سه‌شنبه 2 آبان 1396 - 1:56
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

حسين آرياني

 

گره‌هايي بر تاروپود تاريخ

 

«مروري بر معروف‌ترين فرش‌هاي جهان»

 

از ديرباز فرش به عنوان يكي از نفيس‌ترين و ارزشمندترين صنايع دستي كه بيانگر فرهنگ، سنت‌ها و آرزوهاي قومي بوده مطرح شده است. كارشناسان عقيده دارند كه تعداد شش يا هفت فرش دستباف موجود در جهان، از ديد هنري و تكنيكي داراي ارزش بسيار زيادي هستند. از جمله اين فرش‌ها مي‌توان به فرش كه زينت بخش كاخ پادشاهي دانمارك است اشاره كرد كه مراسم تاج‌گذاري پادشان دانمارك بر روي آن انجام مي‌شود. تمام نقش‌هاي اين فرش بر روي تار و پودي از طلا بافته شده‌اند. فرش بسيار نفيس ديگري كه در موزه وين نگهداري مي‌شود، فرش شكار ناميده مي‌شود. اين فرش ريزبافت‌ترين قالي موجود است كه داراي حدود 125 گره در هر سانتي متر مربع است. شايد معروف‌ترين فرش جهان، فرش اردبيل باشد كه در موزه ويكتوريا آلبرت در شهر لندن نگهداري مي‌شود. اين فرش از اين جهت بسيار مشهور است كه از روي آن نسخه‌برداري‌هاي بسيار متعددي انجام شده است، به طوري كه امروزه در بسياري از منازل، فرش‌هايي با طرح فرش اردبيل ديده مي‌شود. به طول مثال نمونه نسخه‌برداري شده از اين فرش در منزل يكي از نخست‌وزيران اسبق انگليسي وجود دارد و آدولف هيتلر نيز نمونه‌اي از آن را در دفتر كار خود در برلين داشت.

اين فرش و جفت آن كه در موزه‌اي در لس‌آنجلس نگهداري مي‌شود، در دوران شاه طهماسب صفوي بافته شده‌اند (حدود سال 1540 ميلادي). فرش اردبيل توسط هنرمندي به نام مسدوك كاشاني، براي پوشش صحن آرامگاهي در شهر اردبيل بافته شده است. از قطعات يكي از اين فرش‌ها براي مرمت ديگري استفاده شده است، به همين جهت نسخه موجود در شهر لندن نمونه كامل‌تري مي‌باشد. اين فرش داراي تقارن مركزي بوده و دقت به كار رفته در بافت، آن را در زمره يكي از بي‌نظيرترين آثار هنري درآورده است. اين اثر منحصر به رد داراي حدود 50 گره در هر سانتي‌متر مربع است و در زمره فرش‌هايي است كه به نام ترنجي خوانده مي‌شوند. در هر طرف قسمت مياني اين فرش يك چراغ بافته شده، كه يك چراغ كوچكتر از ديگري است. از آنجا كه بافنده اين فرش در نظر داشته از اين فرش در صحن يك آرامگاه استفاده شود به همين جهت چراغي را كه در طرفي قرار گرفته كه عموم مردم در آن مي‌نشسته‌اند كوچكتر‌ بافته است و كسي كه بر روي فرش نشسته است، ابعاد و چراغ را هماهنگ مي‌بيند. شواهد حاكي از آن است كه اين فرش‌ها از آرامگاه شيخ‌ صفي‌الدين اردبيلي و شاه اسماعيل صفوي به موزه‌هاي مذكور انتقال داده شده‌اند. فرش اردبيل داراي ابعاد 52/11*34/5 متر مربع بوده و از زير بافت‌ترين فرش‌هاي به جا مانده از دوره صفوي به شمار مي‌روند.

در حال حاضر فرش ايراني موجود در مسجد بزرگ شيخ زايد در ابوظبي واقع در كشور امارات متحده عربي، با ابعاد 132 متر طول، 42 تا 48 متر عرض و 2 ميليارد و 300 ميليون گره، بزرگترين فرش دستباف جهان است كه به دست فرشبافان نيشابوري بافته و از سوي نشنال جئوگرافي نيز به عنوان بزرگترين فرش جهان براي پرستش و عبادت شهرت گرفته است. اين فرش عظيم كه در سه كارگاه قاليبافي مجهز به بزرگ‌ترين دارهاي فرش جهان انجام گرفته، 38 تن الياف از مرغوب‌ترين پشم سيرجاني و نيوزلندي استفاده شده و 1200 قاليباف زن نيشابوري در دو شيفت كاري 8 ساعته و طي سه ميليون نفر ساعت كار در مدت 18 ماه، كار بافت آن را بر عهده داشته‌اند. در طراحي اين فرش كه كار نصب آن در سال 2007 به پايان رسيد، از نقش‌هاي اصيل فرش‌هاي ايراني و تزئينات بناهاي شاخص اسلامي الهام گرفته شده است. فرشبافان نيشابوري، پيش از اين، فرش دستباف ديگري به سفارش سلطان قابوس، پادشان كشور عمان، براي فرش كردن مسجد سلطان قابول اكبر در شهر مسقط بافته بودند كه ركورد بزرگترين فرش جهان را در اختيار داشت. فرش سلطان قابوس نيز كه 4343 متر مربع مساحت دارد به سفارش سلطان قابوس پادشان كشور عمان و توسط شركت سهامي فرش ايران بافته شد. تمام امور مربوط به اين فرش از جمله طراحي و تأمين مواد اولين همانند پشم، رنگ، پياده‌سازي و بافت فرش در شركت سهامي فرش ايران انجام شد. بافت اين فرش كه اجراي آن داراي بعد ملي بود، ركورد بزرگترين فش توليد شده جهان را به خود اختصاص داد. اين فرش در زمره نفيس‌ترين فرش‌هاي موجود در دنيا است و به نام فرش عجايب ناميده مي‌شود. فرش عجايب داراي ابعاد 5/70* 9/60 متر مربع است كه مساحتي بالغ بر 4347 متر مربع را مي‌پوشاند (مساحت فرش اردبيل كه فرش بزرگي محسوب مي‌شود 5/61 متر مربع مي‌باشد.) تعداد گره‌هاي اين فرش حدود 35 گره در هر سانتي متر مربع است. تصوير فرش عجايب نشان مي‌دهد كه قسم مركزي اين فرش بر اساس طرح داخلي سقف مسجد شيخ لطف‌الله در اصفهان بافته شده است. سقف مسجد شيخ لطف‌الله (كه در سال 1603 به دستور شاه عباس صفوي ساخته شده است) يكي از برجسته‌ترين تجلي‌هاي هنر ايراني اسلامي به شمار مي‌رود. يكي از پيچيده‌ترين عمليات مربوط به اين فرش، پياده كردن حجم خميده سقف مسجد بر روي سطح دو بعدي فرش بوده است. در سقف مسجد نقش‌هاي شعاع‌هاي خارج شده از قسمت مياني سقف داراي ابعاد مساوي هستند. جهت القاء حالت اين سقف بر روي نقش فرش، ابعاد نقش‌ها به نسبت شعاع از مركز افزايش پيدا مي‌كند. به اين ترتيب تصوير نقش روي فرش عيناً مشابه تصويري است كه بيننده‌اي كه از پايين به سقف مسجد نگاه مي‌كند، مي‌بيند. اين كار داراي چنان پيچيدگي بود كه شركت فرش ايران (بافنده فرش) حقوق مادي اين عمليات را به نام خود ثبت كرده است. بافت فرش عجايب از سال 1996 آغاز شد و بعد از سه سال به پايان رسيد. مساحت 4347 متر مربعي فرش عجايب توسط حدود 7/1 ميليارد گره ايجاد شده است. جهت بافت فرش، شركت فرش ايران 600 كارگر شامل 500 بافنده را براي مدت سه سال به كار گمارد. اين گروه موفق شد بافت فرش را با صرف حدود 12 ميليون نفر ساعت كار به پايان ببرد. وزن اين فرش حدود 22 تن است و در حال حاضر زينت‌بخش صحن اصلي بزرگ‌ترين مسجد جهان در شهر مسقط پايتخت عمان مي‌باشد.

فرشبافان نيشابوري، همچنين دو فرش دستباف بزرگ ديگر، يكي با مساحت 70 متر مربع براي مفروش ساختن كاخ رياست جمهوري ارمنستان و ديگري به مساحت 40 متر مربع به سفارش سفارت فنلاند در تهران را در كارگاه‌هاي اين شهرستان توليد كرده‌اند. پس از عرضه دو فرش بزرگ ايراني براي مسجد شيخ زايد در ابوظبي واقع در كشور امارات و فرش ايراني مشهور به ويس كرمان كه در آوريل سال جاري در حراج كريستي لندن به 20 برابر قيمت پيش‌بيني شده به فروش رسيد عنوان گران‌ترين و بزرگ‌ترين فرش‌هاي جهان به نام ايران ثبت شده است كه نام گران‌ترين فرش تاريخ جهان در كتاب گينس نيز ثبت شده است. به گفته كارشناسان كريستي كيفيت فرش ويس كرمان بازتابي است از استعداد شايان فرشبافان ايراني در شهر تاريخي كرمان كه از نظر فني، اين شهر را به عنوان بانفوذترين و مؤثرترين و نيز ابتكاري‌ترين طراحان فرش جهان معرفي كرده است.

فرش ويس كرمان، صرف نظر از برخي تعميرات در ميانه اين فرش، از نظر كيفيت و سلامت در شرايط بسيار خوبي قرار دارد. به اين ترتيب اين فرش گران‌ قيمت‌ترين فرش جهان است كه ركورد فرش مشهور به «فرش مرواريد بافت با رودا» متعلق به كشور هند را كه مارس سال 2009 به عنوان گران‌قيمت‌ترين فرش جهان در حراجي سادربي در قطر به فروش رفته بود، پشت سر گذاشت. اين فرش هندي به عنوان هديه‌اي براي مسجد پيامبر در شهر مدينه در عربستان صعودي به سفارش يك مهاراجه هندي بافته شده بود و پيش از اينكه كه كار بافت آن به پايان برسد، از دنيا رفت. در نتيجه اين فرش به مسجد پيامبر اهداء نشده و در مجموعه خانوادگي اين مهاراجه براي مدت 100 سال مانده و نگهداري شده بود. اما حتي پيش از فرش مرواريد باروداي هند، ركورد گران‌‌ترين فرش متعلق به فرش ابريشمي اصفهان متعلق به دهه 1600 ميلاردي بود كه به قيمت 45/4 ميليون دلار در حراج كريستي نيويورك در سال 2008 به فروش رسيده بود. اين فرش اصفهاني پيش‌تر نيز در سال 1990 توسط دوريس داك خريداري شده بود كه آن را به بنياد رستاخيز نيوپورت اهداء كرده بود.

 

چهارشنبه 21 مهر 1389 - 11:44


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری