دوشنبه 30 مرداد 1396 - 1:29
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

نيما نوربخش

 

آثاري ماندگار در معماري ايران و جهان

 

«معماري دو مسجد اصفهان از ديدگاه سايت‌هاي خارجي»

 

«وضعيت سياسي آن دوران»

شاه عباسي اول، اولين پادشاه صفوي بود كه اصفهان را به عنوان پايتخت برگزيد. احتمالاً تصميم او براي تغيير پايتخت از قزوين به اصفهان به علت موقعيت‌ اقتصادي اصفهان (از جمله رودخانه زاينده‌رود و زمين حاصلخيز اصفهان) بوده و از لحاظ امنيتي، با قرار دادن پايتخت در مركز كشور، آن را از گزند كشورهاي همسايه دور ساخته است. بافت تاريخي اين شهر آن را از شهرهاي ديگر متمايز مي‌كند. اصفهان پايتخت حكومت سلجوقي هم بود كه از آسياي مركزي تا سوريه وسعت داشت. شاه عباس با انتخاب اصفهان به عنوان مركز حكومتش، فرمانروايي خود را با سلسله‌هاي گذشته پيوند داد كه اين مسئله در زماني كه سلسله صفوي موقعيت مستحكمي نداشت، بسيار مهم بود.

«معماري مسجد امام»:

مسجد امام اصفهان يكي از آثار ماندگار معماري در ايران و جهان است. اين مسجد به عنوان يكي از ملي‌ترين و مذهبي‌ترين مفاخر، به همراه مجموعه ميدان نقش جهان توسط يونسكو به ثبت رسيده است. اين مسجد در دوره صفويه ساخته شده و منحصر به فرد بودنش به علت زيبايي كاشي‌هاي هفت‌رنگ و نسخ خطي ارزشمندش است. اين مسجد در طي يك دوره 26 ساله ساخته شده است. چون شاه عباس عجله داشت كه زودتر بناي كامل شده را ببيند، با استفاده از يك روش جديد كه استفاده از كاشي‌ هفت‌رنگ بود به كار معماران سرعت بخشيده شد و معماران توانستند در مدت زمان كوتاه‌تري اين بنا را تمام كنند. در نتيجه برخي از قسمت‌ها با يك سبك جديد ساخته شده و البته در ساخت بعضي بخش‌ها از معماري قديمي استفاده شده است. اين كاشي‌ها با انعكاس نورهاي مختلف (در شرايط متفاوت نوري) رنگ‌هاي متنوعي پيدا مي‌كنند. استفاده از كاشي‌ چند رنگ براي تزئين در دوره‌هاي ديگر تاريخ ايران هم شناخت شده است، اما استفاده از كاشي چند رنگ مشخصه مهم معماري دوره صفوي به شمار مي‌آيد. قبل از صفويان از كاشي‌هاي رنگي، سنگ مرمر و گچ مي‌آراستند. تاريخ شناسان اين تركيب‌بندي زيبا را به عنوان پيروزي زيبايي‌شناسي ايراني بر معماري ترك در نظر مي‌گيرند.

ايوان مثلثي شكل ورودي مسجد امام با دو مناره فيروزه‌اي (به ارتفاع 27 متر) بر ميدان احاطه دارد در پشت آن گنبد اصلي (به ارتفاع 52 متر) قرار دارد. مسجد امام با 4 ايوان و گنبد طاقي شكل احاطه شده است. تمام ديوارها با كاشي هفت رنگ تزئين شده‌اند. در بالاي ورودي مسجد يك كاشي هفت رنگ به چشم مي‌خورد كه به شكل گلداني است كه دو طاووس در دو طرف آن قرار دارند. كاشي مذكور نمونه ارزشمندي از هنر كاشيكاري در ايران است.

نسخه خط بالاي ورودي از موزائيك سفيد ساخته شده و روي يك زمينه آبي‌رنگ قرار دارد و به خط ثلث به قلم عليرضا عباسي نوشته شده است. در چوبي مسجد كه از لايه‌هاي طلا و نقره پوشانده شده با شعرهايي به خط نستعليق مزين شده است.

راهروي ورودي مسجد شاهكاري در معماري است. معمار باذوق بنا، دو راه عبور با طول‌هاي مختلف در دو طرف راهرو قرار داده تا محور مسجد را در جهت قبله بچرخاند كه زاويه‌اي 45 درجه دارد. به اين ترتيب توازن و تقارن بناي مسجد و ابعاد آن با تغيير جهت به سمت قبله حفظ مي‌شود.

دو مدرسه علميه در زواياي جنوب شرقي و غربي مسجد قرار دارند. در مدرسه‌اي كه در ضلع جنوب غربي است يك نسخه خطي به چشم مي‌خورد. يك سنگ به شكل مثلث قائم‌الزاويه درون نسخه خطي قرار دارد. اين سنگ زمان اذان ظهر را در تمام روزهاي سال به شيوه ساده‌اي نشان مي‌دهد.

«معماري مسجد شيخ‌ لطف‌الله»:

مسجد شيخ‌ لطف‌الله اولين بناي تاريخي است كه در زمان شاه عباس بنا شد. شيخ لطف‌الله يكي از علماء شيعه بود كه به تدريس درس اخلاق مي‌پرداخت. مسجد شيخ لطف‌الله يك بنا با معماري بديع است كه تركيبي از دو نوع معماري سنتي به حساب مي‌آيد. در يك نگاه كلي اين مسجد، فضايي با مركزيت گنبدي محوري است كه بيشتر يادآور آرامگاه‌ها و مزارها است تا مسجد.

مسجد شيخ‌ لطف‌الله حياط، ايوان و مناره‌هاي متداول را ندارد. هرچند داراي محراب متعارفي است. كاشي‌هاي چند رنگ نماي بيروني مسجد، طراحي فرش‌ها را به ياد مي‌آورد. موزائيك‌كاري‌هاي ظريف در قوس ورودي به چشم مي‌خورند. شعاع‌هاي نور از پنجره‌هايي كه در گنبد قرار دارند عبور مي‌كنند و بر روي ديوارها و گنبد مي‌تابند.

زماني اين مسجد، «مسجد بانوان» ناميده مي‌شد چون يك تونل بين اين مسجد و كاخ‌ عالي‌قاپو قرار داشت كه اجازه ورود بانوان از حرم پادشاهي را به اين مسجد را مي‌داد بدون اينكه آن‌ها در انظار عمومي ديده شوند.

ديوارهاي مسجد داراي 8 قوس نوك تيزند كه قسمت بيروني آن‌ها از فيروزه است كه اين مسئله باعث ايجاد نظم هندسي مناسبي در اين بناي زيبا شده و اين حس را در بيننده القا مي‌كند كه نمازگزاران در اين مسجد به كلي از كالبد خاكي خود جدا مي‌شوند و به محبوب مي‌پيوندند.

ترجمه: غزال حسين‌زاده

 

چهارشنبه 5 آبان 1389 - 13:32


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری