دوشنبه 24 شهريور 1393 - 14:10
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

حسين آرياني

 

يك فيلم عظيم قرآني

 

نگاهي به گروه فيلمسازي «ملك سليمان» (شهريار بحراني)

 

 

مجتبي فرآورده (تهيه‌كننده ملك سليمان) در گذشته يكي از مديران فعال در حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي بوده و سابقه همكاري‌اش با شهريار بحراني (كارگردان ملك سليمان) به فيلم حمله به اچ 3 برمي‌گردد كه در آن دستيار كارگردان بود، فرآورده و بحراني پيش از اين قرار بود سريالي درباره زندگي و شخصيت امام حسين(ع) بسازند. متن اين سريال را فرآورده نوشتهب ود و بخش‌هايي از اين سريال نيز توليد شد اما به دلايلي اين پروژه ادامه پيدا نكرد. فرآورده از سال 1384 تصميم به ساخت فيلم‌هايي براساس قصه‌هاي قرآني گرفت و براي اين كار به همراه گروهش تحقيقات فراواني كرد. چند سال بعد، در زمان محمدمهدي حيدريان (معاون سينمايي وقت وزارت ارشاد) طرحي به مجلس رفت براي ساخت فيلم‌هاي فاخر با موضوع قرآني. حيدريان از ايده ساخته شدن فيلمي بر مبناي زندگي حضرت سليمان(ع) استقبال كرد و بنياد فارابي پذيرفت كه تهيه‌كنندگي آن را به عهده داشته باشد. اين پروژه با تغيير دولت و وزير و معاون سينمايي، همچنان مورد حمايت بود. سرانجام فيلم كليد خورد. در مرحله‌اي از فيلمبرداري، فرآورده و بحراني براي آماده‌سازي جلوه‌هاي ويژه و صداي ملك سليمان به هنگ‌كنگ سفر كردند. هم‌زمان با آماده‌سازي جلوه‌هاي ديداري فيلم در هنگ‌كنگ، گروه مجهزي نيز در بنياد فارابي سرگرم تكميل ديگر بخش‌هاي فيلم بودند. طراح جلوه‌هاي ويژه ملك سليمان عهده‌دار جلوه‌هاي ويژه فيلم «ببرخيزان، اژدهاي پنهان» بوده و پانك چان آهنگساز اين فيلم نيز چهره شناخته شده‌اي در سينماي جهان است كه از آثار متأخرش مي‌توان به «جنگ سالاران» اشاره ركد. محققان و مشاوراني كه در ملك‌سليمان همكاري داشته‌اند به چهارگروه پژوهش‌گران قرآني، روايي، تاريخي و استراتژيك تقسيم شده‌اند و براي جلوگيري از بروز حاشيه‌هاي مرسوم پيرامون اين آثار، از مهم‌ترين منابع شيعي درباره زنگي حضرت سليمان(ع) استفاده شده است. مجتبي فرآورده درباره ملك سليمان مي‌گويد: «زماني كه سينما قرار است پر و بالي بگشايد، نمي‌تواند خودش را به محل بومي و جغرافيايي خودش محدود كند. براي اين كه ما مي‌خواستيم به استانداردهاي بين‌المللي نزديك‌تر شويم، معقول بود كه از امكانات موجود سينمايي روز دنيا بهره ببريم. به همين علت ما مراحل پس از توليد اين فيلم را اغلب در هنگ‌كنگ و چين انجام داديم كه شامل جلوه‌هاي ويژه، صداگذاري و ساخت موسيقي بود. دو سه صحنه از اين فيلم وجود دارد كه مربوط به تسخير اجنه و شياطين است كه بايد كاملاً به صورت انيميشن و جلوه‌هاي ويژه است. حجم وسيعي از كار را جلوه‌هاي ويژه تشكيل مي‌دهد كه زير نظر لئولو همزمان در ايران، هنگ‌كنگ و چين به انجام رسيده است كه چنين بضاعت‌هايي در سينماي ايران وجود ندارد، كه يا بايد از دانش و تجربه در خارج از ايران بهره مي‌برديم يا بايد شرايطش را در ايران ايجاد مي‌كرديم كه اين نيازها را ما در اين كار تلفيق كرديم. يعني برخي از شرايط را در داخل به وجود آوريم و در ادامه از بعضي از امكانات خارج استفاده كرديم. مثل اتفاقي كه در مورد موسيقي كار افتاده است. به هر حال سينما، سينماست و ما بناي‌مان در اين كار بر آن بوده كه يك فيلم خوب با معيارهاي جهاني بسازيم. در گسترده مخاطب جهاني، معيارهاي مشخصي وجود دراد كه همه فهم است. مي‌توان گفت تاريخ دو وجه دارد، يك وجه آن مربوط به مورخين و اساتيد تاريخ است كه ما در ساخت فيلم به دنبال استنادات تاريخي نيستيم، بلكه به دنبال روح تاريخ هستيم. خداوند اين همه قصه كه در قرآن نقل كرده به صرف گردآوري تاريخ گذشتگان نبوده است، آن چه خداوند تحت عنوان قصص‌انبياء نقل كرده، چيزي است كه روزمره ماست كه هم در گذشته، هم در حال و هم آينده ما تأثير داشته و دارد. داستان حضرت سليمان(ع) و به تبع آن داستان زندگي انبياء الهي، داستاني است كه در زندگي و حيات و ممات ما مستقر است. قطعاً در اين فيلم استنادات تاريخي ما پابرجاست، اما ملاك ما روح قصص‌انبياء است.» با توجه به عظمت پروژه اين انتظار وجود داشت كه در فيلمي چنين پرخرج و عظيم بازيگران مطرحي حضور داشته باشند كه چنين نشده است. دليل اصلي اين مسئله مخارج هنگفت جلوه‌هاي ويژه و امور فني در خارج از كشور بوده است كه تهيه‌كننده خواسته با دستمزد كمتر بازيگران آن را تعديل كند. فرآورده درباره بازيگران ملك‌ سليمان مي‌گويد: «ما از مجموعه بازي‌ها و بازيگران راضي هستيم. شايد به گزينه‌هاي ديگري هم فكر كرده بوديم اما امكان همكاري به وجود نيامد.» فرآورده حضور بازيگران مطرح در فيلم را عاملي حياتي براي فروش آن نمي‌داند. او مي‌گويد: «مريم مقدس و مسافر ري (داوود ميرباقري) تقريباً در يك زمان اكران شدند. مريم مقدس بدون داشتن چهره‌هاي شناخته شده بيشتر از مسافر ري فروخت كه بازيگران مطرح زيادي در آن نقش داشتند.»

شهريار بحراني (كارگردان فيلم) درباره داستان فيلم ملك سليمان مي‌گويد: «ماجراي ملك حضرت سليمان (ع) به اين صورت است كه خداوند در پي مشاهداتي كه حضرت دارند، ايشان را ترغيب مي‌كند كه شما از من ملك ايده‌آل بخواه. مثل فرمانده لشكري كه به افسران زيردستش مي‌گويد: «آيا نمي‌خواهيد در جنگ نهايي شركت كنيد؟ از من بخواهيد يك مانور برايتان ترتيب بدهم.» حضرت سليمان(ع) مي‌آيد ماكتي را از آن ملك مهدوي در سرزمين خودش پياده مي‌كند. خداوند هم ابزارش را در اختيارش قرار مي‌دهد. ابزارها چه هستند؟ اول از همه تسخير دنياي شياطين و اجنه كه دنياي بدي‌هاست، يعني كل جبهه بدها و بدي‌ها يا بهتر است بگوييم هسته اصلي اين جبهه كه الان به اصطلاح در عالم شهود يعني نه در عالم شهود، بلكه در عالم مادي نيستند و ما آن‌ها را ملاحظه نمي‌كنيم و فقط تحت وسوسه‌شان قرار مي‌گيريم. حضرت آن‌ها را مي‌آورد، به دنياي مادي مي‌كشاند و به تسخير خودش درمي‌آورد. اين پيش‌شرط آماده شدن يك ملك ايده‌آل است. البته ابزارهاي ديگري هم بايد در اختيار ايشان قرار داده مي‌شد مثل عناصر طبيعي، باد، نيروهاي ديگر طبيعت، خود حيوانات، طيور و همه جانداران مي‌بايست در خدمت ايشان قرار م‌گرفتند. ايشان هم سعي كرد ملكش فقط در منطقه اورشليم نباشد، بلكه به خيلي جاهاي دنيا هم سفر كرد. حتي در خيلي جاها هم هنوز آثار و وقايع زندگي حضرت سليمان(ع) وجود دارد. از جمله استخر فارسي در ايران و... اما ملكي كه حضرت سليمان(ع) برپا كرد و مانوري كه ايجاد شد و ماكتي كه به اصطلاح ساخته شد، نشان داد كه يك اشكال عمده در اين ماجرا وجود دارد. حضرت سليمان (ع) اذن نداشت كه شياطين را بكشد. ايشان فقط تا حدي اذن داشت كه شياطين را تسخير كند. اگر شما شياطين را به بند بكشيد باز هم آن ملك ناكارآمد است. همان‌طور كه در داستان حضرت سليمان(ع) اتفاق افتاد.

آيه‌اي هست در سوره بقره كه خداوند حضرت سليمان(ع) را تبرئه مي‌كند از كافر شدن؛ «و ما كفر سليمان». از آن جا معلوم مي‌شود كه همه مردم آن ملك كافر شده بودند و فقط حضرت سليمان(ع) كافر نشد چرا؟ براي اين كه شياطين به بند كشيده شدند، ولي حالا مردم هستند كه به سمت شياطين مي‌روند. مردم هستند كه مي‌روند از آن‌ها سحر مي‌گيرند، جادو مي‌گيرند، ازشان اخلاق‌هاي ناجور مي‌گيرند. مردم حالا خودشان دارند به سمت فساد و بدي مي‌روند. پس به نظر مي‌رسد كه درسي كه در ملك سليمان هست اين است كه دنياي شياطين و اجنه و كلاً بدها و بدي‌ها بايد به كلي در آخرالزمان محو شود و نابود شود تا ملك مهدوي برپا شود. آن بهشتي كه حضرت مهدي(عج) قرار هست برپا كنند نبايد مثل بهشت آدم(ع) باشد. بهشت آدم چون يك ابليسي توانست واردش شود آن بهشت را زايل كرد، ملك مهدوي اصلاً نبايد بدي درش وجود داشته باشد.»

امين زندگاني بازيگر نقش حضرت سليمان(ع) درباره همكاري‌اش با اين پروژه سينمايي گفت: «در ابتدا براي نقش حضرت سليمان(ع) آقاي حسين ياري انتخاب شده بودند. بعد در ديداري كه با آقاي شهريار بحراني، كارگردان و مجتبي فرآورده، تهيه‌كننده فيلم داشتم، همان‌موقع به من پيشنهاد نقش آدوينا (برادر حضرت سليمان) را دادند. اصولاً معمولاً به دلايل شخصي دوست ندرم نقش مكمل داشته باشم، ولي آقاي ياري مستثناء بودند و نسبت به ايشان ارادت دارم. از آن نشست مدتي گذشت و آقاي ياري سر پروژه ديگري رفتند. بالاخره در تماس سومي كه با من گرفته شد با آقاي بحراني به اين نتيجه رسيديم كه من نقش حضرت سليمان(ع) را بازي كنم و من با اجازه آقاي ياري كارم را شروع كردم و ايشان با دعاي خير مرا بدرقه كردند.» امين زندگاني درباره اين كه چقدر براي آشنايي با شخصيت حضرت سليمان(ع) تلاش كرده، گفت: «من در سريال مختارنامه، نقش حضرت مسلم‌بن عقيل را بازي كردم و از همان موقع اين فرصت برايم فراهم شد كه با شخصيت ائمه اطهار و پيامبران بيشتر آشنا شوم.

همانطور كه مي‌دانيد بازي كردن در نقش ائمه اطهار و پيامبران حركت روي لبه تيغ است، چون به تعداد تماشاگران، ذهنيت و ارادت نسبت به هر يك از آن بزرگواران وجود دارد و فقط كافي است شما به عنوان بازيگر نتوانيد اين ارتباط با مخاطب را برقرار كنيد. بنابراين وظيفه بازيگر سخت مي‌شود. صحبت‌هايي كه با آقاي بحراني داشتم باعث شد به شخصيت نزديك شوم و ايشان به من در شناسايي شخصيت بسيار كمك كردند. تصميم گرفتم به‌ گونه‌اي اين نقش را بازي كنم كه خيلي دور از ذهنيت مردم نباشد.»

الهام حميدي در ملك سليمان در نقش همسر حضرت سليمان(ع) ظاهر شده است. حميدي در مورد حضورش در چند اثر تاريخي مي‌گويد: «كلاً كارهاي تاريخي را خيلي دوست دارم، به خاطر شرايط زماني و شخصيت‌هايي كه در دوره حال نمي‌توانيم تجربه‌شان كنيم. ملك سليمان كار ارزشي بود، چه به لحاظ داستان و چه از اين لحاظ كه قرار بود براي اولين‌بار به صورت گسترده در اين كار از پرده سبز و آبي در سينماي ايران استفاده شود؛ تكنيك‌هايي كه در سينماي روز جهان به صورت عادي وجود دارد، ولي در سينماي ما مورد استفاده معمولاً قرار نمي‌گيرند و از سينماي روز جهان در اين زمينه خيلي عقب هستيم. از لحاظ ساختاري هم قرار بود. فيلم متفاوتي شود. در اين كار فقط دو خانم بازيگر هستند و اين وقت آن چنان از من نمي‌گرفت، بنابراين در آن حضور پيدا كردم.»

حميدي درباره همكاري‌اش با كارگردان و امين‌زندگاني هم گفت: «با آقاي بحراني كار نكرده بودم، اما فيلم حضرت مريم ايشان را دوست داشتم. خودشان هم از لحاظ اخلاقي خيلي كارگردان صبور و متيني هستند و كار بلد. بر اساس تحقيقات مفصلي كه انجام شده بود، بازيگران را راهنمايي مي‌كردند. در كارهاي تاريخي نمي‌شود دست بازيگر را باز گذاشت و بيشتر بايد تابع فيلمنامه و قصه و كارگردان بود. با آقاي زندگاني قبلاً همكاري نداشتم، اما در اين فيلم خيلي خوب و عالي همكاري داشتيم و كار صميمانه و خوب پيش‌ رفت. در نهايت اميدوارم اين همه زحمتي كه براي اين فيلم كشيده شده، ثمره خوبي داشته باشد و اين فيلم بتواند پايه خوبي براي توسعه فني سينماي ايران بشود.»

 

چهارشنبه 5 آبان 1389 - 9:34


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری