پنجشنبه 8 تير 1396 - 15:14
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان گيلان

 

سيماي علي عليه السلام در آئينه قرآن

 

 چهل فضيلت علي (ع) در چهل آيه قرآن در شأن مناقب علي عليه السلام از ديدگاه اهل سنت 

 

                                                                                                                              

يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك و ان لم تفعل فما بلغت رسالته             مائده / 67

بي شك علي عليه السلام اولين گرونده به دين مبين اسلام ، جانشين بلا فصل پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله داراي فضائل و مناقب فراوان است . آنچه در پيش رو داريد برگزيده اي از مناقب اميرالمومنان علي بن ابي طالب اولين امام و مقتداي شيعيان از منظر قرآن از ديدگاه اهل سنت است .

علي عليه السلام از منظر قرآن مؤمني آراسته ، مجاهدي بي نظير ، ايثارگري مخلص ، كه آياتي چون مباهله ، تطهير ، اكمال دين ، نجوا و ... نور افشاني مي كند .

ابن عباي مفسر بزرگ قرآن قائل است كه در قرآن كريم 300 آيه در شأن و فضائل علي بن ابيطالب و ائمه اطهار عليهم السلام وجود دارد برادران اهل سنت ما به 100 آيه آن اعتراف دارند از اين 100 آيه ما 40 آيه را گلچين كرده و در اختيار برادران و خواهران ايماني خود عرضه مي كنيم اميد است كه مورد قبول پروردگار متعال قرار گيرد و ثواب آن را تقديم پدر و مادر خود هديه مي فرستم .

 

1 - « فتَلَقي آدَمُ مِن رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيهِ اِنَّهُ هُوَ التَّوابُ الرَّحيمُ » 1

« سپس آدم از پروردگارش كلماتي دريافت داشت ، ( و با آنها توبه كرد ) و خداوند توبه او را پذيرفت ، چرا كه خداوند توبه پذير و مهربان است . »

سيوطي در 2 تفسير آيه : فتلقي آدم من ربه كلمات در سوره بقره مي گويد : « ابن بخار از ابن عباس روايت كرده گفت : من از رسول خدا (ص) پرسيدم اين كلماتي كه آدم از خدا تلقي كرد و خدا به احترام آن كلمات توبه اش را پذيرفت چه بود ؟ فرمود : سوگند به حق ، محمد و علي و فاطمه و حسن و حسين بود . »

2 - « وَ فِي الاَرضِ قَطِعٌ مُتَجاوِراتٌ وَ جَنّاتٌ مِن اَعناب » 3

« و در روي زمين ، قطعاتي در كنار هم قرار دارد كه با هم متفاوتند ، ( و نيز ) باغهائي از انگور و زراعت و نخلها ، ( و درختان ميوه گوناگون كه گاه بر يك پايه مي رويند و گاه بر و پايه ، ( و عجيب تر آنكه ) همه آنها از يك آب سيراب مي شوند ، و يا اين حال بعضي از آنها را از جهت ميوه بر ديگري برتري مي دهيم . در اينها نشانه هايي است براي گروهي كه عقل خويش را بكار مي گيرند . »

3 « اِنَّ اللهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّوُنَ عَلَي النَّبِيِّ يا اَيُها الَّذينَ امَنوا صَلّوُ عَلَيهِ وَ سَلِّموُا تَسليماً » 4

« و خدا و فرشتگانش بر پيامبر درود مي فرستند ، اي كساني كه ايمان آورده ايد ، بر او درود فرستيد و سلام گوييد و كاملاً تسليم ( فرمان او ) باشيد » صحيح مسلم بسند خود از ابن مسعود انصاري روايت كرد كه گفت : روزي رسول خدا (ص) بر ما وارد شد در حاليكه ما در مجلس سعد بن عباده نشسته بوديم ، بشير پسر سعد عرضه داشت : يا رسول الله به حكم قرآن كريم مأمور شده ايم بر تو صلوات بفرستيم ، چگونه صلوات بفرستيم ؟

رسول خدا سكوت كرد تا آنجا كه گفتم اي كاش بشير اين سوال را نكرده بود ، آنگاه رسول خدا فرمود : بگوييد :

اَلَّهُمَ صَلِّ عَلي مُحَمَّدٍ وَ عَلي آلِ مُحَمَّدٍ كَما صَلَّيتَ عَلي اِبراهيمَ وَ بارِكَ عَلي مُحَمَّدٍ وَ عَلي آلِ مُحَمَّدٍ كَما بارِكتَ عَلي اِبراهيمَ فيِ العالَمينَ انَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ .

4 وَ قَرنَ بُيُتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجنَ الجاهِليَّهِ وَالاُولَي اَقِمنَ الصَّلاةَ وَ آتينَ الزَّكوةَ و اَطِعنَ اللهَ وَ رَسوُلَهُ اِنَّما يُريدُ اللهُ لِيُذهِبَ عَنكُمُ الرِّجسَ اَهلَ البَيتِ و يُطَهِّرَكُم تَطهيراً 5

« و در خانه هاي خود بمانيد و همچون دوران جاهليت نخستين ( در ميان مردم ) ظاهر نشويد ، و نماز را بر پا داريد و زكات را بپردازيد و خدا و رسولش را اطاعت كنيد ، خداوند فقط مي خواهد پليدي و گناه را از شما اهل بيت دور كند و كاملاً شما را پاك سازد . »

صحيح مسلم از صفيه دختر شيبه روايت كرد ، كه گفت : عايشه گفت روزي بامدادان رسول خدا (ص) در حاليكه پتويي خال خال از مو بر دوش داشت در منزل نشسته بود كه حسن بن علي و بعد از او حسين بن علي و بعد از او حسين و بعد از لحظه اي فاطمه و در آخر علي بر او آمدند . و آن جناب ايشان را در زير آن پتو جاي مي داد وقتي همه جمع شدند اين آيه ( ... انما يريد ... تطهيرا ) را تلاوت كرد .

5 «اَفَمَن كانَ عَلي بَيَّنَهٍ مِن رَبِّهِ وَ يَتلوُهُ شاهِدٌ مِنهُ وَ مِن قَبلِهِ كِتابُ مُوسي اِماماً وَ رَحمَهً اولئِكَ يُومِنوُنَ بِهِ وَ مِن يَكفُر بِهِ مِنَ الاَحزابِ فَالنَّارُ مَوعِدُهُ فَلاتَكُ في مِريَهٍ مِنهُ اِنَّهُ الحَقُّ مِن رَبِّكَ وَ لكِنَّ اَكثَرَ النّاسِ لا يُومِنوُنِ .6

« آيا آن كس كه دليل آشكاري از پروردگار خويش دارد و بدنبال آن شاهدي از سوي او مي باشد و پيش از آن كتاب موسي كه پيشوا و رحمت بود ( گواهي بر آن مي دهد همچون كسي است كه چنين نباشد ) ؟ ! آنها ( حق طلبان  و حقيقت جويان ) به او ( كه داراي اين ويژگيهاست ) ايمان مي آورند ! و هر كس از گروههاي مختلف به او كافر شود ، آتش وعده گاه اوست ! پس ترديدي در آن نداشته باش كه حق است از پروردگارت ولي بيشتر مردم ايمان نمي آوردند . »!

سيوطي در دُرّ منثور در ذيل اين آيه مي گويد : ابن ابي حاتم و ابن مردويه و ابونعيم در كتاب المعرفه  از علي بن  ابيطالب  (ع) روايت  كرده  كه فرمود :  هيچ مردي  از قريش  نيست  مـگر  آنكه

درباره اش طائفه اي از آيات قرآن نازل شده :

مردي عرضه داشت : درباره تو چه نازل شده ؟ فرمود : مگر در سوره هود نخوانده اي ( افمن كان علي بينه ... ) رسول خدا (ص) بر بينه اي از پروردگارش بود ؛ و من شاهدي از خاندانش .

6 اِن تَتُوبا اِليَ اللهِ  فَقَد صَغَت قُلُوبُكُما وَ اِن تَظاهَرا عَلَيهِ فَاِنَّ اللهَ هُوَ مَوَلاهُ وَ جِبريلُ وَ صالحُ المُومنينَ وَ المَلائِكَهُ بَعدَ ذلِكَ ظَهيرٌ .»7

« اگر شما ( همسران پيامبر ) از كار خود توبه كنيد ( به نفع شماست ، زيرا ) دلهايتان از حق منحرف گشته ، و اگر بر ضد او دست به دست هم دهيد ، ( كاري از پيش نخواهيد برد ) زيرا خداوند ياور اوست و همچنين جبرئيل و مؤمنان صالح و فرشتگان بعد از آنان پشتيبان اويند » . سيوطي در الدرمنثور در ذيل اين آيه از ابن مردويه ، از اسماء بنت عميس روايت كرده كه در معناي جمله ( و صالح المومنين ) گفته : مراد علي بن ابيطالب است .

7 «للنَجعَلَها لَكُم تَذكِرَهٌ وَ تَعِيَهآ اُذُنٌ واعِيَهٌ .»8

« تا آن را وسيله تذكري براي شما قرار دهيم و گوشهاي شنوا آن را دريابد و بفهمد . »

ابن جرير طبري در تفسيرش بسند خود از مكحول روايت كرده كه مي گفت : رسول خدا (ص) بعد از آنكه اين آيه را خواند ، رو كرد به علي (ع) و فرمود : از خدا خواسته ام تا آن را گوش تو قرار دهد ، آنگاه علي (ع) فرمود : از آن به بعد هيچ كلامي از رسول خدا (ص) نشنيدم كه فراموشش كنم.

 8 «اَلَّذينَ يُنفِقُونَ اَموالَهُم بِالَّليلِ وَ النَّهارِ سِراً  وَ علانيهً فَلَهُم اَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَ لا خَوفٌ عَلَيهِم وَ لا هُم يَحزَنُونَ .»9

« آنها كه اموال خود را شب و روز پنهان و آشكار انفاق مي كنند مزدشان نزد پروردگارشان است نه ترسي بر آنهاست و نه غمگين مي شوند . »

ابن اثير جذري صاحب اسد الغابه به دو طريق از مجاهد از ابن عباس ، روايت كرده كه در ذيل آيه فوق گفته : اين آيه در حق علي بن ابيطالب (ع) نازل شد ، چه آن جناب چهار درهم داشت كه يكي

را در شب و يكي را در روز ، يكي را سري و يكي را آشكار انفاق كرده بود .

9 «اِنَّ الَّذينَ اَمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالحاتِ سَيَجعَلُ لَهُم الرَّحمنُ وُدّاً .»10

« مسلماً كساني كه ايمان آورده و كارهاي شايسته انجام داده اند خداوند رحمان محبتي براي آنها در دلها قرار مي دهد ! » .

رياض النضره مي گويد و يكي از آنها – يعني از آياتي كه در شأن علي (ع) نازل شده آيه : ( سيجعل لهم الرحمن ودا ) مي گويد كه ابوحنيفه گفته : هيچ مؤمني در دنيا باقي نمي ماند مگر آنكه در دلش محبتي از علي (ع) و اهل بيت او خواهد بود .

10 «اِنَّ الَّذينَ اَمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ اوُلئِكَ هُم خَيرُ البَريَّهِ . »11

« ( اما ) كساني كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند ، بهترين مخلوق ( خدا ) يند . »

سيوطي در درّ منثور در ذيل آيه مورد بحث از ابن عسا كراز جابربن عبدالله روايت كرده كه گفت : نزد رسول خدا (ص) بوديم كه علي (ع) آمد و رسول خدا (ص) به ما فرمود : به آن خدايي كه جانم بدست اوست اين كه مي آيد و شيعيانش هر آينه و به يقين رستگاران در روز قيامتند آنگاه اين آيه      ( ان الذين آمنوا .... خيرالبريه ) نازل شد و به همين جهت اصحاب رسول خدا (ص) بهر وقت علي را مي ديدند مي گفتند خيرالبريه دارد مي آيد .

11 «اَجعَلتُم سقايَهَ الحاجِّ وَ عِمارَهَ المَسجِدِ الحَرامِ كَمَن امَنَ بِاللهِ وَاليَومِ الاَخِرِ وَ جاهَدَ في سَبيلِ اللهِ وَ اللهُ لا يَهدي القَومَ الظّالِمينَ  .»12

« آيا سيراب كردن حجاج و آباد ساختن مسجدالحرام را همانند ( عمل ) كسي قرار داديد كه به خدا و روز قيامت ايمان آورده و در راه او جهاد كرده است ! ( اين دو نزد خدا برتر است ؛ و آنها پيروز و رستگارند ! »

سيوطي ( در درّ منثور ) در ذيل آيه شريفه مورد بحث گفته ، ابونعيم در كتاب فضائل الصحابه و ابن عسا  كراز انس روايت كرده اند كه گفت : عباس و شيبه صاحب اختيارات كعبه با يكديگر افتخار مي كردند ، عباس مي گفت : من از تو شريفترم چون من امين خانه خدا و خزينه دار آنم ، آيا اگر تو از من شريفتر بودي چرا مردم تو را امين بر اينكار ندانستند و مرا امين دانستند ؟ علي (ع) از اين تفاخر خبردار شد و هر يك افتخار خود را بر آن جناب نقل كرد . داوري خواستند آن جناب فرمود : دعواتان نشود من از هر دوي شما شريفترم ، چه من اولين كسي هستم كه ايمان آورده مهاجرت كرد ، پس آن دو نفر به اتفاق علي (ع) خدمت رسول خدا (ص) رفتند و داستان خود باز گفتند ، رسول خدا (ص) چيزي در پاسخشان نفرمود لاجرم برگشتند ، بعد از چند روز آيه شريفه ( اجعلتم سقايه        الحاج ... ) بر پيامبر اسلام نازل شد .

12 - « وَ قِفوُهُم اِنَّهُم مَسئوُلُونَ .»13

« آنها را نگهداريد كه بايد بازپرسي شوند . »

صواعق المحرقه مي گويد : چهارمين آيه كه در شان علي بن ابيطالب نازل شد آيه ( وقفوهم انهم مسئولون ) است ، مي گويد :

ديلمي از ابن سعيد خدري روايت كرده كه رسول خدا (ص) اين آيه را خواند و فرمود : مسئول از ولايت علي (ع) هستند ، آنگاه مي گويد : مقصود واحدي هم كه در تفسير اين آيه گفته :

روايت شده كه مسئول از ولايت علي و اهل بيت عليه السلام هستند همين روايت است چون خداي تعالي پيغمبر خود را فرمايد تا به خلق اعلام كند : كه در برابر تبليغ رسالت به غير از مودت قرباي او مزدي نمي خواهد و معناي اين آيه است كه ايشان را مي پرسند آيا اهل بيت پيغمبر را آنطور كه مي بايستي دوست داشتيد يا نه ؟ و آنطور كه رسول خدا (ص) درباره شان سفارش كرده بود عمل كرديد يا خير ، بلكه در عوض حق آنان را ضايع نموده از احقاقش مضاعقه كرديد . پس منظور از سوال مطالعه آثار است .

13 «يا اَيُّهَا الَّذينَ امَنوُا مِن يَرتَدَّ مِنكُم عَن دينهِ فَسَوفَ يَاتِي بِقَومٍ يُحِبُّهُم وَ يُحِبُّونَهُ اَذِلَّهٍ علَي المُومنينَ اَعِزَّه عَلَي الكافرينَ يُجاهِدوُنَ فيِ سَبيلِ اللهِ وَ لا يَخافوُنَ لَومَهَ لائِمٍ ذلِكَ فَضلُ اللهِ يُؤتيهِ مَن يَشَاءُ اللهُ واسِعٌ عليمٌ .»14.

« اي كساني كه ايمان آورده ايد ! هر كس از شما ، از آئين خود باز گردد ، به خدا زياني نمي رساند ، خداوند جمعيتي را مي آورد كه آنها را دوست دارد و آنان ( نيز ) او را دوست دارند ، در برابر مؤمنان متواضع ، و در برابر كافران سر سخت و نيرومندند ؛ آنها در راه خدا جهاد مي كنند و از سرزنش هيچ ملامتگري هراسي ندارند . اين فضل خداست كه به هر كس بخواهد ( و شايسته ببيند ) مي دهد و  ( فضل ) خدا وسيع ، و خداوند داناست .

فخر رازي در تفسير كبير در ذيل آيه فوق مي گويد : جمعي گفته اند : اين آيه درباره علي (ع) نازل شده و دليل بر آن 2 وجه است اول اينكه رسول خدا (ص) وقتي خواست رايت جنگ خيبر را بدست آن جناب بدهد روز قبلش فرمود : فردا رايت جنگ را به مردمي ميدهم كه خدا و رسول را دوست مي دارد و خدا و رسول او را دوست مي دارند ، و اين نشاني همان نشاني است كه در آيه مورد بحث آمده پس قهراً مقصود از كلمه قوم در آيه شريفه كسي به غير از علي (ع) نمي تواند باشد.

دوم اينكه بعد از آيات مورد بحث آيه ولايت يعني ( انَّما وَليُّكم اللهُ وَ رَسولَهُ والذينَ اَمَنوُا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلوهَ وَ يؤتونَ الزَّكوهَ وَ هم راكِعوُنِ ) .

قرار دارد كه بدون هيچ ترديدي درباره علي (ع) نازل شده پس بهتر است بگوئيم آيات قبل از آن نيز درباره آن جناب است .

14 «يا اَيِّهَا الَّذينَ امَنوُا اتَّقوا اللهَ وَ كوُنوُا مَعَ الصّادقينَ .»15 . 

« اي كساني كه ايمان آورده ايد از ( مخالفت فرمان ) خدا بپرهيزيد و با صادقان باشيد ! »

سيوطي ( در درّ منثور ) در ذيل آيه مورد بحث مي گويد : ابن عباس روايت كرده كه گفت : منظور از صادقين علي بن ابيطالب (ع) است نيز مي گويد : ابن عسا كرازابي جعفر (ع) روايت كرده كه در تفسير آيه ( كونوا مع الصادقين ) فرمود : منظور اين است كه با علي بن ابيطالب باشيد .

 15 «وَ ما اَرسَلنا مِن قَبلَكَ اِلّا رِجالاً نُوحي اِلَيهِم فَاسئَوُا اَهلَ الذِّكرِ كُنتُم لا تَعلَموُن .»

« و پيش از تو ، جز مرداني كه به آنها وحي مي كرديم نفرستاديم . نحل 14 / 34 16 .

اگر نمي دانيد از آگاهان بپرسيد ( تا تعجب نكنيد از اينكه پيامبر اسلام از ميان همين مردان برانگيخته

شده است ) !

تفسير ابن جرير طبري در ج 17 ص 5 به سند خود از جابر جعفي روايت كرده كه گفت : وقتي اين آيه نازل شد علي (ع) فرمود اهل ذكر مائيم .

16 «وَ اَذانٌ مِنَ اللهِ وَ رَسوُلِهِ اِليَ النّاسِ يَومَ الحَجِّ الاَكبَرِ اَنَّ اللهَ بريٌ مِنَ المُشركينَ وَ رَسوُلُهُ فاِن تُبتُم فَهُوَ خَيرٌ وَ اِن تَوَلَّيتُم فَاعلَموُا اَنَّكُم غَيرُ مُعجِزِيَ اللهِِ وَ بَشِّرِ الَّذينَ كَفَروُا بِعَذابٍ اَليمٍ .»17

« و اين ، اعلامي است از ناحيه خدا و پيامبرش به ( عموم ) مردم در روز حج اكبر ( روز عيد قربان ) كه : خداوند و پيامبرش از مشركان بيزارند ! با اين حال توبه كنيد براي شما بهتر است ! و اگر سرپيچي نماييد ، بدانيد شما نمي توانيد خدا را ناتوان سازيد ( و از قلمرو قدرتش خارج شويد ) ! و كافران را به مجازات دردناك بشارت ده ! »

سيوطي در درّ منثور در ذيل آيه شريفه مي گويد : ابن ابي حاتم از حكيم بن حميد روايت كرده كه گفت : علي بن حسين (ع) به من فرمود : براي علي (ع) در كتاب خدا نامي است كه مردم آن را نميدانند ، پرسيدم آن كدام است ؟ فرمود : مگر نشنيدي آيه ( و اذان من الله ... ) به خدا سوگند اذان همو است .

17 «فَما يُكَذِّبُكُ بَعدُ بالّدينِ .»18.

« پس چه چيز سبب مي شود كه بعد از اين همه ( دلايل روشن ) روز جزا را انكار كني ؟! »

صاحب تاريخ بغداد ج دوم ص 97 سند خود از انس روايت كرده كه سوره ( تين ) بر رسول خدا (ص) نازل شد سخت خوشحال شد به حدي كه شدت شادمانيش بر همه ما معلوم گشت آنگاه بعدها از ابن عباس تفسير سوره را پرسيدم گفت اما منظور از كلمه ( تين ) سرزمين شام است تا آنجا كه گفت منظور از دين در جمله ( فما يكذب بعد بالدين ) علي بن ابيطالب است .

18 «اِنَّ اللهَ اصطَفي آدَمَ وَ نُوحاً آلَ اِبراهيمَ وَ آلَ عِمرانَ عَلَي العالِمينَ .»19

« خداوند ، آدم و نوح و آل ابراهيم و آل عمران را بر جهانيان برتري داد . »

فخر رازي در تفسير كبير خود در ذيل آيه شريفه روايت كرده كه علي (ع) فرمود : رسول خدا (ص) هزار باب علم به من آموخت كه خودم نياز هربابي هزار باب ديگر استنباط كردم . ( استيعاب ج دوم ص 436 ) مي گويد : معاويه همواره مسائلي كه برايش پيش مي آمد مي نوشت و از علي (ع) مي پرسيد و چون شنيد كه آن جناب را كشتند گفت : فقه و علم با مرگ پسر ابوطالب مُرد ؛ برادرش عتبه به او گفت : اهل شام اين حرف را از تو نشنوند ، گفت : ول كن .

19 «اَفَمَن وَعَدناهُ وَعداً حَسَناً فَهُوَ لاقيِه كَمَن مَتَّعناهُ مَتاعَ الحَياهِ الدُّنيا ثُمَّ هُوَ يَومَ القِيامَهِ مِنَ   المُحضَرينَ .»20

« آيا كسي كه به او وعده نيكو داده ايم و به آن خواهد رسيد ، همانند كسي است كه متاع زندگي دنيا به او داده ايم سپس روز قيامت ( براي حساب و جزا ) از احضار شدگان خواهد بود ؟! »

تفسير ابن جرير طبري ج 2 ص 62 به سند خود از مجاهد روايت كرده كه گفت : آيه ( افمن وعدناه ) درباره حمزه و علي بي ابيطالب و ابي جهل نازل شده و محب طبري در كتاب رياض النضره ج دوم ص 207 آنرا آورده و مجاهد گفته است اين آيه درباره علي (ع) و حمزه و ابي جهل نازل شده است .

20 «اَفَمَن شَرَحَ اللهُ صَدرَهُ لِلاِسلامِ فَهُوَ عَلَي نُورِ مِن رَبِّهِ فَوَيلٌ لِلقاسِيَهِ قُلُوبُهُم مِن ذِكرِ اللهِ اوُلئِكَ في ضَلالٍ مُبينٍ .»21

« آيا كسي كه خدا سينه اش را براي اسلام گشاده است و بر فراز مركبي از نور الهي قرار گرفته ( همچون كوردلان گمراه است ؟! ) واي بر آنان كه قلمهايي سخت در برابر ذكر خدا دارند ! آنها در گمراهي آشكاري هستند » .

( رياض النضره ج 2 ص 207 ) مي گويد و يكي از آيات نازله در فضل علي (ع) آيه ( افمن شرح الله      صدر ... ) است كه در مقايسه ميان علي و حمزه و ابوطالب و اولاد او كه دچار قساوت بودند نازل شده است.

21 «مِنَ المُؤمنينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدوا اللهَ عَلَيهِ فَمِنهُم مَن قَضي نَحبَهُ وَ مِنهُم مَن يَنتَظِرُ وَ ما بَدَّلوُا تَبديلاً .»22

« در ميان مؤمنان مرداني هستند كه بر سر عهدي كه با خدا بستند صادقانه ايستاده اند ؛ بعضي پيمان خود را به آخر بردند ( و در راه او شربت شهادت نوشيدند ) و بعضي ديگر در انتظارند و هرگز تغيير و تبديلي در عهد و پيمان خود ندادند » .

صواعق المحرقه مي گويد : از علي (ع) هنگامي كه بر منبر كوفه قرار داشت از اين آيه سوال شد ، فرمود : اين آيه درباره من و عمويم حمزه و پسر عمويم عبيده بن حارث بن عبدالمطلب نازل شد ، چه عبيده در روز بدر شهيد شد و حمزه در جنگ احد به شهادت رسيد و من منتظرم تا شقي ترين امت اين را با خون اين رنگين كند ، آنگاه اشاره به ريش خود و سپس بسر خود نمود فرمود : اين عهدي است كه حبيب من ابوالقاسم به من سپرده است .

22 «وَالَّذي جاءَ بِالصَّدقِ وَ صَدَّقَ بِهِ اوُلئِكَ هُمُ المُتَّقُونَ .»23

« اما كسي كه سخن راست بياورد و كسي كه آن را تصديق كند ، آنان پرهيزكارانند »

سيوطي در درّ منثور در ذيل اين آيه شريفه مي گويد : ابن مردويه ازابي هريره روايت كرده كه رسول خدا (ص) فرمود : ( والذي جابالصدق ) منم و ( صدق به ) علي بن ابيطالب است .

23 « مَرَجَ البَحرِينِ يَلتَقيِانِ بَينَهما بَرزَخٌ لا يَبغِيانِ . فَبِاَيَّ ءالاء رَبِّكُما تُكَذِّبانِ . يَخرُجُ مِنهُما اللُّؤلُوءُ وَ المَرجانُ .»24

« دو درياي مختلف ( شور و شيرين – گرم و سرد ) را در كنار هم قرار داد ، در حالي كه با هم تماس دارند » در ميان آن دو برزخي است كه يكي بر ديگري غلبه نمي كند ( و به هم نمي آميزند ) ! پس كدامين نعمتهاي پروردگارتان را انكار مي كنيد ؟! از آن دو لؤلؤ خارج مي شويد .

سيوطي در در منثور در تفسير اين آيه مي گويد : ابن مردويه از ابن عباس روايت كرده كه گفت : منظور از دو دريا در آيه ( مرج البحرين يلتقيان ... ) علي و فاطمه و منظور از برزخ در جمله ( بينهما برزخ لا يبغيان ) رسول خدا است و مراد از لؤلؤ و مرجان در جمله ( يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان ) حسن و حسين (ع) است.

24 «اِلَّا الَّذينَ امَنوُا وَ عَمِلوُا الصّالِحاتِ وَ تَواصُوا بِالحَقِّ وَ تَواصوُا بِالصَّبرِ .»25

« مگر كساني كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده اند ، و يكديگر را به حق سفارش كرده و يكديگر را به شكيبايي و استقامت توصيه نموده اند . » !

سيوطي در درّ منثور تفسير سوره عصر مي گويد : ابن مردويه از ابن عباس روايت كرده كه منظور از  ( والعصر – ان الانسان لفي خسر ) اباجهل بن هشام و مقصود از جمله ( الا الذين امنوا و عملوا الصالحات ) علي (ع) و سلمان است .

 25 «وَهُوَ الَّذي خَلَقَ مِنََ المَاءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَبَاً وَ صِهراً وَ كانً رَبُّكَ قديراً .»26

« او كسي است كه از آب ، انساني را آفريد ، سپس او را نسب و سبب قرار داد ( و نسل او را از اين دو طريق گسترش داد ) و پروردگار تو همواره توانا بوده است . »

شبلنجي صاحب نورالابصار مي گويد : و از محمد بن سيرين روايت شده كه گفت : اين آيه درباره رسول خدا (ص) و علي بن ابيطالب كه پسر عم و شوهر دختر او است نازل شده كه هم از راه نسب مربوط به آن جناب است و هم از راه صهر يعني دامادي .

26 «وَ الَّذينَ يُؤذُونَ المُؤمِنينَ وَ المُؤمِناتِ بِغَيرِما اكتَسَبُوا فَقَدِ احتَمَلُوا بُهتاناً وَ اِثماً مُبيناً .»27

« و آنان كه مردان و زنان با ايمان را به خاطر كاري كه انجام نداده آزار ميدهند ، بار بهتان و گناه آشكاري را به دوش كشيده اند . »

زمخشري در كشّاف در تفسير آيه شريفه مي گويد : بعضي از مفسرين گفته اند : اين آيه درباره پاره اي از منافقين نازل شده كه علي (ع) را اذيت نمودند ، واحدي هم در كتاب خود ( اسباب النزول ص 273 ) مي گويد : مقاتل گفته اين آيه درباره دشمنان علي بن ابيطالب نازل شده ، چه آنكه عده اي از منافقين همواره او را اذيت مي كردند .

27 «اِنَّ الَّذينَ اَجرَموُا كانوا مِنَ الَّذينَ امَنُوا يَضحَكوُنَ .»28

« بدكاران در دنيا پيوسته به مؤمنان مي خنديدند . »

رمخشري در كشاف در تفسير آيه نامبرده مي گويد : بعضي گفته اند : روزي علي بن ابيطالب با چند

نفر از مسلمانان مي آمد ، جمعي از منافقين كه سر راه ايشان بودند به يكديگر اشاره نموده خنديدند ، بعد كه نزد رفقاي خود رفتند گفتند : قه قه قه ما امروز اصلح ( كسي كه جلوي سرش مو ندارد ) را ديديم ، آنها نيز خنده را سر دادند و در اين ماجرا هنوز علي (ع) نزد رسول خدا نرسيده بود كه اين آيه بر آن حضرت نازل شد .

28 «يا اَيُّها الرَّسوُلُ بَلِّغ ما اُنزِلَ اِلَيكَ مِن رَبِّكَ وَ اِن لَم تَفعَل فَما بَلَّغتَ رِسالَتَهُ وَ اللهُ يَعصِمُكِ مِنَ النّاسِ اَنَّ لا يَهديِ القَومَ الكافِرينَ .»29

« اي پيامبر ! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است كاملاً ( به مردم ) برسان ! و اگر نكني ، رسالت او را انجام نداده اي ! خداوند تو را از ( خطرات احتمالي ) مردم ، نگاه مي دارد ، و خداوند ، جمعيت كافران ( لجوج ) را هدايت نمي كند . »

( فخر رازي در تفسير كبير خود ) در ذيل آيه شريفه ( يا ايها الذين بلغ ما انزل ... ) ميگويد : دهم يعني وجه دهم از وجوهي كه مفسرين در نزول اين آيه ذكر كرده اند اين است كه در فضيلت علي بن ابيطالب نازل شد و همين كه نازل شد رسول خدا (ص) دست او را گرفت و فرمود : هر كه من مولاي او بودم علي مولاي اوست . بار الها  دوستي كن با كسي كه با او دوستي كند و دشمني كن با كسي كه با او دشمني كند و بعد از آن عمر چون علي را ديد گفت : گوارا باد برايت اي پسر ابيطالب كه مولاي من و مولاي هر مومن و مومنه شدي . فخر رازي سپس ميگويد : اين قول ابن عباس و براءبن عازب و محمد بن علي است .

29 «ذلِكَ الَّذي يُبَشِّرُ اللهُ عِبادَهُ الَّذينَ ءَامَنوُا وَ عَمِلوُا الصّالحاتِ قُل لا اَسئَلُكُم عَلَيهِ اَجرَاً اِلّا المَوَدَّهَ في القُربي وَمَن يَفتَرِف حَسَنَهٌ نَزِد لَهُ فيها حُسناً اِنَّ اللهَ غَفُورٌ شكُورٌ .»30

« اين همان چيزي است كه خداوند بندگانش را كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده اند به آن نويد مي دهد ! بگو : من هيچ پاداشي از شما بر رسالتم درخواست نمي كنم جز دوست داشتن نزديكانم ( اهل بيتم ) ؛ و هر كس كار نيكي انجام دهد بر نيكياش مي افزايم ، چرا كه خداوند آمرزنده و سپاسگزار است . »

مستدرك الصحيحين 31 به سند خود از علي بن الحسين (ع) خطبه اي را روايت كرده كه حسن بن علي (ع) بعد از شهادت پدر بزرگوارش ايراد فرمود ، و در آن فضايل اهل بيت را بر شمرد تا آنجا كه فرمود : من از اهل بيتي هستم كه پروردگار عالم مودت ايشان را بر هر مسلماني واجب كرده ، به پيامبرش دستور داده كه ( ... قل لا اسئلكم عليه اجراً اِلا الموده في القربي ... )

30 «وَ مِنَ النّاسِ مَن يَشريِ نَفسَهُ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللهِ و اللهُ رَؤُفٌ بِالعِباد .»32

« بعضي از مردم ( با ايمان و فداكار ، همچون علي (ع) در « ليله المبيت » به هنگام خفتن در جايگاه پيغمبر (ص) ) ، جان خود را به خاطر خشنودي خدا مي فروشند و خداوند نسبت به بندگان مهربان است .

حاكم در ص 4 جزء 3 مستدرك از ابن عباس آورده است كه :

علي جان خويش را به معرض فروش در آورده و لباس پيامبر را بر تن پوشيده و حاكم در همان صفحه 4 جزء 3 مستدرك از علي بن الحسين (ع) نقل كرده ، نخستين كسي كه جان خويش را به خاطر رضاي خدا در معرض فروش قرار داد علي بن ابيطالب بود كه در رختخواب پيامبر (ص) خوابيد .

31 «فَمَن حاجَّكَ فيهِ مِن بَعدِ ما جاءَكَ مِنَ العِلمِ فَقُل تَعالَوا نَدعٌ اَبناءَناَ وَ ابناءكُم وَ نِساءَنا و نِساءَ كُم وَ اَنفُسَنا وَ اَنفُسَكُم ثُمَّ نَبتَهِل فَنَجعَل لَعنَتُ اللهِ عَلَي الكاذِبينَ .»33

« هر گاه بعد از علم و دانشي كه ( درباره مسيح ) به تو رسيده ( باز ) كساني با توجه محاجه و ستيز برخيزند ، به آنها بگو : بيائيد ما فرزندان خود را دعوت نمائيم ، شما هم فرزندان خود را ؛ ما زنان خويش را دعوت نمائيم ، شما هم زنان خود را ، ما از نفوس خود دعوت كنيم ، شما هم از نفوس خود؛ آنگاه مباهله كنيم و لعنت بر دروغگويان قرار دهيم . »

32 «سَلامُ عَلي ال ياسيِن . »34                           « سلام بر ال ياسين »

ابن ماهيار در تفسيرش روايت كرده است از سليم بن قيس هلالي كه حضرت اميرالمومنين (ع) فرمود كه : رسول خدا (ص) اسمش ياسين است و مائيم كه خدا در شأن ما فرموده است سلام علي ال ياسين.

ابن حجر 35 از فخر رازي نقل كرده است كه : اهل بيت حضرت رسول (ص) با آن حضرت مساويند در پنج چيز : در سلام و فرموده است درباره رسول (ص) السلام عليك ايها النبي و در باره اهل بيت كه سلام علي ال ياسين و در صلوات بر او و بر ايشان در تشهد و فرمود : در حق رسول (ص) « طه » يعني با طاهر و در شأن اهل بيت ( و يطهر كم تطهيراً ) و در حرمت تصدق و در محبت در شأن رسول (ص) فاتبعوني يحبكم الله و در شأن اهل بيت قل لا اسالكم عليه ...

33 «وَالسّابِقوُنَ السّابِقوُنَ اوُلئكَ المُقَرَّبوُنَ .»36

« ( و سومين گروه ) پيشگامان پيشگامند ، آنها مقربانند ! »

ديلمي در حديث 29 فصل دوم باب 9 صواعق ابن حجر نيز آمده است از عايشه و طبراني و ابن مردويه از ابن عباس نقل كرده اند كه پيامبر (ص) فرمود : سبقت گيرندگان سه نفرند سبقت به موسي ، يوشع بن نون است و سبقت گيرنده به عيسي (ع) صاحب ياسين است و سبقت گيرنده به محمد علي بن ابيطالب است موفق به احمد و فقيه بن معازلي نيز از ابن عباس آنرا نقل كرده است .

34 «لا يَستوي اَصحاب النّار و اَصحاب الجنَّه اصحاب الجنَّه هُمُ الفائِزوُن .»37

« هرگز دوزخيان و بهشتيان يكسان نيستند ؛ اصحاب بهشت رستگار و پيروزند ! »

شيخ طوسي در كتاب امالي به سند صحيح از اميرالمومنين (ع) نقل كرده كه پيامبر (ص) اين آيه را تلاوت كرد آنگاه فرمود : بهشتيان كساني هستند كه در اطاعت از من باشند و پس از من تسليم فرمان علي (ع) به ولايتش اقرار نمايند . پرسيده شد اصحاب نار ( دوزخيان ) كيانند ؟ فرمود كسي كه نسبت به ولايت او خشم ورزد ، نقض عهد كند و با او از در جنگ درآيد . ابوالمؤيد موفق به احمد از جابر روايت كرد كه پيامبر (ص) فرمود : سوگند به آنكه جانم در اختيار اوست اين علي و شيعيانش در

قيامت رستگارند .

35 «وَ يوفون بالنذر و يخافون يوماً كان شره مستطيراً و يعطعمون الطعام علي حبه مسكينا و يتيماً و اسيراً انما نطعمكم لوجه الله لا نريد منكم جزاءً و لا شكوراً .»38

« آنها به نذر خود وفا مي كنند و از روزي كه شر و عذابش گسترده مي ترسند و غذاي خود را با اينكه به آن علاقه و نياز دارند ، به « مسكين » و « يتيم » و « اسير » مي دهند ( و مي گويند : ما شما را به خاطر خدا اطعام ميكنيم و از شما هيچ پاداش و سپاسي نمي خواهيم ! . »

36 «يا ايها الذين ءامنوا اطيعوا الله و اطيعوا الرسول و اولي الامر منكم فان تنازعتم في شيء فردوده الي الله و الرسول ان كنتم تؤمنون بالله و اليوم الا خسر ذلك خير و احسن تأويلاً .»39

اي كساني كه ايمان آورده ايد ! اطاعت كنيد خدا را و اطاعت كنيد پيامبر خدا و الوالامر ( اوصياي پيامبر ) را ! و هر گاه در چيزي نزاع داشتيد آن را به خدا و پيامبر باز گردانيد ( و از آنها داوري بطلبيد) اگر به خدا و روز رستاخيز ايمان داريد ! اين ( كار ) براي شما بهتر و عاقبت و پايانش نيكوتر است.»

عيالشي روايت كرده است از حضرت باقر در تفسير آيه شريفه در شأن علي (ع) و ائمه از فرزندان اوست ، خدا ايشان را به جاي پيغمبران قرار داده است .

37 « هوالذي انزل عليك الكتاب منه ايات محكمات هن ام الكتاب و اخر متشابهات فاما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنه و ابتغاء تأويله و ما يعلم تأويله الا الله و الراسخون في العلم يقولون امنا به كل من عند ربنا و ما يذكر الا اولوا الالباب .»40

« او كسي است كه اين كتاب ( آسماني ) را بر تو نازل كرد كه قسمتي از آن آيات « محكم ( صريح و روشن ) است ؛ كه اساس اين كتاب مي باشد ؛ ( و هر گونه پپيچيدگي در آيات ديگر با مراجعه به اينها برطرف مي شود ) » .

و قسمتي از آن « متشابه » است (  آياتي كه به خاطر بالا بودن سطح مطلب و جهات ديگر در نگاه اول احتمالات مختلفي در آن مي رود ، ولي با توجه به آيات محكم ، تفسير آنها آشكار مي گردد ) اما آنها كه در قلوبشان انحراف است به دنبال متشابهانند تا فتنه انگيزي كنند ( و مردم را گمراه سازند ) ؛ و تفسير ( نادرستي ) براي آنها مي طلبند در حالي كه تفسير آنها را جز خدا و راسخان در علم نمي دانند ( آنها كه به دنبال فهم و درك اسرار همه آيات قرار در پرتو علم و دانش الهي ) مي گويند : ما به همه آن ايمان آورديم ؛ همه از طرف پروردگار ماست . و جز صاحبان عقل ، متذكر نمي شوند ( و اين حقيقت را درك نمي كنند ) ( راسخان در علم ميگويند ) : پروردگار دلهايمان را بعد از آن كه ما را هدايت كردي ( از راه حق ) منحرف مگردان ! و از سوي خود رحمتي بر ما ببخش ، زيرا تو بخشنده اي ! » 41

ثعلبي در تفسير كبير خود از جابر آورده كه وقتي اين آيه نازل شد علي (ع) گفت : ما اهل ذكر هستيم ، اين معني از ساير ائمه هدي (ع) نيز نقل شد . علامه بحريني در غايه المرام باب 35 بيش از بيست حديث صحيح به همين مضموم نقل كرده است. ثقه الاسلام كليني طبق سند صحيح از اما صادق (ع) نقل كرده كه فرمود : ما قومي هستيم كه خداوند اطاعت ما را بر مردم واجب ساخته ما راسخان در علم هستيم و ما محسود واقع شده ايم كه خداوند فرمود با اينكه به مردم به خاطر آنچه خداوند از فضل خود به آنها بخشيده حسد مي ورزند .

38 -  «اليوم الكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتي و رضيت لكم الاسلام ديناً .»42

« امروز دين شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم ؛ و اسلام را به عنوان آئين            ( جاودان ) شما پذيرفتم »

خيب بغدادي 43 بسند خود از ابي هريره روايت كرده كه گفت : هر كس روز هجدهم ذي الحجه را روزه بگيرد ثواب شصت ماه روزه را برايش مي نويسد و اين روز غدير خم است كه رسول خدا (ص) دست علي بن ابيطالب را گرفت و فرمود : آيا من ولي مؤمنين نبودم ؟ گفتند : بله يا رسول الله فرمود : هر كه من مولاي اويم علي مولاي اوست ، پس عمربن خطاب گفت ؛ به به يابن ابيطالب به گوارايت باد اي پسر ابيطالب كه مولاي من و مولاي هر مسلمان شدي . پس خداي تعالي اين آيه          

 ( اليوم ... ) را فرستاد .

39 - « و يقول الذين كفروا لولا انزل عليه و ايه من ربه انما انت منذرو لكل قوم هاد »44

كساني كه كافر شدند مي گويند : « چرا آيه ( و معجزه اي ) از پروردگارش بر او نازل نشد ؟ تو فقط بيم دهنده اي و براي هر گروهي هداين كننده اي است ، ( و اينها همه بهانه است نه براي جستجوي حقيقت ) » .

امام باقر عليه السلام در ذيل آيه شريفه فرمود :

حضرت رسول صلي الله عليه و آله منذر است و علي عليه السلام هادي است و به خدا سوگند كه هدايت كننده از ميان ما برطرف نمي شود و پيوسته در ميان ما هست تا روز قيامت .

40 - « اهدنا الصراط المستقيم »45 

« ما را به راه راست هدايت كن »

« ما را به راه راست هدايت كن » معاني الاخبار به سند حسن از حضرت امام صادق (ع) روايت كرده است . در تفسير ( اهدنا الصراط المستقيم ) فرمود كه : صراطمستقيم ، اميرالمومنين است و نشناختن او و دليل بر اين آنست كه حق تعالي مي فرمايد : ( و انه في ام الكتاب لدينا لعلي حكيم ) يعني اميرالمومنين (ع) در ام الكتاب كه سوره حمد است مذكور است در آيه اهدنا الصراط المستقيم و صراط مستقيم علي (ع) است كه عالم است به حكم و معارف رباني .

 

     منابع

 

 

قرآن كريم ترجمه : آيت الله مكارم شيرازي

درّالمنثور : سيوطي ج 3

تفسير برهان ج 1 ص 257

درالمنثور : سيوطي ج 6 ص 379

درالمنثور : سيوطي ج 3 ص 222

آيات الولايه ك در فضايل اميرالمومنين علي علي السلام ، سيد كاظم ارفع انتشارات فيض كاشاني

علي (ع) در مكتب اهل سنت نوشته : محمد باقر موسوي همداني المراجعات ، سيد شرف الدين مترجم حسن امامي

امام شناسي : علامه مجلسي ، پرتوي از غدير ، آيت مهدي حائري بنياد فرهنگي امام مهدي (ع) تهران

تفسيرنمونه : جمعي از نويسندگان ، زير نظر آيت الله مكارم شيرازي



2. الدر المنثور - سيوطي

3 . رعد / 4

4 . احزاب / 56

5 . احزاب / 33

6 . هود / 17

7 . تحريم / 4

8 . الحاقه / 12

9 . بقره / 274

10 . مريم / 96

11 . بينه / 7

12 . توبه / 19

13 . صافات / 24

14. مائده / 54

15 . توبه / 19

16 . انبياء / 7

17 . توبه / 3

18. تين / 7

19 . آل عمران / 33

20 . قصص / 61

21 . زمر / 22

22  . احزاب / 23

23 . زمر / 33

24 . رحمان / 22 – 21 – 20 - 19

25 . عصر / 3

26 . فرقان / 54

27 . احزاب / 58

28 . مطففين / 29

29 . مائده / 67

30 . شوري / 23

31 . مستدرك الصحيحين ج 3 ص 127

32 . بقره / 207

33 . آل عمران / 61

34 . صافات / 130

35 . صواعق

36 . واقعه / 11 - 10

37 . حشر / 20

38 . دهر / 9 – 8 - 7

39 . نساء / 56

40 . آل عمران / 7

41 . تفسير نمونه – آيت الله مكارم شيرازي – ذيل آيه

42 . مائده / 3

43 . تاريخ بغداد ج 6 ص 290

44 . رعد / 7

45 . فاتحه / 6

 

حجت الاسلام محمد حسين پور

کارشناس امور فرهنگي و تبليغ اداره کل تبليغات اسلامي گيلان

 

چهارشنبه 2 تير 1389 - 15:4


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری