پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 8:12
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

اكرم اماني

 

كتابشهر به تحقق اهداف اقتصاد فرهنگي سازمان مي‌انديشد

 

گفت‌وگو با حامد شفيق، مديرعامل كتابشهر

 

اشاره

مصاحبه آقاي شفيق با مصاحبه‌هاي ديگر تفاوت دارد و كمي از شكل معمول خود خارج شده است. علت آن اين است كه ايشان براي شناخت كلي و بهتر كتابشهر و آشنايي با فعاليت‌هايي كه در فروشگاه‌هاي اين مؤسسه صورت مي‌گيرد و اهدافي كه مؤسسه به دنبال آن است،‌ اندكي روال مصاحبه را تغيير داده و ابتدا ايشان سؤالاتي را از من پرسيدند. بعد از اتمام سؤالات آقاي شفيق و جواب‌هاي من، من سؤالات مصاحبه را به ايشان دادم و آقاي شفيق بعد از خواندن آن‌ها به صورت كلي به تمام سؤالات ما جواب دادند و مصاحبه ديگر از حالت معمول پرسش و پاسخ خارج شد و ايشان شمه‌اي از فعاليت‌هاي مؤسسه را براي من و خوانندگان اين مصاحبه ترسيم كردند. من هم سعي كردم در تنظيم اين مصاحبه به اصل سخنان و حرف‌هاي آقاي شفيق وفادار باشم و به همان شكلي كه در بالا اشاره كردم مصاحبه تنظيم و در خدمت خوانندگان عزيز قرار گرفت.

شفيق: يك كتابفروشي بايد چه ويژگي‌هايي داشته باشد كه نظر شما را تأمين كند و بگوييد اينجا كتابفروشي خوبي است؟

اماني: مهم‌ترين چيز در يك كتابفروشي براي من اين است كه كتاب‌هاي مورد نيازم را بتوانم در آنجا پيدا و تهيه كنم.

شفيق: پس تنوع كتاب را دوست داريد و با پذيرش اين پيش فرض كه زمينه‌هاي مطالعاتي افراد متفاوت است و داراي سليقه‌هاي مختلفي هستند اين حق را براي ديگران هم قائليد. دوست داريد در كتابفروشي علاوه بر كتاب چه محصولات ديگري عرضه شود؟

اماني: به جز كتاب و لوازمي كه مربوط به آن است انتظار ديگري ندارم.

-        به طور مثال انتظار نداريد در كتابفروشي نوشت‌افزار هم وجود داشته باشد؟

-        كم و بيش.

-        محصولات صوتي و تصويري چطور؟

-        بله، دوست دارم اين محصولات در كتابفروشي وجود داشته باشد.

-        اگر بخواهيد براي كسي هديه‌اي بخريد كه كتاب نباشد ولي در ارتباط با محصولات فرهنگي مثل بازي‌هاي نهايي فكري و كمك آموزشي و... باشد، دوست نداريد آن‌ها را از كتاب‌فروشي‌ها تهيه كنيد؟

-        بله، البته.

-        كادوهاي مرتبط با آن محصولات چطور؟

-        بله. دوست دارم هديه‌اي را كه مي‌گيرم همانجا كادو كنم.

-        حالا تصور كنيد مي‌خواهيد براي يك فرد 50 ساله مذهبي كادويي تهيه‌ كنيد كه بار فرهنگي هم داشته باشد. شايد بدتان نيايد كه يك تابلوي «و ان يكاد» بگيريد، البته نه يك تابلوي بازاري بلكه تابلويي كه در آن صبغه‌اي از هنر هم وجود داشته باشد. آيا دوست نداريد اين محصول را در كتابفروشي بيابيد؟

-        ببينيد ممكن است همه اين‌هايي كه گفتيد در كتابفروشي باشد اما به نظر من تابلو را حداقل مي‌شود از جاهاي مرتبط با آن هم تهيه كرد اما اگر در كتابفروشي هم بود بد نيست.

-        پس در اولويتتان نيست اما اگر باشد زحمت شما كمتر مي‌شود.

-        بله.

بعد در ادامه آقاي شفيق اينچنين گفتند كه:

آيا شما فكر نمي‌كنيد كه اگر يك كتابفروشي بخواهد همه اين محصولات را تهيه كند ديگر كتابفروشي صرف نيست بلكه يك سوپر ماركت فرهنگي است.

 

معرفي و تشريح مؤسسه كتابشهر از زبان مديرعامل

چگونگي شكل‌گيري كتاب‌شهر

يك سوپرماركت فرهنگي براي اينكه بتواند فعاليت كند با مشكلات فراواني روبه‌رو است؛ اول اينكه سرمايه مي‌خواهد، دوم فضاي كافي، سوم نيروي انساني كاربلد، چهارم دكوراسيون و لوازم گرمايشي و سرمايشي و از همه مهم‌تر اينكه مشتري مي‌خواهد.

سازمان تبليغات اسلامي يك تعداد فروشگاه‌هايي در اختيار داشت كه هر كدام به طور جداگانه‌ اداره مي‌شدند و ساز خودشان را مي‌زنند. سال 82-81 جناب آقاي دكتر خاموشي با همفكري‌هاي مختلف و طي جلسات متعددي كه برگزار كردند به اين نتيجه رسيدند كه اين فروشگاه‌ها كه مديريت واحد نداشتند و هر كدام بنا بر سلايق شخصي افراد و نه بر اساس يك برنامه مدون اداره مي‌شدند تحت مديريت يك مركز واحد اداره شوند.

هدف مؤسسه بهره‌وري مناسب از امكانات است.

شاخصه‌هاي فرهنگي ما خيلي وقت‌ها مشخص نيست به عنوان نمونه در مورد يك خودروساز شاخصه‌هاي مشخصي وجود دارد و آن اينكه يك ماشين بايد امن باشد، موتور و بدنه خوبي داشته باشد، زيبا باشد و... اما در مسائل فرهنگي اينگونه نيست، چون اين مسائل اولاً با تخيل انسان سر و كار دارد، دوماً با علائق و سلائق متفاوت و گوناگوني روبه‌رو است.

از اين رو نمي‌توانيم بگوييم كه عملكرد كتابفروشي‌هاي سازمان تبليغات اسلامي قبل از تشكيل كتابشهر منفي بوده است و متحد نبوده است. به طور مثال صحنه‌اي كه خودم در يكي از كتابفروشي‌هاي استان خوزستان ديدم اين بود كه تقريباً نصف فروشگاه كتاب و حدود 30 متر آن به آمپي‌فاير و بلندگو اختصاص يافته است كه پرچم، مهر، خلعت، جانماز و تسبيح، انگشتر عقيق و... فروخته مي‌شود. نمي‌توانيم بگوييم كه اين وسايل بد است حتماً نياز مردم بوده كه براي فروش آورده شده است. البته در يك كتابفروشي ديگر چنين وسايلي وجود ندارد.

اين جا بحث مهم اولويت‌بندي است. مهر، جانماز و تسبيح به هيج وجه بد نيستند اما آيا اولويت فروشگاه فرهنگي سازمان تبليغات اسلامي است؟

انبار اميركبير وجود داشت، تصميم گرفتند مجموعه و يا شركتي به اسم كتاب‌شهر درست كنند كه در اصل متولي و متصدي مديريت و نظارت و هدايت كتابفروشي‌هاي سازمان را به عهده بگيرد.

هدف اصلي مؤسسه اين است كه از امكاناتي كه در اختيار داريم استفاده بهينه را بكنيم و از ظرفيت‌هاي مجموعه بيشتر استفاده كنيم و تهديدهايي كه در بحث‌هاي مديريتي به مجموعه مربوط مي‌شود را به حداقل برسانيم.

كتابفروشي يك كار اقتصادي است.

وقتي مديريت جديد در كتابشهر شروع به كاركرد فروشنده‌ها كارمند بودند و انگيزه‌ كار در بين آن‌ها بسيار كم بود. چون فقط ماه به ماه حقوق خودشان را مي‌گرفتند و كاري به بقيه ماجرا نداشتند حال اينكه اين پول حقوقشان از كجا تأمين مي‌شد زياد برايشان مهم نبود. به همين دليل دكور مناسب فروشگاه، فروش كتاب، مشتري و... برايشان دغدغه‌ نبود، چون انگيزه نداشتند. من در بررسي يكماهه‌اي كه انجام دادم به اين نتيجه رسيدم كه روش‌هايمان غلط بوده است. چون مؤسسه حدود 70 كارمند داشت كه به طور متوسط ماهي 300 هزار تومان حقوق مي‌گيرند كه در سال چيزي حدود 300 ميليون تومان مي‌شود.

روزي كه بنده كارم را آغاز كردم همان روز همايش مديران فروشگاه‌ها در تهران بود و اولين سؤالي كه به ذهنم رسيد از دوستان بپرسم اين بود كه آيا كتابفروشي كار فرهنگي است يا اقتصادي؟ نود درصد از كساني كه در آنجا حضور داشتند گفتند كار فرهنگي و يك نفر هم گفت اقتصادي، بعد من گفتم همه شما به جز اين يك نفر اشتباه كرديد چون كتابفروشي يك كار اقتصادي است. ما بايد انگيزه‌هاي افراد را در فروشگاه‌هايمان بالا ببريم و اين كار مستلزم اين است كه سرمايه و نيروي انساني در كار بياوريم و تنوع كتاب و محصولات داشته باشيم. ما بايد در فروشگاه‌هايمان كاري كنيم كه خانواده‌ها آنچه را كه به لحاظ فرهنگي مي‌خواهند و مؤرد تأييد مجموعه هم است و منافاتي هم با وظايف تعريف شده مجموعه ندارد، بتوانند تهيه كنند.

اما در بخش انگيزه كارمندان اين كار را كرديم كه به كارمندهايمان گفتيم تا به حال از مؤسسه حقوق مي‌گرفتيد اما از امروز ما ديگر به شما حقوق نمي‌دهيم و بعد توضيح داديم كه كتابي را كه قبلاً 1500 تومان بوده و شما هم به همان قيمت مي‌فروختيد، مثلاً مؤسسه كتاب را 100 تومان مي‌خرد و به فروشنده 1100 تومان مي‌دهد و شما هم آن را به قيمت پشت جلد 1500 تومان بفروشيد و 400 تومان سودي را كه بدست مي‌آوريد هزينه حقوق‌تان مي‌شود. و مجموعه كمك مي‌كند تا فروشگاه‌ها رونق پيدا كنند وقتي كه فروشگاه‌ها رونق گرفتند، 20 درصد به عنوان حق‌السهم مؤسسه برمي‌داريم. يعني اگر قبلاً فروشنده‌اي روزي 100 عنوان كتاب مي‌فروخت حالا روزي 500 عنوان مي‌فروشد و اين تعداد باعث مي‌شود كه او روزي 200 هزار تومان درآمد داشته باشد و سود حاصله از اين درآمد بين فروشنده و مؤسسه نصف مي‌شود. اين كارها اندك اندك جمع مي‌شود و باعث مي‌شود كه بتوانيم مجموعه را توسعه بدهيم.

يك گروه هفت نفره تحت نظر يك روحاني متبحر مشغول بررسي رمان‌ها و ادبيات داستاني هستند.

در بعضي از موضوعات مثل رمان و ادبيات داستاني، تاريخ معاصر، عرفان‌هاي جديد‌الوقوع محدوديت‌هايي براي مجموعه وجود دارد، حتي كتاب‌هايي كه توسط وزارت ارشاد اسلامي تأييد شده است چون برخي از آن‌ها در راستاي اهداف سازمان تبليغات اسلامي نيست.

بنابراين مجموعه در اين مرحله اعلام كرده است كه هر كتابي كه وزارت ارشاد تأييد كرده است مورد تأيد مجموعه هم هست تا زماني كه خود مجموعه اعلام كند كه اين كتاب‌‌ها را براي فروش نياوريد. به طور مثال در ابتدا اعلام كرديم كتاب‌هاي صادق هدايت، شاملو، فروغ فرخزاد و سعيدي سيرجاني را براي فروش نياوريد. همزمان با آن ستادي را تشكيل داديم و حدود 600 عنوان كتاب در حوزه رمان و ادبيات داستاني را بررسي كرديم و روي هر كدام از آن‌ها گزارشي را گذاشتيم و با استفاده از آن گزارش‌ها به اين نتيجه رسيديم كه چيزي در حدود 35 درصد از رمان‌هاي موجود در بازار براي عرضه ما مناسب نيست البته نمي‌گوييم كه آن‌ رمان‌ها بد هستند ما مرجع تعيين بدي يا خوبي آن‌ها نيستيم، اما براي فروش در فروشگاه‌هاي ما مناسب نيستند.

بعد مجموعه‌اي را با مبلغي حدود 60 ميليون تومان هزينه راه‌اندازي كرديم و 1500 عنوان كتاب زير نظر يك گروه هفت نفره و تحت نظر يك روحاني متبحر بررسي مجدد شد و گزارش آن را خدمت آقاي دكتر خاموشي ارائه كرديم و ايشان هم آن را به دفتر مقام معظم رهبري فرستادند و رهبر بزرگ انقلاب هم ما را تشويق كردند. و بعد آن‌ها را به صورت يك cd براي فروشگاه‌هايمان فرستاديم كه كتاب‌هاي سبز را مي‌توانيد بياوريد، كتاب‌هاي قرمز را لطفاً نياوريد.

اما اين كار را در حوزه تاريخ معاصر نيز انجام داده‌ايم و تا به حال حدود 600 عنوان كتاب كار شده است و همچنان ادامه دارد و فكر مي‌كنم ظرف يكي دو ماه آينده كار به اتمام مي‌رسد.

اقبال مخاطبان نسبت به گذشته بسيار خوب بوده است.

در يك نظرسنجي كه از مخاطبان صورت گرفته است به اين نتيجه رسيديم كه در بعضي از شهر‌ها استقبال فوق‌العاده بوده، در بعضي ديگر خيلي بهتر و در بعضي ديگر بهتر و در بعضي ديگر خيلي تغيير نكرده است اما مجموعه به خود نمره 5/14-15 را مي‌دهد.

كتاب‌هاي اصلي ما در نحوه چينش در اولويت قرار دارند.

سعي مي‌كنيم كتاب‌هايي را كه در اولويت مجموعه قرار دارند به گونه‌اي ارائه دهيم كه ديده شوند و مشتري به سمت آن‌ها برود. به طور كلي در چيدمان كتاب‌ها به نحوي آن را مي‌چينيم كه ديدن آن‌ توسط مشتري راحت باشد.

مجموعه هيچ فروشگاهي را به دليل عدم سوددهي تعطيل نمي‌كند.

اگر فروشگاهي عملكرد منفي داشته باشد مجموعه به آن تذكر مي‌دهد و كارهاي او را پيگيري مي‌كند اما مجموعه كتاب‌شهر هيچ وقت در بين فروشگاه‌هاي خود از فروشگاهي بهتر نام نمي‌برد چون اين مسأله باعث نااميدي و بي‌انگيزگي در ساير فروشگاه‌ها مي‌شود و بازخورد منفي در پي خواهد داشت. در همين راستا مجموعه هيچ‌وقت فروشگاهي را به دليل عدم سوددهي مناسب تعطيل نمي‌كند، اتفاقاً بالعكس مجموعه از آن‌ها حمايت مي‌كند و ماهانه مبلغي به آن‌ها مي‌پردازد تا آن فروشگاه بتواند سرپا بماند و تعطيل نشود. به طور مثال دو تا از فروشگاه‌هايمان در سيستان و بلوچستان و اصفهان چنين وضعيتي را دارند اما مجموعه ترجيح مي‌دهد اين فروشگاه‌ها حتي با چند كتاب اندك همچنان باز باشند به دليل اينكه كار ما يك كار فرهنگي است از اين روي بودن اين فروشگاه‌ها از نبودنشان خيلي بهتر است.

اگر فروشگاه‌ها در راستاي اهداف مجموعه عمل كنند، مجموعه با كارهاي فرهنگي جنبي آن‌ها مخالفتي ندارد.

بعضي از فروشگاه‌هايمان از اين قبيل برنامه‌هاي جنبي انجام مي‌دهند. مجموعه در وهله اول دوست دارد كه فروشگاه‌ها خودشان موفق باشند يعني اينكه خوب كتاب بخرند، خوب بفروشند، با ناشرين برخورد درست داشته باشند، به تعهداتشان عمل كنند و تعامل خوبي با سازمان تبليغات اسلامي داشته باشند. علاوه بر اينكه بايد طبق مقررات و موازين كتاب‌شهر و سازمان تبليغات اسلامي عمل كنند. اگر به اداره كل ارشاد هم رفتند و آن‌ها موردي را گوشزد كردند بايد آن‌ها را هم گوش‌ كنند. اين‌ها انتظاراتي است كه مجموعه از فروشگاه‌هاي خود دارد؛ حال اگر فروشگاهي تمام اين موفقيت‌ها را كسب كرد و در كنار آن‌ها نشست‌هاي علمي هم برگزار كرد گر چه عرف فروشگاه‌ها نيست مجموعه با اين قضيه مشكلي ندارد بلكه آن‌ها را هم تشويق مي‌كنيم به طور مثال فروشگاه‌هاي بوشهر از اين قبيل كارها زياد انجام مي‌دهند و مجموعه مانع آن‌ها نمي‌شود.

كتاب‌شهر بر آن است تا در جهت تحقق اهداف اقتصاد فرهنگي سازمان تبليغات اسلامي كوشا و مؤثر باشد.

مجموعه تمامي كارهاي محول شده را به خوبي انجام مي‌دهد و سعي مي‌كنيم كه كار خوبي ارائه دهيم و به دنبال اهدافي كه براي خود ترسيم كرده‌ايم، هستيم. كتاب‌شهر بر آن است كه وقتي خانواده‌ها وارد فروشگاه‌هاي مجموعه مي‌شوند از اينكه از كتاب‌شهر خريد مي‌كنند احساس خوبي داشته باشند و تمام اجناس و محصولات فرهنگي مختلفي را كه نياز دارند بتوانند در اين فروشگاه‌ها با يك نظارت كامل و دقيق تهيه كنند.

البته هنوز زود است كه چنين ادعايي داشته باشيم اما اميدواريم كه در آينده‌اي نه چندان دور شرايطي فراهم شود كه خانواده‌هاي متديني كه وارد فروشگاه‌ها مي‌شوند (منظور از خانواده متدين تمام ايرانيان هستند مگر كساني كه خودشان اصرار داشته باشند كه متدين نيستند در كل مجموعه به دنبال خط‌كشي نيست) احساس كنند كه محصول فرهنگي مورد نيازشان را پيدا مي‌كنند و اگر فرزندانشان از كتاب شهر خريدي كردند مطمئن باشند كه حتماً بر آن نظارتي صورت گرفته است و مشكلي پيدا نمي‌كنند.

علاوه بر اين سعي داريم كه در جهت تحقق اهداف اقتصاد فرهنگي سازمان تبليغات اسلامي، يعني رعايت قواعد اقتصادي در عرضه محصولات فرهنگي هم موفق باشيم؛ و طوري نباشد كه كتاب‌شهر صرفاً هزينه‌كننده بودجه‌هاي دولت باشد چون در هر صورت ما مي‌توانيم درآمد‌زا باشيم و قصدمان اين است تا جايي كه به عرصه‌هاي فرهنگي لطمه نزنيم و البته از نظر مسائل اقتصادي لطمه هم نخوريم و با رعايت جنبه‌هاي آن درآمد هم داشته باشيم.

به طور مثال امسال از 100 درصد بودجه كتاب‌شهر فقط 5 درصد آن صرف هزينه‌هاي جاري و حقوق كارمندان‌مان شد، و قرار است به لطف خدا 95 درصد آن را در جهت توسعه و گسترش برنامه‌هايي كه براي آينده داريم، هزينه كنيم و تمام اين قضايا به خاطر اين است كه توانستيم در مجموعه درآمدزايي كنيم.

استانداردسازي و بالا بردن شاخصه‌هاي كيفي كتاب‌شهر براي ما خيلي اهميت دارد.

جمله‌اي از مقام معظم رهبري ديدم، ايشان فرمودند: «فرهنگ صحيح در رعايت دقيق هدفي است كه براي آن انتخاب شده است و براي انجام كار فرهنگي مفيد و مؤثر بايد به كيفيت، عمق، تنوع، شيوايي و زيبايي آن توجه شود. زيرا كار فرهنگي انبوه مهم نيست و اهميت اين كار در شامل شدن انواع كيفيت‌هاست». من فكر مي‌كنم كه كتاب‌شهر سعي كرده به اين سخن نزديك باشد، چون خيلي به دنبال آن نبوده‌ايم كه بر تعداد فروشگاه‌هايمان بيافزاييم، بلكه در يكسال و نيم اخير سعي كرده‌ايم به استانداردسازي و بالا بردن شاخصه‌‌هاي كيفي مجموعه اهميت بدهيم.

اميد است انشاءالله با كمك خداوند و دعاي خير دوستان در آينده موفقيت‌هاي بهتر و بيشتري كسب كنيم.

 

 

 

 

سه‌شنبه 27 مهر 1389 - 10:24


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری