دوشنبه 4 شهريور 1398 - 14:3
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

سازمان تبليغات اسلامي

 

دختران opd به دنبال پوتين هاي مريم

 

نگاهي به چگونگي توجه ادبيات به حضور زنان در جنگ

سي امين گراميداشت هفته دفاع مقدس هم تمام شد. سي سال از جنگي که دنيا به ما تحميل کرد مي گذرد ، شايد بهتر باشد بگوئيم سي سال از دفاع مقدس و مقاومت ما مي گذرد.ملت ايران البته در طول تاريخ بارها جنگ هايي را متحمل شده که در آغاز هيچ کدام نقشي نداشته و همواره در برابر تجاوز متجاوزان مقاومت کرده است. در اين ميان اما دفاع مقدس هشت ساله ما داراي ويژگي هاي خاصي است که آن را از ديگر مقاومت هاي ايرانيان متمايز مي کند. يکي از اين ويژگي ها چگونگي بازتاب آن در ادبيات و هنر بوده است. در طول تاريخ ايران ، هيچگاه هيچ جنگ يا مقاومتي تا اين حد در هنر و ادبيات انعکاس نداشته و بر آن تاثير نگذاشته است.تا آنجا که امروز در ميان رشته هاي هنري و نيز ادبيات ما ، ژانري به نام دفاع مقدس وجود دارد.چندان اغراق نيست اگر بگوئيم اين ژانر هنر و ادبيات بعد از انقلاب اسلامي را هدايت کرده و بر آن تاثير گذاشته است.
ويژگي بارز و متمايز ديگر در دفاع مقدس که آن را از همه جنگ هاي دنيا و نيز مقاومت هاي ايرانيان در طول تاريخ اين سرزمين جدا مي کند ، ميزان حضور و نقش زنان در دفاع مقدس است. مادراني که فرزندان خود را براي رفتن به جبهه بدرقه مي کردند و همسراني که دعاي خير همراه راه شوهرانشان مي کردند در پشت جبهه ، درکنار زنان پرستار، بهيار ، پزشک و رزمنده اي که در خط مقدم دوشادوش مردان مي جنگيدند ، چهره اي متفاوت از دفاع مقدس ايرانيان ساختند.

اما بيشتر از همه مسائل و جنبه‌هاي مختلف جنگ ، از ايثار و فداکاريهاي سربازان و مبارزين سخن گفته شود و از نقش پراهميت مادران و همسران آنها صحبتي به ميان آورده نمي شود، بطور قطع حق مطلب بدرستي ادا نشده است، درست است که جنگ اصولا يک فعاليت مردانه و خشن محسوب مي‌گردد و قهور و بي‌باکي و شجاعت فراواني را مي‌طلبد که بدون اين ويژگيها و صفات انساني امکان درگيريها و خونريزيها ميسر نيست، اما بايد توجه داشت که در پرورش اين روحيه و خلقيات جنگي زنان و همسران رزمندگان نقش اصلي را ايفا مي‌نمايند.در طول هشت سال دفاع قهرمانانه ملت ايران،زنان شجاع و فداكار،دوشادوش مردان به دفاع پرداختند،آنان دست به كارهايي زدند كه هيچ كسي انتظار انجام آن را نداشت؛شجاعت‌هايي را از خود نشان دادند كه همگان را از دوست و دشمن متحيّر كرد.
زنان جنگ ابتدا به خود و سپس به ديگران اثبات كردند كه زن مسلمان صاحب توانايي‌هاي بي‌شماري است كه در صورت تجلّي، معرّف پايگاه و جايگاه زن در اسلام مي‌باشد.از آنجائي كه تاكنون اين نقش آنچنان كه شايسته و بايسته است تبيين نشده و با پـرهيز از تفكّر تفكيكي نسبت به نقش زنان از مردان در دفاع مقدّس،در اين نوشتار به اين موضوع مي‌پردازيم.

مخالفت با حضور زنان در جنگ

با شروع جنگ،تعدادي از زنان و دختران در مناطق مرزي غرب و جنوب كشور اسلحه به دست گرفته و به دفاع پرداختند. در اين زمان مخالفت‌هايي با حضور زنان در جبهه‌ها وجود داشت و هنوز همه افراد قادر به پذيرش حضور آنان نبودند. مخالفت بـا حضور مستقيم زنـان در جبهه دلايلي داشت؛يكي از اين دلايل تـرس از اسارت زنان به دست دشمن بود.

مريم امجدي از زنان مبارز جنگ،در كتاب پوتين‌هاي مريم که خاطرات خودنوشت او از حضور جنگ است چنين مي‌گويد: عراقي‌ها تا كوي طالقاني رسيده بودند؛سر كوچه سنگربندي بود؛توي كوچه‌ها دولا دولا مي‌رفتيم؛هر كس پشت و بالاي سر نفر جلويي رگبار مي‌بست تا عراقي‌ها نتوانند او را بزنند؛همين طور كوچه به كوچه و سنگر به سنگر مي‌رفتيم، توي يكي از كوچه‌ها يكي از مسئولين را ديدم تا مرا ديد داد زد:«در اين جا چه مي‌خواهي؟ براي چه اين جا اومدي؟ برگرد عقب»، گفتم:«براي همون كاري اومدم كه شما اومدين»گفت: «لازم نكرده مگر نمي‌بيني عراقي‌ها تا كجا اومدن» گفتم: «خوب، اومدم بجنگم، اسلحه دارم سرخود كه نيومدم. بـا گروه ابوذر اومدم با همونا هم بر مي‌گردم.» سراغ بچّه‌هاي گروه ابوذر رفت و سرشان داد زد: «چرا اين خواهرها رو با خودتون آوردين؟ نمي‌ترسين اسير بشن؟».نمونه‌هاي مشابه ديگر مخالفت‌ها با حضور مستقيم زنان در جبهه را در خاطرات زنان رزمنده مي‌توان يافت. مينا كمايي در كتاب «دختران باغ opd» خاطره‌اي از سيلي محكم برادرش نقل مي‌كند كه قصد داشت به اجبار او را از شهر جنگي خارج نمايد.

راه هاي حضور زنان در ادبيات

اما چنانچه دو نکته اي که در بالا به عنوان ويژگي هاي متمايز دفاع مقدس گفته شد ( ميزان انعکاس دفاع مقدس در ادبيات و هنر و ميزان و نحوه حضور و مشارکت زنان در دفاع مقدس ) را در کنار هم قرار دهيم اين سوال پيش مي آيد که بازتاب حضور زنان در دفاع مقدس در ادبيات اين دفاع چگونه بوده است؟

کتاب هايي که خاطرات حضور زنان در جنگ را روايت مي کند ، مهمترين بخش از ادبيات زنان در جنگ است. کتاب هايي همچون « دا » ، « پوتين هاي مريم » ، « دختران opd » ، « کفش هاي سرگردان » ، « يکشنبه آخر » ، « پائيز 59 » ، « يک دريا ستاره » ، « زيتون سرخ » و « خاطرات فاطمه آباد » از جمله اين کتاب هاست. اين کتاب ها به خوبي نشان مي دهد که حضور زنان ما در جنگ چگونه بوده و چه تاثيري در روند دفاع ما داشته است. فراموش نکنيم که پر مخاطب ترين کتاب ما در عرصه دفاع مقدس و شايد پر مخاطب ترين کتاب ما در سه دهه اخير ، کتاب « دا » ، يکي از کتاب هاي مربوط به ادبيات زنان در جنگ است.

بخش ديگري از ادبيات زنان در جنگ هشت ساله مربطو به کتاب هايي است که زنان نويسنده از جنگ به رشته تحرير درآورده اند. « کوچه نقاش ها » نوشته راحله صبوري ، « دا » نوشته سيده اعظم حسيني ، « لشکر خوبان » نوشته معصومه سپهري و « دلاور مرد سيستان » نوشته سارا عرفاني از جمله اين کتاب هاست که در واقع نشان دهنده نگاه زنان به جنگ است که در ادبيات انعکاس يافته است.
بخش ديگري از ادبيات زنان در جنگ مربوط به خاطرات همسران رزمندگان جنگ است. کتاب هاي مجموعه کتاب بانوي ماه را که حاص گفت و گو با همسران فرماندهاني همچون شهيد همت ، شهيد باکري ، شهيد چمران و ... است را مي توان در اين رده ، دسته بندي کرد.

نويسندگان چه مي گويند؟

در اين ميان اما ، نگاه و بررسي نويسندگان حوزه ادبيات داستاني به ادبيات زنان در جنگ هم در جاي خود مهم و درخور توجه است.

راضيه تجار حضور زنان در ادبيات را در مقايسه با قبل از انقلاب را هم از لحاظ کيفي و هم از نظر کمي دراي رشد چشمگيري دانسته و مي گويد : زنان توانسته‌اند آثار درخور توجهي در حوزه دفاع مقدس تاليف کنند.

اين نويسنده همچنين به تفاوتهاي داستان‌پردازي در ميان زنان و مردان مي پردازد و عنوان مي کند: از آنجا که خانمها روحيه‌شان با احساسات و تخيل درآميخته و جزئي‌نگرند، مي‌توانند پردازشهاي خوبي در خلق يک داستان ارائه دهند و به همين دليل بسياري از خانمها در زمينه زندگينامه داستاني و داستان دفاع مقدس رويکرد جديدي داشته‌اند.

تجار استفاده از آرايه‌هاي داستاني، صداقت‌ و حقيقت را در تاليف آثار ادبي مهم مي داند و ادامه مي دهد:‌ اثري همچون «دا» به دليل استفاده از آرايه‌هاي داستاني، صداقت در کلام و حقيقت ماجرا توانست از استقبال خوبي در ميان مخاطبان برخوردار شود. البته تبليغ و پشتيباني از اين کار در استقبال مردم از کتاب «دا» نقش تعيين‌کننده‌اي داشت.

خالق اثر « کوچه اقاقيا » مي گويد: جنگ گرچه يک حرکت مردانه است اما در عالم واقع و در دفاع مقدس پشتيباني و حمايت زنان باعث قوت قلب مردان ‌شد تا آنها با روحيه بالاتري به حفظ و حراست از ايران اسلامي بپردازند.

تجار ادامه مي دهد: انتظار ما از نويسندگان براي به تصوير کشيدن خاطرات سالهاي دفاع مقدس خيلي بيشتر از اينهاست. هشت سال دفاع مقدس ناگفته‌هاي بسياري دارد که با يک حرکت مستمر مي‌توان آن را تقويت کرد و اگر از زواياي مختلفي به اين رويداد بنگريم، موضوعات زيادي براي پرداختن به آنها وجود دارد.

«يکشنبه آخر» كتابي با موضوع يك زن رزمنده است كه با شروع جنگ پا به جبهه مي گذارد و تا پايان جنگ، عمر و بهترين لحظات زندگي اش را صرف كمك به رزمندگان مي كند. اين كتاب يك داستان نيست، بلكه خاطرات يك زن رزمنده است كه شاهد مرگ پدر در دوران نوجواني بوده و مرارت هاي فراواني را متحمل شده است.

معصومه رامهرمزي در «يكشنبه آخر» ، روايتي از جنگ و شهادت برادرش را به تصوير مي‌كشد كه به گفته وي سخت‌ترين بخش نگارش كتاب، توصيف لحظه شهادت او بوده است.

او مهم‌ترين انگيزه خوداز نگارش اين کتاب را نگاه موضوعي به دفاع مقدس و حفظ خاطرات و مستنداتي كه مي‌تواند گوشه‌اي از اتفاقات جنگ را به شكل واقعي نشان دهد مي داند و مي گويد :هدف من نقل روايت و خاطره بود.

او مي گويد : من زمان جنگ، 14 سال داشتم و دراين كتاب جنگ را از نگاه يك دختر 14 ساله مورد بررسي قرار دادم كه نتيجه آن حفظ واقعيات دفاع مقدس شد. به نظر من اين كتاب كاري مستند است كه مي‌توان همچون سندي تاريخي از آن استفاده كرد.

رامهرمزي با بيان اينکه « بيان خاطرات تلخ خيلي سنگين است و سخت‌ترين بخش نگارش كتابم نيز توصيف شهادت برادرم بود» مي گويد : من اهل آبادان هستم و تصوير ذهني من با تصويري كه ديگران از جنگ مي‌سازند خيلي تفاوت دارد، درست است كه جنگ ذاتا موضوعي زشت و تلخ و تاريك است ولي جنگ ما چون دفاع، تكليف و فراتر از آن يك حق بود، زيبا بود.

وي ادامه مي دهد : جنگ براي ما با اين مفاهيم تعريف جديدي يافته و معنادار شد؛ مرگ در راه خدا شهادت است و بسيار زيبا ولي متاسفانه برخي افراط و تفريط‌ها در نگاه به جنگ، تصوير زيباي آن را در ذهن‌ها تخريب كرده است. جنگ زندگي است اما با جهت و معناي خاص خود و من تلاش كردم چگونگي رشد انسان‌ها در اين محيط را به تصوير.

وي در پاسخ به اين سوال که « نقش زنان را در دفاع مقدس تا چه اندازه موثر مي‌دانيد؟» مي گويد : زنان و مردان دوش به دوش هم جنگيدند. حضور فيزيكي و معنوي در جبهه باعث تقويت روحيه رزمندگان مي‌شد و آنهايي هم كه حضور نداشتند، فرزندان و همسرانشان را به جبهه فرستادند و تنهايي و سختي را به جان خريدند و اگر منصفانه نگاه كنيم زنان نقش اساسي در پيروزي جنگ داشتند.

 

منبع: سايت انتشارات سوره مهر

 

سه‌شنبه 6 مهر 1389 - 13:59


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری