شنبه 2 شهريور 1398 - 4:27
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

ريحانه فتحي ثاني

 

هر چقدر بومي‌تر شويم، جهاني‌تر مي‌شويم

 

 

بسياري از برنامه‌ريزان فرهنگي در كشور براي جهاني شدن توليدات فرهنگي در زمينه‌هاي مختلف به بومي شدن آن مي‌انديشند چرا كه معتقدند اگر هنر و فرهنگ و ادبيات بومي ‌شود و در جريان طبيعي خلق اثر به شكل رئال و واقعي بنويسند، در سايه قدرت حاصله و شيوه‌هاي موثر در عرصه رقابتي دنياي معاصر به طور يقين مي‌تواند شكوفا شده و  جاي خود را در هنر  و فرهنگ و ادبيات جهان باز كند.

ياحسيني يكي از نويسندگان كشورمان در حوزه دفاع مقدس با ذكر ضرب‌المثلي با عنوان «هر چقدر بومي‌تر، جهاني‌تر»، بيان كرد: اگر نويسندگان در بستر واقعيت‌هاي تاريخي و جغرافيايي فرهنگ خودمان به خلق رُماني جهاني بپردازند، قطعأ مخاطب جهاني خواهند داشت.

براستي اگر نيك بيانديشيم در مي‌يابيم كه اثري جهاني مي‌شود كه جهاني هم نوشته ‌شود به عنوان نمونه در دهه‌هاي 60، 70، 80 شاهد شكوفايي فيلم ايراني به عنوان يك ژانر مستقل و در عين حال انساني در سطح دنيا بوديم چنين تجربه‌اي در زمينه ادبيات ما چندان تكرار نشده كه ما به آن افتخار كنيم.

البته در سال‌هاي اخير در حوزه ادبيات دفاع مقدس و از سوي انتشارات سوره مهر وابسته به سازمان تبليغات اسلامي، شاهد ترجمه برخي از آثار ادبيات دفاع مقدس همچون سفر به گراي 270 درجه و دا بوديم تا جايي كه هم‌اكنون كتاب «سفر به گراي 270 درجه» تاليف احمد دهقان و ترجمه پال اسپراكمن دركتابخانه‌هاي آمريكا در دسترس علاقمندان است.

همچنين، طي مكاتبه اين ستاد با پال اسپراكمن مترجم كتاب سفربه گراي 270 درجه، درحال حاضر دانشگاه جرج تاون واشنگتن دي سي20057، دانشگاه هاروارد (كتابخانه دانشكده هاروارد) ma 02139، كتابخانه كنگره واشنگتن دي سي 20540، كتابخانه ucla لوس آنجلس ca 90024 ،دانشگاه بركلي كاليفرنيا ca 94720، دانشگاه ماريلند (دانشكده پارك كالج) md 20742، دانشگاه ورمونت (كتابخانه بيلي هوو برلينگتن) vt 05405 از جمله مراكزي هستند كه اين كتاب را در دسترس علاقمندان قرار داده‌اند.

در اين ميان متوليان فرهنگي ما نيز تلاش مي‌كنند تا بر تعداد كتاب‌هاي اين حوزه در كتابخانه‌ دانشگاه‌هاي كشورمان بيافزايند. در اين راستا، بعد از برگزاري جشنواره‌ دوازدهم كتاب سال دفاع مقدس، جشنواره ربع قرن برگزار شد و از رهگذر برگزاري اين جوايز، سرمايه بسياري از آثار ادبيات دفاع مقدس بالغ بر 7313 عنوان كتاب در حوزه‌هاي پانزده‌گانه گردآوري شد كه 6350 عنوان از اين كتاب‌ها كه در رقابت جايزه ربع قرن مورد بررسي قرار گرفته بودند، به دانشگاه تهران اهدا شدند و كتابخانه‌اي با موضوع تخصصي دفاع مقدس در اين دانشگاه راه‌اندازي شد تا مورد بهره‌برداري و استفاده دانشجويان و پژوهشگران قرار گيرد.

اين منايع مطالعاتي مي‌تواند از سوي نسل سوم و نسل‌هاي بعدي درصورت توانمندبودن بسيار مورد استقبال قرار گيرد چرا كه اين جنگ را به چشم نديده‌اند و تنها شنيده‌اند و خوانده‌اند، لذا مي‌تواند براي آنها جالب توجه باشد. كارشناسان ادبي نيز مي‌توانند در اين گريز فرهنگ دفاع مقدس را در اين ميان به آن‌ها فرا دهند. مويد اين سخن حضور چشم‌گير نسل سوم نويسندگان و شاعران انقلاب اسلامي در بخش ادبيات داستاني سيزدهمين دوره جايزه كتاب سال دفاع مقدس است كه به مراتب از پيشكسوتان موفق‌تر عمل كردند و در اين دوره از برگزاري جايزه كتاب سال دفاع مقدس حضور گسترده زنان نويسنده بودند. بهرحال در اينگونه ادبيات بايد به مخاطبان عام بيش‌تر توجه داشت و هدف خود را بر پايه يافتن مخاطبان عام  گذاشت.

در اين باره قاسمعلي فراست معتقد است كه بهتر است نگاه بعضاً دولتي به جنگ برداشته شود، داستان‌هاي ما هم از يک‌بعدي‌نگري و سفارشي‌نويسي فاصله مي‌گيرند، تأكيد كرد: ما نتوانيم واقعيت جنگ و آدم‌هاي واقعي جنگ را به نسل جديد نشان دهيم اما بايد فرهنگ جنگ، افراد واقعي جنگ، آرمان‌هاي جنگ به نسل امروز شناسانده شود.

در اين راستا، «هدايت‌الله بهبودي» در يادداشتي که به بهانه انتشار کتاب «بابانظر» نوشته ، آورده است: مردم حالا بيشتر كنجكاو هستند درباره دوره دفاع مقدس بدانند و فضاي حاكم بر آن را لمس كنند.

جعفر شيرعلي نيا نويسنده كتاب «هشت سال اينگونه گذشت» هدف از نگارش كتاب خود را پاسخ به نياز مخاطبان عام مي‌داند و معتقد است: ما ازهمان ابتدا هدفمان مخاطب عام بود، هرچند ممکن است اين كار مخاطب خاص هم پيدا ‌كند. چون در حوزه جنگ بحث تخصصي به مخاطب بستگي دارد. حال ممكن است کسي حتي سياستمدار باشد ولي در حوزه جنگ تخصصي حساب نشود. ما دنبال يك ويژگي هستيم كه كار از سوي مخاطب خوانده شود. چون كاري كه خوانده نشود حتي اگر توليد هم شود، انگار اصلاً توليد نشده، تازه يك جنبه منفي هم دارد؛ پولي صرف توليد شده بدون اينكه بهره‌اي در بر داشته باشد.

يكي از دلايل موفقيت يك داستان داشتن ايده و موضوع است. چندي پيش در بنياد شهيد براي اين مساله راه کاري ارائه شده بود كه بر آن اساس ايده‌هاي موجود در خاطرات شهدا به عنوان سوژه و ايده به نويسندگان ارائه مي‌شد  و يا به شكل سفارش و چه خودخواسته آن‌ها به رمان تبديل مي‌شد. البته مدتي است خبر تعطيلي اين فعاليت به گوش مي‌رسد. در اين حال حوزه هنري وابسته به سازمان تبليغات اسلامي اين فعاليت را با نام شب خاطره انجام مي‌دهد. اين محفل مكان مناسبي براي طرح و استفاده از ايده و سوژه‌هاي مناسب است.

لازم به ذكر است كه در دهه 80 تعداد بانواني كه تلاش براي خلق آثار مربوط در اين حوزه مي‌كنند نسبت به دهه‌هاي پيشين افزايش يافته است. بهرحال عدم ورود زنان به رمان جنگ تحميلي از نقص‌هاي اين حوزه ادبي است که با فرض مردانه بودن جنگ به وجود آمده و در دهه اخير شاهد خلق اينگونه آثار از سوي بانوان همچون سيده زهرا حسيني در  خلق كتاب دا هستيم.

كتاب دا خاطره‌هاي نگارنده است. اين جمله كوتاه بهانه‌اي است تا بگوييم در ادبيات دفاع مقدس و در حوزه خاطره‌نويسي ما نيز قله‌هاي زيادي وجود دارد و اين آثار شاخص سبب شده‌اند، كتاب‌هاي خاطرات جايگزين رمان دفاع مقدس شود. علاقه‌مندان به دانستن درباره اين دوره، رويدادها، فضا و شرايط حاكم بر آن هم مي‌توانند به اين كتاب‌هاي خاطره رجوع كنند. مخاطبان اين گونه ادبي از آنجا كه مي‌دانند قلم نويسنده رنگ اغراق، كوچك‌نمايي يا بزرگ‌نمايي نگرفته ارتباط ملموس‌تري را با محتواي آثار برقرار  مي‌كنند.

افزون بر اين مطلب، خاطره‌نويسي دفاع مقدس پايه بسياري از مستندات مخاطبان در اين باره شده است. حتي در تاريخ‌نويسي و پژوهش‌هاي تاريخي نيز  به كار آمده‌اند.

خاطره‌گويي و خاطره‌نويسي يكي از آثاري است كه مي‌توان ردپاي بومي شدن را در آن به وضوح مشاهده كرد. آثاري كه به ادبيات دفاع مقدس ژرف‌تر و واقعي مي‌نگرد و مي‌تواند با توانمندي‌هاي يك نويسنده به اثر مطلوب ملي و حتي جهاني مبدل شود.

گفتني‌است، متوليان فرهنگي مي‌توانند با بهره‌گيري از اين سبك ادبي پايه‌گذار و مروج بسياري از مقولات فرهنگي در كشور شوند كه جاي خاليشان به روشني قابل مشاهده است.

 

 

 

سه‌شنبه 27 مهر 1389 - 10:20


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری