چهارشنبه 26 مهر 1396 - 12:56
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

بابك راكخواه

 

آسيب‌شناسي منطقه‌اي، ضروري‌ترين اصل در اجراي گفتمان‌هاي ديني

 

گفتگو با هادي رضايي دبير گفتمان‌هاي ديني اداره‌كل تبليغات اسلامي تهران و رييس اداره آموزش و پژوهش استان تهران

 

اداره‌كل تبليغات اسلامي استان تهران در طي 4 سال متوالي رتبه اول را در اجراي برنامه هاي گفتماني کسب کرده است. اين موضوع بهانه‌اي شد تا با دبير اجرايي گفتمان‌هاي ديني استان تهران كه يكي از مسئوليت پذير‌ترين و منظم‌ترين دبيران اجرايي گفتماني سراسر كشور است و نقش زيادي در كسب رتبه نخست استان تهران داشته است، گفتگويي انجام دهيم.

 

 گفتمان هاي ديني چه تاثيري در پيشبرد اهداف فرهنگي انقلاب اسلامي و ارتقاء سطح دانسته‌هاي ديني مردم جامعه دارد؟

انقلاب‌ اسلامي‌، يك‌ انقلاب‌ فرهنگي‌ است‌ و شكل‌گيري‌ آن‌ ناشي‌ از تحول و رشد فرهنگي‌ جامعه‌ و روي‌آوردن‌ اقشار مختلف‌  بويژه‌ قشرهاي‌ جوان‌ و فرهنگي‌ جامعه‌  به‌ ارزش‌هاي‌ اسلامي‌ بوده‌ و آرمان‌ِ اصلي‌ انقلاب‌  هم‌، تحقق‌ جامعه‌اي‌ نمونه‌ و برخوردار از شاخص‌هاي‌ رشد  و تعالي‌ انساني‌ و اسلامي‌ است‌.  يكي‌ از برجسته‌ترين‌ اهداف‌ بلندِ انقلاب‌ اسلامي‌، اصلاح‌ فرهنگ‌ جامعه‌ و فراهم‌كردن‌ زمينه‌هاي‌ رشد و تعالي‌ فرهنگي‌ ‌است‌، امّا آرمان‌هاي‌ فرهنگي‌ انقلاب‌، در يك‌ عبارت‌ كلي‌، چيزي‌ جز آرمان‌هاي‌ اخلاقي‌ و تربيتي‌ اسلام‌ نيست‌. امام‌راحل‌(ره‌) بر اين‌ آرمان‌ محوري‌ همواره‌ پافشاري‌ داشت‌ كه‌ هدف‌ اصلي‌ انقلاب‌، زنده‌كردن‌ احكام‌ اسلام‌ و تحقق‌ آن‌ درجامعه‌ است‌.
از ديدگاه قانون‌ اساسي‌ برخي‌ از اهدف‌ فرهنگي‌ نظام‌ كه‌دولت‌ موظف‌ به‌ تحقق‌ آن‌ مي‌باشد، عبارت‌ است‌ از: ايجاد محيط‌ مساعد براي‌ رشد فضايل‌ اخلاقي‌ بر اساس‌ ايمان‌ و تقوي‌ ، بالابردن‌ سطح‌ آگاهي‌هاي‌ عمومي‌ در همه‌ زمينه‌ها با استفاده‌ صحيح‌ از مطبوعاتو رسانه‌هاي‌ گروهي‌ و....  بر همين‌ مبنا، شوراي‌ عالي‌ انقلاب‌ فرهنگي‌ كه مجموعه‌ «اصول‌ سياست‌ فرهنگي‌» نظام‌ را تصويب‌ و اهداف‌فرهنگي‌ جمهوري‌ اسلامي‌ را در آن‌ تبيين‌
و تعيين‌ مي شود ، برخي از  اهداف‌ كلي‌ فرهنگي‌ نظام‌ به‌ شرح‌ ذيل ‌بيان‌ شده‌ است‌.

رشد و تعالي‌ فرهنگ‌ اسلامي‌ انساني‌ و بسط‌ پيام‌ و فرهنگ‌ انقلاب‌ اسلامي‌ در جامعه‌ و جهان‌.  

به‌ كمال‌ رسيدن‌ قواي‌ خلاّقه‌ و شايسته‌ وجود آدمي‌ در همه‌ شئون‌

 آراسته ‌شدن‌ به‌ فضائل‌ اخلاقي‌ و صفات‌ خدايي‌ در مسير وصول‌ به‌ مقام‌ انسان‌ متعالي‌.

  اصطلاح گفتمان يکي از مقولاتي است که در چند دهه اخير مورد توجه نظريه پردازان
قرار گرفته است و در عرصه نظريه سياست، جامعه شناسي، فلسفه، ادبي، اجتماعي، فرهنگي، روانکاوي
و روان شناسي اجتماعي کاربرد زيادي يافته است.

واژه گفتمان معاني مختلف و متعددي دارد؛ برخي از محققان و مترجمان گفتمان را معادل (discourse) بررسي سيستماتيک يک موضوع مشخص به کار برده اند. وبرخي ان را به معناي کلام، راي و عقيده مي دانند در يک بيان کلي و مورد اجماع اکثر نظريه پردازان ،گفتمان به تمامي آنچه که گفته و نوشته مي شود اطلاق مي گردد: اعم از مقولات، موضوعات و مطالب گفتاري و نوشتاري و هر آنچه که به گفتگو، (ديالوگ) ، تبادل آرا و مذاکره فرا مي خواند هر چند بررسي و نقد واژه گفتمان، به دليل معاني متعدد و کاربردهاي مختلفي که در علوم گوناگون دارد، کاري دقيق و گسترده است اما به اختصار مي توان به چند مطلب مهم اشاره نمود:
  اول اينكه مسلما تبادل آرا و مذاکره پيرامون مقولات و موضوعات چه از طريق گفتارو يا نوشتاري، امري بسيار پسنديده و مثبت در پيشرفت فکري، مادي و معنوي جامعه وافراد آن در عرصه هاي مختلف است و چنين شيوه اي در دين مبين اسلام از جايگاه باارزشي برخوردار است.

 دوم اينكه هر چند زمينه ها و بستر هاي اجتماعي در تعيين شکل ونوع گفتمانها (گفتار) کلام يا نوشتاري
تاثيرگذارند، اما به هيچ وجه نبايد تصور کردکه محتواي گفتمانها نيز تماما معلول چنين بسترهايي است.
بلکه برعکس محتواي گفتمانهامي تواند بر اساس يکسري اصول و قواعد ثابت و غير قابل تغيير باشد و يا حداقل محورهاي اساسي آن و يا بخشهايي از آن چنين ويژگي برخوردار باشد و گفتار و نوشتار درصورتي که بر اساس اصول و ظوابط قاعده مند و علمي شکل گرفته باشد مي تواند حقايق ثابت و ابدي را باز گو نمايد.

لذا با اهداف زير از سوي سازمان تبلغات اسلامي استان تهران برنامه ريزي و به اجرا درمي آيد:

 ايجاد فضاي آزاد و صميمي  جهت طرح پرسش‌هاي مخاطبين

تعميق مباني نظري، اعتقادي و ارزشي مخاطبين

بستر‌سازي مناسب جهت برقراري  تعامل ميان جوانان و نوجوانان با اساتيد حوزه و دانشگاه

ايجاد توانايي تحليل در رويدادهاي فرهنگي جهت مقابله با تهاجمات فرهنگي

بنابراين ازمطالب فوق پي خواهيم برد که گفتمان ديني تا حد زيادي در راستاي اهداف فرهنگي انقلاب اسلامي قدم مي گذارد و توفيقات بسيار مفيدي را در اين زمينه بدست آورده است.

 

در مورد تاکيد دکتر خاموشي در آخرين  نشست دبيران اجرايي کشور درسال 89   که گفتند: گفتمان هاي ديني بايد راه گشا باشد و به معضلات امروز جامعه رسيدگي کند، چه نظري داريد؟

بديهي است ديدگاه رياست محترم سازمان، ديدگاهي جامع و کارشناسي شده است و قطعاً ايشان بر اساس مطالعات و بررسي هاي ميداني به اين نتيجه رسيده اند که گفتمان هاي ديني بايد مطابق با نيازهاي جامعه و پاسخ به معضلات جوانان برنامه ريزي و به اجرا درآيد زيرا اين قشر با سؤالات و پرسش هاي مختلفي روبرو است که بنا به دلائلي قادر به ابراز حضوري و يا درک پاسخ آن نيست .

لذا شايسته و بجا است که زمينه پاسخگويي  به شبهات و نيز ارتقاي سطح معلومات آن ها فراهم آيد  که خوشبختانه سازمان تبليغات اسلامي در اين عرصه قدم هاي بسيار مفيد و سازنده اي را برداشته و با استقبال عمومي نيز مواجه گشته است . به عنوان مثال مي توان به چند نمونه از تأثيرات آن اشاره داشت:

الف ) جلوگيري از خودکشي دانش آموز دختر در يکي از مدارس استان

ب ) درخواست همگاني دانش آموزان مدرسه اي جهت استفاده از چادر به عنوان حجاب برتر

 

چه برنامه هايي را در حال حاضر براي گفتمان هاي ديني در دست اجرا داريد؟ و تا پايان سال چه فعاليت هايي را پيش بيني کرده ايد؟

با توجه به ابلاغ شاخص هاي برنامه اي اين سازمان از سوي رياست محترم سازمان تبليغات اسلامي جناب آقاي دکتر خاموشي، ميزان گفتمان هاي دانش آموزي 200 گفتمان است اما با در نظر گرفتن آمايش سرزميني، موقعيت فرهنگي، سياسي و اجتماعي استان، وجود مراکز مختلف دانشگاهي و حوزوي و نيز جمعيت زياد جوانان، برنامه هاي زير توسط اين استان در خصوص گفتمان هاي ديني پيش بيني و در حال اجراست:

تشکيل جلسات پرسش و پاسخ و گفتمان هاي دانش آموزي به صورت همايشي     2000 مورد

تشکيل جلسات پرسش و پاسخ و گفتمان هاي دانش آموزي به صورت کارگاهي     1000 مورد

توليد و چاپ ويژه نامه هاي آموزشي گفتمان                                                  20000 جلد

نشست هم انديشي اساتيد گفتمان                                                                  2 مورد

کارگاه آموزشي مهارت هاي گفتماني                                                              5 دوره

چاپ و انتشار فصل نامه گفتماني با محتواي فرهنگي – آموزشي                           4 مورد

مراسم تجليل از فعالين و دست اندرکاران گفتمان در اسفند ماه 89

 

آيا اين برنامه ريزي‌ها با مطالعه دقيق و آسيب شناسي هر شهرستان انجام مي شود؟

قطعاً يک برنامه فرهنگي و آموزشي زماني تأثيرگذاري بيش تري دارد که بر اساس مطالعات سنجيده شده اي انجام بگيرد. لذا گفتمان هاي ديني از اين قاعده مستثني نبوده و اين استان پس از طي مراحل زير نسبت به برنامه ريزي
و اجراي گفتمان اقدام نموده و مي کند.

نياز سنجي موضوعات و محورهاي گفتمان به طرق گوناگون مانند مصاحبه با جوانان و نوجوانان ، نظرخواهي از مسئولين مراکز آموزشي و خانواده ها و نيز بررسي نظرات  و پيشنهادات دبيران اجرايي سطح استان

استعلام از ادارات شهرستاني و منطقه اي مبني بر اعلام آمادگي از نيزان کمي گفتمان ها  بر اساس توان و ظرفيت

شناسايي اساتيد مجرب و توانمند در سطح استان مطابق با توانمندي، سطح تحصيلات  و محورهاي مورد بحث

بررسي تمامي نظرات و ديدگاه ها در دبيرخانه گفتمان استان و ابلاغ به ادارات پس از تصويب

                       

يکي از شاخص هاي مهم انتخاب اداره کل تبليغات اسلامي استان تهران در اجراي گفتمان هاي ديني به عنوان استان برتر، ارتقاء روند کيفي گفتمان ها و توسعه کمي آن بود، چه اقدامي را در سال جديد براي رشد اين مؤلفه انجام داده ايد؟

بايد اين حقيقت را پذيرفت که موفقيت در هر برنامه اي حاصل تلاش و کوشش تمامي  دست اندرکاران و عوامل اجرايي آن است . بر همين اساس سازمان تبليغات اسلامي استان تهران نيز که در طي 4 سال متوالي رتبه اول را در اجراي برنامه هاي گفتماني کسب کرده، مرهون زحمات تمامي همکاران ، مسئولين و دست اندرکان مراکز آموزشي و اداري مي باشد. در سال جاري نيز که به نام سال همت مضاعف و کار مضاعف از سوي مقام معظم رهبري نامگذاري شده، علاوه بر تداوم و استمرار برنامه هاي سال گذشته، به دنبال آن هستيم که بتوانيم زمينه توسعه ، گسترش
و کيفي نمودن برنامه هاي گفتمان به طريق زير فراهم نمائيم:

توسعه کمي و کيفي گفتمان دانش آموزي از 2000 مورد سال قبل به 3000 گفتمان در سال جاري

رشد کمي گفتمان هاي دانشجويي از 100 مورد به 300 مورد نشست

بهره گيري از دو استاد در يک گفتمان با يک موضوع و محور به طوري که هر کدام از آن بزرگوران مباحث خاص خود را پاسخگو باشد.

پيش بيني و تقسيم کمي گفتمان به ترتيب زير:

            70% گفتمان ها، جهت دانش آموزان و دانشجويان

            10% گفتمان ها براي مربيان پرورشي- آموزشي و مبلغات

            20% گفتمان هاي براي خانواده ها

انتشار لوح فشرده برنامه هاي منتخب گفتمان جهت توزيع بين دانش آموزان و مخاطبين طرح تدوين ويژه نامه پرسمان دانش آموزي با محتواي سوالات مخاطبين و پاسخ اساتيد

 

برگزاري کارگاه‌هاي هم انديشي مهارت‌هاي گفتماني  ويژه اساتيد که تقريبا  در تمام  استان ها انجام شده، بفرمائيد تا چه ميزان در عملکرد اساتيد گفتماني تاثير داشته است؟

در ابتدا بايد بگويم که كارگاه محلي براي صحبت كردن نيست بلكه مكاني است براي تصميم گيري و كار گروهي.  يعني كارگاه عبارت است از گرد همآئي تعدادي از افراد با تجربه و مسئول با تني چند از  كار شناسان به منظور پيدا كردن راه كا رمنطقي و اصولي در زمينه مسايل حر فه أي و مشكلات مورد نظر خود و افزايش مهارتهاي شخصي آنان .

 كار گاه در طي مدت چند روز تا حد اكثر يك هفته بر گزار وتمام شر كت كنندگان فعالانه د ربحث شركت نموده و با همكاري يکديگر بهترين راه حل را انتخاب مي كنند. يكي از متداول ترين روش هاي مورد استفاده در كارگاه ، بحث گروهي در باره مسايلي است كه از قبل تعيين شده است . هر عضو نظريات خود را ابراز نموده و در عين حال از نظرات ، عقايد و تجربيات ديگران در باره سوالات مورد علاقه خود  استفاده مي كند . در كار گاه منابع و ماخذ مناسب در رابطه با موضوع كار گاه ارائه ميشود .
به عبارت ديگر هدف دقيق كار گاه ايجاد شرايطي است كه در آن شركت كنندگان در كارگاه تصميم بگيرند ، برنامه طرح نمايند و تغييرات لازم را به وجود آورند .

هر كا رگاه به طور عمده از سه قسمت تشكيل شده است :

- سخنراني

- بحث گروهي

- جلسه ارائه كار گروه ها و مشاركت جمعي

در همين راستا هم انديشي اساتيد گفتمان از اين قاعده مستثني نبوده و مي تواند تأثيرات بسيار زيادي در ارتقاي کارآيي و انتقال تجارب اساتيد داشته باشد زيرا در اين نشست ها علاوه بر اين که مخاطبين قواعد و شيوه هاي جذب جوانان و زمينه هاي نفوذ کلام را از اساتيد و محققين مدل هاي گفتمان فرا مي گيرند ، از تجارب و يافته هاي يکديگر بهره مند شده و به دانش قبلي خود مي افزايند و در واقع زمينه اي فراهم مي شود تا با همديگر تعامل بيش تري برقرار نمايند. لذا ممکن است افرادي در مراحل اوليه مورد شناسايي قرار گيرند اما اطلاع کافي و وافي از نحوه اجراي
 برنامه هاي گفتماني نداشته باشند و اين نشست ها مي تواند در اين زمينه به آن ها کمک نمايد.

به طور کلي مي توان گفت: کارگاه آموزشي اساتيد، اهداف زير را دنبال مي کند:

ارتقاي مهارت

ارائه ايده و نظر

بروز رساني اطلاعات

شناخت انگيزش آموزش هاي زيربنايي

تعيين بازخوردهاي فکري و عملي کارگاه

 

چه معيارهايي را براي جذب و بکارگيري اساتيد گفتمان هاي ديني در نظر مي گيريد؟

به منظور تاثيرگذاري هر چه بيش تر برنامه هاي گفتمان، بهره گيري از اساتيد مجرب و توانمند مي تواند جهت تحقق اهداف طرح ما را ياري رساند. بنابراين 5 مؤلفه به عنوان معيارهاي شناسايي و بکارگيري اساتيد از سوي دبيرخانه گفتمان ديني استان در نظر گرفته شده است :

حداقل مدرک تحصيلي اساتيد، سطح 3 علوم حوزوي يا فوق ليسانس

اشتياق و علاقمندي اساتيد مبني بر همکاري با سازمان

توان اجراي مدل هاي گفتماني

فرصت و زمان کافي جهت همکاري با برنامه ها

تجربه پاسخگويي به سوالات بر اساس محورهاي اجرايي

با توجه به موارد فوق، پس از طي مراحل زير ، اساتيد بگار گرفته مي شوند:

شناسايي و سازماندهي

بررسي مستندات ارائه شده

بکارگيري آزمايش اساتيد که پس از بررسي نظرات مخاطبين، تداوم و استمرار فعاليت آنان مد نظر قرار مي گيرد.

 

در حال حاضر چه تعدادي از اساتيد درگير برنامه هاي گفتماني اداره کل تبليغات اسلامي استان تهران هستند؟

در نيمه دوم سال 89 تعداد 150 استاد فعال هستند و ان شاء الله تا پايان سال 100 استاد ديگر به بانک اطلاعات اساتيد ما افزوده مي شود و قطعاً هر چه اساتيد گفتماني بيشتر باشند، موفقيت و تنوع در اجراي برنامه ها بيشتر خواهد بود. اداره کل تبليغات اسلامي استان تهران به منظور استفاده بهينه از اساتيد مطابق با موضوع ها و محورهاي گفتمان، اساتيد را تفکيک کرده و اين طور نيست که تمام اساتيد در همه زمينه ها فعال باشند. مثلاً در بحث عرفان هاي کاذب و نحله هاي انحرافي اساتيد خاصي را در نظر گرفته ايم و اين کار باعث اثربخشي بيش تر خواهد شد.

 

با توجه به نياز جوانان و اينکه  فصل  بازگشايي  مدارس  و مراکز آموزشي  است ،  چه برنامه ريزيهايي را براي  برپايي  گفتمان هاي ديني در اين مراکز  انجام  داده ايد؟

قبلاً نيز اشاره نموديم که امسال گفتمان هاي ديني با يک برنامه ريزي دقيق و تفکيک گروه هاي مختلف در حال برگزاري است و در همين راستا بايد عنوان کنم که از 3000 گفتماني که بايد در سال انجام شود، 20% را براي والدين جوانان، 10% را براي مسئولين مراکز آموزشي مانند مربيان پرورشي، آموزشي و 70% را نيز براي دانش آموزان برگزار خواهيم کرد.

 

 به طور خلاصه محورهاي اصلي گفتمان هاي ديني را توضيح دهيد و بفرمائيد به نظر شما کداميک از اين محورها با استقبال بيشتري از سوي مخاطبان مواجه مي شود؟

با توجه به ارزيابي گفتمان هاي برگزار محورهايي همچون  عفاف و حجاب ، پوشش مناسب براي آقايان، مهارت هاي زندگي، آسيب هاي اجتماعي، مهدويت و انتظار، انديشه مطهر، جوان و انقلاب جوان و امام، عرفان هاي نوظهور و دروغين، راز جواني و شادابي، کليد و رمز موفقيت، سالم زيستي و راه هاي موفقيت در کسب فضائل معنوي تاکنون با استقبال خوبي مواجه گرديده و گروه هاي متعدد خواستار تداوم و استمرار آن بوده اند.

 

آيا برنامه هاي مناسبتي گفتمان هاي ديني همچنان در سال جاري مانند سال هاي گذشته برگزار مي شود؟ نامگذاري آن ها بر چه مبنايي صورت مي گيرد؟

لازم است بدانيم که يکي از اهداف برنامه هاي مناسبتي، برپايي شعائر مذهبي و ملي است که به طرق گوناگون انجام مي پذيرد و يکي از راه هاي تحقق آن گفتمان ديني است. به عنوان نمونه مي توان به محورهاي زير اشاره داشت:

گفتمان شهيد مطهري در ايام شهادت استاد مطهري

گفتمان امام و جوان در ايام ارتحال حضرت امام (ره)

گفتمان رضوي در دهه کرامت

فرهنگ عاشورايي در ايام محرم و صفر

جوان و ايثار شهادت در ايام محرم

جوان و انتظار در نيمه شعبان

مهدويت و انتظار در آغاز زعامت امام مهدي (عج)

 

نظرتان در خصوص برگزاري گفتمانهاي ديني در مدارس معارف اسلامي صدرا چيست؟

مدارس صدرا در راستاي تحقق اهداف و رسالت فرهنگي- ديني ، ارتقاء بُعد ديني جوانان و نيز تربيت کادر فرهنگي و تبليغي تأسيس شده و يکي از موسسات وابسته به خود سازمان است. بنابراين زماني که زمينه برگزاري گفتمان ديني در تمام مدارس سطح کشور يا مراکز آموزشي فراهم مي شود، قطعاً مدارس صدرا نيز که  يکي از مراکز آموزشي وابسته هستند از اين قاعده مستثني نبوده است ضمن اين که يکي از تاثيرات بسيار مهم برگزاري گفتمان در مدارس صدرا رشد اطلاعات علمي و آگاهي دانش آموزان مي باشد که در واقع کادر آينده تبليغي کشور هستند. لذا در سال جاري بيش از 200 گفتمان در مدارس صدراي تحت پوشش استان در شهرستان هاي کرج، ورامين و نظرآباد انجام مي گيرد.

 

حرف آخر 

در پايان ضمن تقدير و تشکر از تمامي عزيزاني که در اين عرصه ما را مورد لطف و عنايت خود قرار مي دهند ، دست همه مسئولين، مديران مراکز آموزشي اعم از مدارس، دبيرستان ها، دانشگاه ها و نيز حوزه هاي علميه را مي فشاريم و اميدواريم که با مشارکت سازنده آنان، بتوانيم اين حرکت عظيم را  به سرمنزل مقصود برسانيم.

 

 

 

يكشنبه 25 مهر 1389 - 11:59


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر