سه‌شنبه 2 آبان 1396 - 7:47
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

صديقه مقدس پور

 

ضيافت الهي در ماه رمضان

 

در فرهنگ اسلامي، ماه مبارك رمضان ، ماه ضيافت الهي، سرآغاز ماه هاي سال است . امام صادق (ع) مي فرمايد: «اِذا سَلُمَ شَهرُ رمضانَ سَلُمتِ السّنَةُ» ، سلامت «سال» در گرو سلامت ماه رمضان است. اگر در اين ماه انسان مواجه با آفت شود، تمام سال دچار آسيب خواهد شد. (1)

قرآن كريم و احاديث، فضايل فراواني براي ماه رمضان بيان نموده اند که در اين نوشتار ، به برخي از آن ها اشاره
مي شود:

- ماه خدا : ماه رمضان تنها ماهي است که نامش در قرآن آمده است و به طور مستقيم به به خداوند متعال استناد دارد. (3)

 امام رضا عليه السلام از حضرت علي (ع) نقل فرمود: « روزي رسول خدا (ص) خطبه اي خواند و در آغاز آن فرمود: «ايُّها النّاسُ قَد اَقبَلَ اِليکم شهرُ اللّهِ...» مردم، آگاه باشيد که ماه خدا به سوي شما روي کرده است. (3)

از امام صادق عليه السلام نيز نقل شده است: پيامبر فرمود: «... شهرُ رمضانَ شهرُ اللّهِ عزَّ و جلّ...» ماه رمضان ماه خداي بزرگ است... (4)

امام سجاد (ع) نيز در وقت وداع با ماه رمضان چنين فرمود:

«السّلام عليکَ يا شهرَ اللّهِ الأکبر، و يا عيدَ اوليائِه...» سلام بر تو اي بزرگ ترين ماه خدا و اي عيد دوستان خدا.(5)

- ماهي برتر از تمام ماه ها: ماه رمضان به لحاظ قدر و ارزش ، با ساير ماه ها تفاوت داشته و بر آن ها برتري دارد. از رسول خدا (ص) نقل شده است: «انَّ شهرَکم هذا ليسَ کالشهور»؛ محققا اين ماه شما ، همانند ديگر ماه هاي سال نيست. (6)

امام سجاد عليه السلام در باره وجه اين برتري مي فرمايد: «پس خداوند برتري ماه رمضان را بر ديگر ماه ها از اين راه نشان داده که در اين ماه، محرمات زياد و فضيلت هاي آشکار و مشهوري مقرر شده است. و از اين رو، از باب بزرگداشت اين ماه، چيزهايي را که در ديگر ماه ها حلال است، در ماه رمضان حرام شمرده و به خاطر تکريم آن، خوردني ها و نوشيدني ها را ممنوع فرموده است... و فضيلت يک شب از شب هاي اين ماه را بر فضيلت شب هاي هزار ماه ديگر ترجيح داده و نام آن را شب قدر نهاد» (8)

- ماه زينت بهشت: مأموران الهي براي ورود و فرا رسيدن ماه رمضان، بهشت را زينت مي کنند. (9)

- ماه نزول قرآن:  قرآن كريم ، برترين کتاب آسماني و بهترين سخن الهي ، در ماه رمضان و شب مبارک قدر نازل شده است. (10) شب قدر طبق صريح آيه قرآن و گفتار نبوي، از هزار ماه برتر است . (11)

-ماه ميهماني خدا : رمضان تنها ماهي است که از آن به عنوان زماني براي مهماني پروردگار از بندگان مؤمن ياد شده است (12)

در فرازي از خطبه اي که پيامبر اسلام (ص) در آستانه ورود به ماه رمضان ايراد فرموده ، آمده است: «اَيُّها النّاسُ قَد اَقبلَ اِليکم شهرُ اللّهِ... هو شهرٌ دُعيتم فيه الي ضيافةِ اللّه...» ؛ اي مردم، ماه خداوند به سوي شما روي کرده است...؛ ماهي که شما در آن ماه به مهماني پروردگار کريم دعوت شده ايد.(13)

مفهوم «ضيافت»

اولين قدم در حوزه «ضيافت الهي» فهم دقيق نسبت به معناي اين تعبير بلند است. امام خميني (ره) در اين باره
مي فرمايد: ما بايد حساب کنيم، ببينيم که اين ضيافت چي بوده است، و ما چقدر راه يافتيم به اين ضيافت. در عين حالي که همه عالم تحت رحمت الهي است و هرچه هست رحمت اوست و رحمت او به همه چيز واسعه است، لکن باب ضيافت يک باب ديگر است، دعوت به «ضيافت» يک مسئله ديگري است. (14)

«ضيافت الهي» با مهماني هاي معمولي بسيار متفاوت است.

نکته مهم اينکه فهم درست از اين ضيافت، موجب مي شود مهمان هاي پروردگار نه تنها از طولاني شدن ماه رمضان خسته نشوند، بلکه آرزويشان اين باشد که تمام سال ماه رمضان باشد تا همواره از حضور در اين ميهمان خانه بهره گيرند. رسول اکرم مي فرمايد: «لو يعلَمُ العبادُ ما في رمضان َ لودّوا ان يکونَ رمضانُ السّنةَ. (15)

فراگير بودن ضيافت الهي

در ضيافت الهي، به دليل نامتناهي و گسترده بودن دامنه لطف و رحمت الهي، هيچ نوع محدوديتي وجود ندارد و دعوت نامه براي همه مردم صادر شده و همگان به حضور در اين مهماني فراخوانده شده اند. پيامبر اکرم (ص) مي فرمايد: اي مردم، ماه خدا به شما رو کرده است...؛ ماهي که شما در آن ماه به مهماني پروردگار دعوت شده ايد. (16)

امام خميني(قدس سره) نيز در راستاي اين سخن نبوي مي فرمايد: «خدا همه را دعوت کرده است به اين ضيافت و اهل معرفت و اوليا در آن ضيافت وارد مي شوند و مي توانند، البته (افراد) نادري مي توانند از عهده برآيند. (17)

آداب اين ضيافت

يکي از محورهاي مهم دراين ضيافت، توجه به آداب آن است. اگر مهمانان، به درستي با اين آداب آشنا نباشند و يا به آن عمل نکنند، نتيجه مطلوبي از ضيافت نصيبشان نخواهد شد. برخي از اين آداب عبارتند از:

- ترک هواي نفس

در آموزه هاي ديني، متابعت از هواي نفس و پيروي از خواهش هاي نفساني، ريشه همه لغزش ها به حساب آمده است. (18)

اگرچه کسب موفقيت در اين عرصه و نجات يافتن از خطر هواي نفس، و چشم پوشيدن از خواهش هاي نفساني در عرصه هاي زندگي منوط به تحمّل سختي هاي فراوان است، ولي حقيقتي دست يافتني است. به هر حال، بايد در اين مسير حرکت کرد و از خداوند ياري خواست. خوشبختانه ماه رمضان مناسب ترين زمان براي آغاز اين مبارزه است . رسول اکرم (ص) در فرازهاي پاياني خطبه شعبانيه مي فرمايد: «... والشّياطين مغلولةٌ فاسألوا رَبّکم اَن لا يُسلّطُها عليکم...» شياطين در اين ماه بسته شده و در حبس اند. پس، از خداي خود بخواهيد که آن ها را بر شما مسلط نسازد.(19)

در بخشي از سلام هاي امام سجاد (ع) به ماه رمضان نيز مي خوانيم: «السّلام عليکَ مِن ناصرٍ أعانَ علي الشيطانِ و صاحبٍ سَهّلَ سُبُل الأحسان»؛ سلام بر تو اي رفيقي که کمک کردي تا بر شيطان مسلط شويم و اي دوستي که راه هاي خوبي را بر ما آسان گرداندي. (20)

- ورود به ماه ضيافت

بيشتر انسان ها از نعمت هايي که خداوند به آنان ارزاني داشته است ، غافلند. در نتيجه، استفاده درست و صحيح از
آن ها نمي کنند. شايد به اين جهت است که خداوند از انسان با وصف «کفور» و «کفار» ياد مي کند. (21) صاحبان چنين رفتاري ناپسند پس از زوال اين نعمت، متوجه عظمت آن شده و براي از دست رفتن آن حسرت مي خورندکه البته سودي ندارد.

بدون ترديد يکي از برترين نعمت هايي که خداوند به بشريت عرضه داشته دعوت به مهماني الهي در ماه رمضان است که بيشتر مردم از عظمت آن غافلند و معرفتي نسبت به آن ندارند. تنها اولياي خاص الهي از آن آگاه و بر آن شاکرند و از درگاهش مسئلت مي کنند تا به آنان توفيق شناخت آن را نيز عطا فرمايد.

در فرازي از دعاي وداع امام سجاد عليه السلام با ماه رمضان، چنين مي خوانيم: «الحمدُ للّهِ الّذي جَعَلَ مِن تِلکَ السُّبُلِ شَهرهُ شهرَ رمضان، شهر الصّيام و شهرَ الأسلام و شهرَ الطّهورِ... اللّهُمَّ صَلِّ علي محمدٍ و آله وَاَلْهِمنا معرفةَ فضلِه و اِجلالَ حُرمته...»؛ ستايش خدايي را سزاست که يکي از راه هاي رضوانش را ماه خودش، يعني ماه رمضان، قرار داد؛ ماه روزه، ماه اسلام، ماه طهارت... خداوندا، بر محمّد صلي الله عليه و آله و آل او درود فرست و توفيق شناخت فضيلت اين ماه و بزرگداشت حرمت آن را به ما الهام فرما... .» (22)

در باب سيره امام صادق (ع) نيز مي خوانيم: آن بزرگوار هم در وقت ورود ماه رمضان، به خداوند عرضه مي داشت: «اللّهمَّ هذا شهرُ رمضان المبارکِ الّذي اَنزلتَ فيه القرآنَ... قَد حضَر...»؛ خدايا، ماه رمضان مبارکي که تو قرآن را در آن فرو فرستادي، فرا رسيد. (23)

مرحوم شيخ جعفر شوشتري پس از نقل اين سخن امام صادق عليه السلام ، چنين آورده است: «امام صادق (ع)
 نمي خواهد خدا را خبر کند بر آنکه ماه مبارک داخل شده، بلکه مي خواهد عرض کند که اي خداي من، من مطلع شده ام به دخول ماه مبارک. تو هم عرض کن: اي خداي من، من مطّلع شده ام که ماه مبارک داخل شده است. (24)

- شكر گزاري به خاطر درك اين ماه

صفت شاکر بودن مورد تأکيد قرآن و رهبران ديني است (25) و از افراد سپاسگزار به نيکي ياد شده است .(26)
بدين روي، بر دعوت شدگان و ره يافتگان به ضيافت الهي لازم است پس از طلوع ماه رمضان، به اسوه هايي همچون پيامبر اکرم و امامان معصوم تأسي کنند و روي به درگاه خالق متعال آرند و او را از اعطاي اين نعمت عظيم، سپاسگزار باشند.

امام سجاد عليه السلام نيز هنگام خداحافظي با ماه رمضان، به خداوند عرضه مي دارد: «اللّهمَّ اِنّا اهلُ هذا الشهر الّذي شرّفتنابِه و وفّقتنا بمنّکَ له حينَ جَهِلَ الاشقياءُ وقتَه، و حُرموا لشقائهم فَضلَه»؛ خداوندا، ما اهل اين ماهي هستيم که ما را بدان شرافت بخشيدي و با فضيلت، به ما توفيق درک آن را عطا نمودي، در حالي که شقاوت پيشگان نسبت به وقت گران بهاي آن جاهل، و به خاطر شقاوتشان از فضل آن بي بهره اند. (27)

- رعايت حرمت اين ماه

در برخي از روايات آمده است: «حد و مجازات پاره اي از گناهان در ماه رمضان، به جهت ناديده گيري حرمت آن، تشديد مي شود ، پس بر همگان لازم است حرمت ماه رمضان را نگه دارند و در جهت اداي حق او کوشا باشند.

امام سجاد عليه السلام مي فرمايد: «ولزِمنالَه الذّمامَ المحفوظ و الحرمةَ المرعيةَ، و الحقُّ المقضيّ...»؛ و بر ما لازم است که عهد محفوظ و حرمت شايسته رعايت و حق ادا شدني او را نگاه داريم. (28)

بي شك، رعايت حرمت ماه ضيافت، سعادت و خوش بختي به دنبال خواهد داشت؛ همان گونه که امام سجاد عليه السلام در خطاب به ماه رمضان فرمود: «وما اَسعدَ مَن رَعي حُرمتکَ بِک...» و چه خوش بخت است کسي که به خاطر تو، احترامت را نگه دارد. (29)

رهاورد ضيافت الهي

يکي از محورهاي مهم در آيات و روايات در باب ضيافت الهي، توجه به رهاوردهاي مهم اين ضيافت است.

تبيين اين رهاوردها نقش مهمي در فزوني عشق افراد به ماه ضيافت و تلاش مضاعف آنان در جهت استفاده بهينه از اين موهبت الهي ايفا خواهد نمود. در اينجا، از باب نمونه، به برخي از آن ها اشاره مي شود:

- قرب الهي

برترين مقام معنوي انسان، دستيابي به مقام «وصل» و «قرب الهي» است.کساني که توفيق دست يافتن به چنين مقامي نصيبشان گردد، از منزلت والايي نزد پروردگار برخوردارند(30) و در عالم آخرت نيز صاحب جايگاهي خاص و متنعم به نعمت هاي ويژه مي باشند.(31)

طبق آيات و روايات، رسيدن به مقام «قرب»، امري است شدني و ممکن (32) ولي مشروط به تحمل رنج هاي خاص خودش است مانند: بيداري شب ، پرهيز از گناه و دوري از لقمه هاي حرام. (33)

آيات و روايات، راه کارهاي مشخصي براي اين منظور ارائه کرده اند. جامع همه آن ها انجام «عمل صالح» و تلاش در جهت اطاعت محض از فرمان پروردگار کريم است:

« فَمَن کانَ يَرجوُا لِقاءَ رَبَّهِ فَليعمل عملاً صالحا» هر کس اميد لقاي پروردگارش را دارد، بايد عمل صالح انجام دهد.(34)

يکي از برترين مصداق هاي «عمل صالح» و گام برداشتن در طريق اطاعت خالق متعال، گرفتن «روزه» به خصوص روزه ماه مبارک رمضان، است. در حديث شريف قدسي پروردگار کريم مي فرمايد: «الصّومُ لي و اَنَا اَجزي به»؛ روزه مال من است و من شخصا جزاي روزه دار را خواهم داد.(35)

- استجابت دعا

يکي از وعده هاي الهي در قرآن، «اجابت دعا»ي اهل دعا و نيايش است. پروردگار کريم از پيامبر عظيم الشأن اسلام (ص) خواست به مردم خبر دهد: «قال رَبُّکُم ادعوني اَستَجِب لَکُم» ؛ پروردگار شما گفته است مرا بخوانيد تا دعاي شما را اجابت کنم. (36)

پيامبر اکرم (ص) درباره حتمي بودن اين وعده الهي، مي فرمايد: «ما کانَ اللّهُ لِيفتحَ لعبدٍ الدّعاءَ فيغلقَ عَنهُ الأجابةَ، اللّهُ اکرمُ مِن ذلکَ»؛ از ساحت قدس الهي دور است که به بنده اي وعده اجابت دهد، ولي راه اجابت آن را به رويش ببندد، او کريم تر از اين است. (37)

البته استجابت دعا متوقف بر شرايطي خاص و رعايت آدابي ويژه است.

از جمله اموري که در اجابت دعا نقش مهمي ايفا مي کنند، موقعيت زماني است. ماه ضيافت الهي بهترين زمان براي استجابت دعاست.

در فرازي از خطبه «شعبانيه» آمده است: «و دعاؤُکم فيه مستجابٌ»؛دعاي شما در ماه رمضان به اجابت خواهد رسيد.(38)

- آزادگي

در اسلام، چيزي به عظمت آزادي و نعمتي بالاتر از آزادي و آزادگي و جود ندارد.

يکي از مهم ترين چيزهايي که سبب به خطر افتادن اين نعمت بزرگ الهي به بشر مي شود، ارتکاب معصيت و آلودگي به گناه است. انسان گرفتار شهوات و تمايلات نفساني، انساني آزاد محسوب نمي شود.

انبياي الهي مبعوث شدند تا بشريت را از هر نوع اسارت نجات بخشند و تمام غل و زنجيرهاي اسارت بار را از پيش پاي او بردارند (39) و او را از بندگي معبودهاي دروغين رها سازند. (40) ماه ضيافت الهي فرصت مناسبي است براي رهيدن از همه اسارت ها، به خصوص رها شدن از اين نوع اسارت.

رسول گرامي اسلام (ص) فرمودند: «ايُّها النّاسُ انّ اَنفسَکُم مرهونةٌ بِأعمالِکم ففکُّوها بأستغفارکم»؛مردم! شما آزاد نيستيد، در قفس هستيد و نمي دانيد که در قفس هستيد؛ گناهانتان شما را در قفس زنداني کرده است. در ماه مبارک رمضان، با استغفار خود را آزاد کنيد. (41)

کساني که از ماه مبارک رمضان و سفره ضيافت الهي استفاده بهينه کرده  و با برنامه ريزي دقيق، از لحظه لحظه آن بهره جسته اند، آزاد شده اند.

انشاءالله همه ما در ماه ضيافت الهي با همت و تلاشي مضاعف ، آداب اين ضيافت را فرا گرفته و در جهت رهايي از ظلمت ها بكوشيم تا در زمره آزادگان باشيم.  

پي نوشت ها:

1)      علامه مجلسي ، بحارالانوار ، ج 2 ، ص 384

2)      قرآن كريم ، سوره بقره ، آيه 185

3)      شيخ صدوق ، عيون اخبار الرضا (ع) ، ج 1 ، ص 230

4)      علامه مجلسي ، پيشين ، ج 93 ، ص 356

5)      محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي ، ترجمه صحيفه سجاديه ، دعاي 45، ص 198 و 199

6)      شيخ صدوق ، امالي ، ص 33

7)      محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي ، پيشين ، ص 198

8)      همان ، دعاي 44 ، ص 187

9)      علامه مجلسي ، پيشين ، ج 93 ، ص 338

10)  سوره قدر ، آيه 2

11)  سوره بقره ، آيه 185 و سوره دخان ، آيه 3 و سوره قدر ، آيه 1

12)  علامه مجلسي ، پيشين ، ج 74 ، ص 352

13)  شيخ بهايي ، الاربعين ، ص 84 ، حديث 9

14)  امام خميني ، صحيفه نور ، ج 19، ص 15

15)  علامه مجلسي ، پيشين ، ج 93 ، ص 346

16)  همان ، ص 356

17)  امام خميني ، صحيفه نور ، ج 20، ص 87

18)  محمد محمدي ري شهري ، ميزان الحكمه ، ج 10 ، ص 373

19)  علامه مجلسي ، پيشين ، ج 93 ، ص 356

20)  محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي ، پيشين ، دعاي 45 ، ص 198

21)  سوره ابراهيم ، آيه 34 و سوره حج ، آيه 66

22)  محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي ، پيشين ، دعاي 44 ، ص 187.189

23)  علامه مجلسي ، پيشين ، ج 94 ، ص 329

24)  شيخ جعفر شوشتري ، 23 مجلس سخنراني هاي اخلاقي ، ص 22

25) الف : قرآن : سوره بقره ، آيه 152 و سوره آل عمران ، آيه 144 ب: روايات : علامه مجلسي ، پيشين ،
ج 68 ، ص 18

26)  علامه مجلسي ، پيشين ، ج 68 ، ص 53

27)  محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي ، پيشين ، دعاي 45، ص 200

28)  همان ، ص 198

29)  همان

30)  سوره واقعه ، آيه 10 و 11

31)  سوره واقعه ، آيه 88 و89

32)  محمدي ري شهري ، همان ، ج 8 ، ص 106

33)  علامه مجلسي ، پيشين ، ج 75 ، ص 380

34)  سوره كهف ،‌آيه 109

35)  علامه مجلسي ، پيشين ، ج 3 ، ص 326

36)  سوره غافر ، آيه 60

37)  محمدي ري شهري ، همان ، ج 3 ، ص 253

38)  علامه مجلسي ، پيشين ، ج 93 ، ص 356

39)  سوره اعراف ، آيه 157

40)  نهج البلاغه ، خطبه 147

41)  علامه مجلسي ، پيشين

 

 

دوشنبه 25 مرداد 1389 - 10:33


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری