پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 6:20
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

سازمان تبليغات اسلامي

 

راوي نيك‌انديش و صادقي باشيم

 

گفت‌وگو با حبيب‌الله صادقي درباره نقاشي دفاع مقدس

 حبيب‌الله صادقي از فعالان اصلي نقاشي دوران انقلاب و جنگ است كه لحظه‌هاي ناب و تاريخي آن سال‌ها را روي بوم‌هاي نقاشي ماندگار كردند. اين هنرمند زبردست 53 ساله، تاكنون در عرصه نقاشي و تجسمي به خلق آثاري ارزشمند دست زده. او افتخارات زيادي در كارنامه هنري‌اش دارد كه از آن جمله مي‌توان به مسابقات نقاشي بين‌المللي هنرهاي ظريفه ژاپن، نمايشگاه طراحي هلند و دوسالانه نقاشي تهران اشاره كرد كه او نفر برگزيده شده است. وي تا به حال مسئوليت‌هاي مهمي هم بر عهده داشت است. مديرعامل مؤسسه توسعه هنرهاي تجسمي، عضويت واحد هنرهاي تجسمي حوزه هنري و دبيري دوسالانه نقاشي معاصر جهان بخشي از مسئوليت‌هاي اجرايي صادقي است. با او در مورد هنرهاي تجسمي دفاع مقدس گفت‌وگو كرديم كه در ادامه مي‌خوانيد.

 

به عنوان مقدمه اين بحث مي‌خواهم درباره نحوه شكل‌گيري هنر دفاع مقدس و عوامل ايجادكننده آن و محورها و مفاهيم آن سخن بگوييد.

در دوران دفاع مقدس همه مردم براي دفاع از كشورشان وظيفه‌اي داشتند كه بايد آن را به درستي بر عهده مي‌گرفتند. به همين دليل به سوي جبهه‌هاي جنگ رفتند و با دستان خالي مقابل دشمن ايستادگي كردند. دشمن هم شروع به حمله‌هاي وحشتناك كرد و در نهايت يك نظام جهاني بر عليه ما شكل گرفت. بنابراين در عرصه‌هاي مختلف به مقابله با دشمن پرداختيم. از جمله در جبهه فرهنگي، هنرمندان علاقه‌مند به فرهنگ دفاع مقدس و فرهنگ بسيجي كه جبهه فرهنگي ما را تقويت مي‌كردند، آثاري را خلق كردند كه زيست هنرمندانه بسيجيان را در جبهه جنگ توصيف مي‌كرد. هنرمندان در اين دوره تلاش كردند كه واژگان بياني و تصويري هنر ديني و معنا‌گرا را تعريف و نمونه‌سازي كنند و هم صورت كار را با حقيقت معنايي انقلاب اسلامي پيوند بزنند. اين امر كار بسيار سختي بود. به دليل اين كه پيش از اين نمونه‌سازي نشده بود. در اين دوران هنرمندان همانند بسيجيان جبهه حق عليه باطل سعي كردند با هنر خود وارد جبهه شوند و با پيدا كردن معرفت و آگاهي لازم از جبهه‌هاي جنگ شروع به خلق آثار كردند. در اين دوران است كه هنر دفاع مقدس آغاز و بخش‌هاي نقاشي و گرافيك و كاريكاتور حجم‌سازي رنگ دفاعي مقدسي به خود مي‌گيرد. از اين رواست كه وقتي ما به هنر دفاع مقدس مي‌نگريم متوجه تفاوت اساسي ويژگي‌ها و واژگان بياني و مفهومي آثار هنرمندان دفاع مقدس با هنرمندان سراسر جهان مي‌شويم. به عنوان مثال در نمايشگاهي كه فرهنگستان هنر با همكاري حوزه هنري با موضوع بررسي هنر انقلاب و دفاع مقدس سه سال پيش برگزار كرد، دست‌اندركاران و كارشناسان هنر دفاع مقدس به اين نتيجه رسيدند كه نشانه‌شناسي مفهومي و ارزشي كه هنرمندان انقلاب دنبال كردند در نوع خود نشان‌شناسي خاصي است.

 

با اين حال، كليت هنر دفاع مقدس را در دوره جديد چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

خوشبختانه تلاش‌گران دور اول كه اين هنر را آغاز كردند، در حال حاضر هم دغدغه‌اي جز به تصوير كشيدن لحظه‌هاي فداكاري بسيجيان دوران دفاع مقدس ندارند. و كماكان در حال تبيين نشانه‌شناسي آن دوران و به دنبال تقويت واژگان و نشانه‌هاي آثار دوران جنگ هستند. امروز هم هنرمندان زيادي در اين عرصه فعاليت مي‌كنند. البته ما وقتي سير تحولي و تدبري هنر نقاشي دفاع مقدس را بررسي كنيم، با مقايسه آثار دوران گذشته با اين دوره، متوجه مي‌شويم كه هنرمندان در دوره‌هاي اخير به مسايل دفاع مقدس عميق‌تر و ژرف‌تر نگاه مي‌كنند و نشانه‌هاي كليدي تصوير را خيلي عميق و حساس دنبال مي‌كنند. نمونه بارز اين گونه آثار در جشنواره‌ها و نمايشگاه‌هايي كه اين روزها به بهانه هفته دفاع مقدس برپاست، يافت مي‌شود.

 

اما برخي هنرمندان جبهه و جنگ آن را تجربه نكرده‌اند. به نظر شما براي خلق يك اثر با مفاهيم ايثار و شهادت هنرمند حتماً بايد جنگ را تجربه كرده باشد؟

خير، اما براي نسل اول انقلاب فضيلتي بود كه چهره نوراني امام(ره) و شهداي بسيجي را ديدند. اگر ما به عنوان نسل اولي كه اين شرايط را ديديم، رفتار انساني و منصفانه و عدالتخواهانه‌اي داشته باشيم، مي‌توانيم اين فضيلت و معنا را به نسل جوان ارائيه دهيم. بنابراين ما امروز صرفاً يك نمونه ساز آثار هنري نيستيم و رفتار و كردار هنرمندان نسل اول به عنوان ياران انقلاب و فداكاران اين عرصه و ياران سرداراني مثل شهيد همت و شهيد حسن باقري و شهيد شيرازي، بايد براي نسل جوان الگو باشد تا اين نسل متوجه شوند كه اين آثاري برآمده از باورمندي در رفتار و اخلاق ما نشأت مي‌گيرد.

 

برخي مي‌گويند آنچه امروز هنر دفاع مقدس به ويژه نقاشي را سرپا نگه مي‌دارد، سفارشي كار كردن است؛ در اين رابطه چه نظري داريد؟

خير اين چنين نيست. خود بنده در حال حاضر پنج شش اثر در نمايشگاه آزادگان به نمايش گذاشته‌ام كه بدون هيچ سفارشي كار كردم. در مورد ديگر هنرمندان نظري ندارم اما هيچ يك از آثاري كه تا به حال خلق كردم، به سفارش جايي نبوده است.

 

پس چه انگيزه‌اي باعث مي‌شود هنرمندان به دفاع مقدس بپردازند؟

سلوك انساني و تعالي خواهي كه در شهدا و فرماندهان بسيجي مشاهده كرديم ما را دعوت به خلق اثر مي‌كند. اين دايره‌المعارف معرفتي كه در وجود آزادگان و بسيجيان و شهدا هست بهترين انگيزه است كه هنرمند را ترغيب به خلق اثر هنري با اين مضامين كند.

 

خود شما چند تابلو با مضامين دفاع مقدس خلق كرديد؟

در عرصه نقاشي و گرافيك بي‌شمار كار انجام داده‌ام. در عرصه كاريكاتور هم شايد پركارترين فردي باشم كه در مطبوعات كار كرده. در دوران هشت سال دفاع مقدس هم هر روز چندين كاريكاتور در رونامه‌ها داشتم. اميدوارم هر روز كه مي‌گذرد بتوانم با دانشي كه از آن دوران كسب كردم، يك سير تحولي و تدبري در هنر دفاع مقدس ايجاد كنم و نقاشي دفاع مقدس را به يك صورت معنايي از يك ساحت معرفتي كه در وجود نازنين شهدا و فداكاران اقليم دفاع مقدس است، تبديل كنم.

 

آيا نقاشي دفاع مقدس آن قدر قوي ست كه ما براي آن سبك ويژه‌اي قائل شويم؟

بله نقاشان انقلاب با نشانه‌شناسي كه مي‌كردند از همان ابتدا به دنبال مراقبت از اين جريان بودند كه تجربه‌هاي ساده هنرمندان وارد اين سبك خاص و فرايند هنري نشود. هنرمندان انقلاب بسيار مقاومت كردند تا آسيبي به اين جريان نرسد. شايد در دهه اول نقص‌هايي در آثار وجود داشته باشد اما در دهه دوم و سوم آثار به سمت تجرب مي‌روند و نقاشي دفاع مقدس را داراي شخصيت مي‌كنند. هم‌اكنون كه ما در آستانه دهه چهارم قرار داريم فكر مي‌كنم هنر بالغ شده دفاع مقدس را در آينده نزديك شاهد خواهيم بود. اميدوار هستم در اين دهه بتوانيم حرف‌هاي ناگفته تصويري دفاع مقدس را بر چهره هنر دفاع مقدس پديدار كنيم.

 

مهم‌ترين تفاوتي كه ميان همنسلان خود و نسل جديد در پرداخت به موضوع دفاع مقدس مي‌بينيد، چيست؟

هيچ تفاوتي نيست. تنها نكته‌اي كه وجود دارد اين است كه ما اتفاقات دوران جنگ را از نزديك ديديم. در واقع همه هنرمندان اين عرصه در يك كالبد و پالت فرهنگي كه انقلاب اسلامي است، رشد كرده‌اند وظيفه نسل ما اين است كه بتوانيم راوي نيك‌انديش و صادقي باشيم، تا بتوانيم دلاوري‌ها را بدون هيچ كم و كاستي به نسل جديد انتقال بدهيم. در حال حاضر نسل سوم ما از تجربيات نسل اول و دوم بهره‌مند شده و نسبت به پديدارشناسي نقاشي دوران دفاع مقدس بي‌تجربه نيست به همين دليل است كه رفته رفته آثار جوانان ما به يك واژگان تصويري غني دست پيدا مي‌كنند.

 

چطور مي‌توان هنر نقاشي و به طور كلي هنرهاي تجسمي را به تعالي رساند، به طوري كه مفهوم ايثار و شهادت مانند ابتداي جنگ و انقلاب حفظ شود؟

هنرمند بايد خويشتن‌فرما باشد و به خود سفارش دهد كه لابلاي اين همه مضاميني كه در عالم وجود دارد، دفاع مقدس را شناسايي و پاك‌نهادي، زيبايي، فداكاري و رستگاري را كه در جبهه وجود داشت را تأييد كند. و البته قابليت و توانايي اين را داشته باشد كه تصويرهاي خوبي براي ستايش انقلاب و دفاع مقدس انتخاب و در ستودن آن‌ها دريغ نكند. اثر هنرمند بايد آيينه‌اي باطني باشد براي نشانه‌هاي معنوي كه در چهره شهدا و فداكاران انقلاب بود. در حقيقت مسئوليت يك هنرمند واقعي هم همين است.

 

نقاشي دفاع مقدسي كه امروز در كشور ما وجود دارد مي‌تواند به زبان جهاني هم بيان شود؟

هم‌اكنون ما هنرمنداني داريم كه در عرصه جهاني عرض اندام كرده‌اند. از سوي ديگر هنر دفاع مقدس هنوز به آن هنري كه مدنظر ماندگاري تاريخي است، دست نيافته. زيرا هنوز عيني‌گرايي آن بر زبان سمبليك و پوشيده‌اش غلبه دارد. مطمئن باشيد با مسيري كه هنر دفاع مقدس در پيش گرفته و مفاهيمي كه قصد انتقال آن را دارد، خيلي زود زباني جهاني هم پيدا مي‌كند.

 

پيشنهاد شما به عنوان پيشكسوت نقاشي دفاع مقدس براي حفظ و رونق اين رشته چيست؟

البته من فقط خدمتكار اين حوزه هستم و خود را پيشكسوت نمي‌دانم.  بايد بستر را فراهم كرد تا نقاشان ما بدون مشكلات خاص به اين هنر بپردازند. دفاع مقدس آن قدر ارزشمند و آن قدر زنده است كه بايد براي آن بيشتر و بهتر سرمايه‌گذاري و برنامه‌ريزي كرد.

 

در پايان بفرماييد نهادهاي فرهنگي مانند حوزه هنري چه قدر مي‌توانند در پيشرفت هنرهاي تجسمي دفاع مقدس به ويژه نقاشي نقش داشته باشند؟

زياد. اما متأسفانه مسأله‌اي كه ما امروز شاهد آن هستيم موازي‌كاري و پراكنده‌گي‌هايي كه انجام مي‌شود و منابع مالي و استعداد عمومي اين كار را مي‌گيرد. الان لازم است كه يك مجموعه‌اي بيايد و به بررسي مؤسساتي كه در خصوص دفاع مقدس كار مي‌كنند، بپردازد و امكان توليد و نمايش را در اختيارشان قرار دهد تا امكان ارائه جهاني آثار، فراهم شود. تنها راه حل اين مشكل اين است كه نهادها دست از موازي‌كاري بكشند.

محمدحسين سليمي

 

سه‌شنبه 6 مهر 1389 - 15:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری