفيد و داراي تخم هاي بسياري كه مي شود از يك دانه آن درخت هاي بي شماري پرورش داد. در قرآن مجيد فقط يك مرتبه كلمه تين(انجير) آمده است و حتي به آن قسم خورده شده است.»

در ادامه اين بخش در رابطه با فوايد گوشت پرندگان از منظر روايات به روايتي از حضرت امام صادق(ع) اشاره شده است: از امام صادق(ع) درباره بهترين غذا در دنيا و آخرت سوال شد؟ امام (ع) در جواب فرمود: بهترين غذا در دنيا و بهشت گوشت پرندگان است،‌مگر سخن خداوند بزرگ را در قرآن نشنيده اي كه فرمود: براي بهشتيان از گوشت پرندگان هرچه ميل داشته باشند، هست و به وسيله اين گوشت از آنها پذيرايي مي شود.»

نيز در بخش بعدي از تحقيق حاضر به نوشيدني هاي حلال پرداخته مي شود نظير آب، شير و سركه. همچنين در ادامه به فوايد سركه از نظر علم پزشكي اشاره شده است كه قسمتي از آن را مرور مي كنيم: «اگر بدانيم براي هضم غذا، ترشحات معده لازم است و اين ترشحات است كه روي مواد غذايي اثر كرده و آن را به صورت قابل جذب بدن مي سازد و نيز اگر بدانيم فعاليت كبد و ترشح صفراوي فعاليت و ترشحات معده را تكميل و موادغذايي را جذب بدن ميكند و ... آن وقت است كه به خواص سركه كه محرك ترشحات معده است و فعاليت سلول هاي كبدي را زياد مي كند و موجب ترشح صفري مي شود، پي مي بريم.»

در بخش بعدي كه موضوع آن خوردني هاي حرام است به انواع اين خوردنيها اشاره شده است نظير: گوشت مردار، خون،‌گوشت خوك،‌حيواني كه خفه شده يا بر اثر ضربه كشته شده و يا از بلندي افتاد باشد ، درنده اي او را دريده باشد و حيواناتي كه در هنگام ذبح نام غيرخدا برآنها برده شده است.

«در موقع ذبح بايد بسم الله گفت و نام خدا را برزبان جاري كرد. در آيات متعدد اشاره شده است،‌چيزهايي كه نام خدا برآنها موقع ذبح گفته نشود و نام غيرخدا برآنها برده شود آنها همه حرام هستند.»

همچنين گوشت حيواناتي كه قمار روي آنها انجام شده است مورد ديگري است كه در ادامه به آن پرداخته شده است كه در اين راستا مي خوانيم: «ازلام كه جمع زلم است، فقط دوبار در قرآن به كار رفته است و در آيه 3 سوره مائده نشان مي دهد كه تقسيم با ازلام، قمار بوده كه در اسلام تحريم شده است. (كلمه ازلام به معناي تركه چوب هايي است كه در ايام جاهليت وسيله نوعي قمار بوده، و عمل استفسام به وسيله قداح اين بوده كه شتري يا حيواني ديگر را سهم بندي مي كردند، آنگاه تركه چوب ها را براي تشخيص اينكه چه كسي چندسهم مي برد و چه كسي اصلاً سهم نمي برد يكي پس از ديگري بيرون مي كشيدند و ...

نويسنده در دنباله اين مطلب به نوشيدني هاي حرام پرداخته و علاوه بر تشريح آنها به ضررهاي شراب مي پردازد: «شراب اين ماده قرمزرنگ كه انسان را به حالت مستي درمي آورد و او را از نعمت فهم دور مي سازد، ضررهاي جسمي، عقلي، روحي، ديني و دنيايي فراواني دارد.  ضررهايي كه براي سلامت دارد، ضرر عقلي، ضرر مالي، ضرر اجتماعي و ضرر معنوي است كه فراموشي از ياد خداست.

آثار و پيامدهاي خوراك هاي حرام و عوامل ورود حرام در زندگي، موضوع فصل سوم مجموعه حاضر است همچنين موضوع ديگري كه به آن اشاره شده است، آثار و فوايد كسب حلال است كه يكي از آنها، صفا و پاكي قلب و جاري شدن حكمت از آن مي باشد. به نقل از كتاب حاضر غذاي حلال در نورانيت قلب و سعادت انسان تاثير دارد و لذا آنهايي كه طالب سعادتند، در كمال جديت و مراقبت از خوردني هاي خويش مراقبت دارند كه مبادا لقمه از حرام واقعي، گرچه در ظاهر هم به حكم شرع برآنها حلال باشد، بخورند. زيرا تمام سعادت انسان در سلامتي قلب اوست.

در بخش بعدي اين مبحث به عوامل ورود حرام در زندگي پرداخته مي شود كه ناشي از ندادن خمس و زكات، ربا، رشوه، خوردن مال يتيم،‌غش در معامله، مال غصبي و ... است.

بنابر قول نگارنده مراتب گناه مختلف مي باشد كيفر گناه و آثار مترتب برآن هم، متفاوت است. زيرا بعضي از گناهان، گذشته از آنكه انجام دادن آن گناه جرم است غالباً‌ زمينه براي ارتكاب گناهان ديگري هم مي شود كه خوردن مال حرام و شبهه ناك از جمله آنهاست و آثار غذاهاي حرام در روحيات انسان، به قدري واضح و مشهود است كه بزرگترين سد و حجاب و مانع رسيدن به فيوضات الهي مي شود.

آثار و پيامدهاي خوراك حرام موضوع بخش بعدي است كه از نظر دنيوي و اخروي بررسي مي شود.

عدم استجابت دعا، قساوت قلب، قبول نشدن اعمال، اثر سوء در نطفه، محروم شدن از دوستي اهل بيت، از بين رفتن حسنات، فقر و تهيدستي و از بين رفتن بركت، از آثار و پيامدهاي خوراك حرام از نظر دنيوي مي باشد.

«يكي از آثار كسب حرام فقر و تهيدستي است همچنان كه رسول اكرم(ص) فرموده اند هركس از طريق ناروا و حرام مالي به دست آورد، خداوند تهيدست و فقيرش فرمايد.

همچنين پيامدهاي كسب حرام از نظر اخروي، محروم شدن از بهشت، خشم الهي و لعن ملائكه، عذاب در برزخ و قيامت و حسرت خوردن در روز قيامت است.

نويسنده آورده است «يكي از آثار و پيامدهاي لقمه حرام، محروم شدن از بهشت است. چرا كه بهشت خانه و جايگاه پاكان است، تا زماني كه انسان آلوده به گناه باشد وارد بهشت نخواهد شد.» در ادامه به آيه اي از قرآن كريم اشاره شده است مبني بر اينكه: «بشتابيد به سوي آمرزش پروردگار خويش، به سوي بهشتي كه پهنايش آسمانها و زمين را فراگرفته است و براي پرهيزگاران مهياست.»

نويسنده معتقد است در اسلام براي اصلاح، اصول و قواعد روشني پايه گذاري شده كه مسائل حلال و حرام براساس آنها استوار گرديد و ترازوي حق و عدالت را براي سنجش حلال و حرام برقرار نمود. از اين پس مسلمانان به درستي، حلال و حرام را با توجه به آيات و دستورات رسيده به مرحله اجرا مي گذاشتند. نوشتار حاضر گامي است در اين مسير و تلاشي است در اين راستا.

 

 

 

 

چهارشنبه 19 آبان 1389 - 12:19


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری