دوشنبه 30 مرداد 1396 - 1:31
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

داود خسروي

 

نگاهي به معماري بناهاي تاريخي در استان كهگيلويه و بويراحمد

 

 

مسئولان استان كهگيلويه و بويراحمد اصرار دارند اين استان را پايتخت طبيعت ايران بنامند و در اين راه به آماري كه در دست دارند استناد مي‌كنند. يدالله مرادي، مديركل ميراث استان درباره داشته‌هاي اين استان مي‌گويد: يك پنجم جنگل‌هاي ايران، يك دهم آب‌هاي روان كشور و البته يك صدم جمعيت و مساحت كشور به اين استان اختصاص دارد و همه اين‌ها در كنار هم توانايي‌هايي است كه مي‌تواند منبع اصلي درآمد گردشگري براي مردم اين استان باشد. اما اين استان با همه داشته‌هاي طبيعي‌اش و جاذبه‌هاي تاريخي كه دارد نيازمند توسعه است.

«بناهاي تاريخي»

اين درست است كه بيشترين بافت جمعيتي استان را عشاير تشكيل داده‌اند اما اين دليل نمي‌شود كه به دليل كوچكرو بودن آن‌ها بناهاي تاريخي و قديمي در اين استان وجود نداشته باشد. مجموعه پل‌هاي پريم يا بريم به گفته محلي‌ها، يكي از اصلي‌ترين اماكني است كه مسئولان ميراث فرهنگي و گردشگري استان، بازسازي و تبديل آن به سايت موزه را در برنامه‌هايشان دارند. اين مجموعه دربرگيرنده چهار پل تاريخي و بقاياي مربوط به آن‌هاست. نخستين اثر، مربوط به بقاياي پايه‌هاي پلي است كه كارشناسان قدمت آن را به دوره ساساني نسبت مي‌دهند يكي از اين پايه‌ها در ميان جريان آب رودخانه قرار گرفته و ديگري داخل محوطه باغ شخص. اما پل دوم و اصلي كه مربوط به دوره اسلامي است داراي 17 دهنه بوده كه البته 4 دهنه از اين پل در سال 62 و به علت عمليات راهسازي به طور كامل تخريب شده و 13 دهنه باقيمانده در برنامه مرمت قرار دارد. طبق اسناد موجود، اين پل اصلي‌ترين راه ارتباطي، بين تخت جمشيد و شوش بوده است. مسعود شفيعي، كارشناس مرمت استان درباره اين بنا مي‌گويد: بيشتر سازه‌هاي تاريخي استان از مصالح بودم آورد كه شامل سنگ و گچ است ساخته شده‌اند. پل دوره اسلامي نيز پل خاصي است كه كاربرد دومنظوره داشته و غير از مسير كنارگذر براي عبور از روي رودخانه هم كاربرد داشته است.

از ديگر پل‌هاي تاريخي استان كه يكي از بناهاي ديدني است و عمليات مرمت آن به پايان رسيده،پل «پاتاوه» است. اين پل نيز با طول 90 متري خود يادگاري از عهد صفويه است.

اما از ديگر بناهاي تاريخي اين استان كه قدمت آن به پيش از اسلام بازمي‌گردد «چهار طاقي خيرآباد» است. اين بنا آتشكده‌اي در 50 كيلومتري شمال غرب گچساران است كه در سال 1327 ثبت ملي شده است.

يكي ديگر از يادگاران دوره پيش از اسلام در استان كهگيلويه و بوير احمد مربوط به گورستاني است كه سال 79 در قسمت جنوبي روستاي لما كشف شد. مأموران راهسازي مشغول به كار بودند كه ضربه بيل مكانيكي به زمين موجب شد تا يكي از گورهاي باستاني به همراه استخوان و چند ظرف سفالي سر باز كند و كار متوقف شود. طبق گفته محمد نيك‌اقبال، يكي ديگر از كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي، اين گورستان متعلق به هزاره اول قبل از ميلاد است كه تاكنون در سه فصل كاوشي انجام شده، 72 گورخر پشته‌اي كشف شده است. وي در ادامه مي‌افزايد: دركنار اين گورها اشياي تدفيني شاملي ظروف سفالي، سلاح و البته تزئينات مفرغي نيز كشف شده‌اند. در فصل سوم كاوش‌ها، يك تابوت سفالي نيز در اين گورستان كشف شده كه اقدامات مرمتي آن در موزه ياسوج انجام شده است. يك لوح گلي با 5 سطر خط ميخي نيز از مهم‌ترين اشياي كشف شده در گورستان لماست كه كارشناسان در حال بررسي آن هستند.

«دهدشت؛ شهر نفت و تاريخ»

دهدشت را بايد تاريخي‌ترين شهر استان كهگيلويه و بويراحمد دانست. محوطه تارخي اين شهرستان با وسعت 50 تا 60 هكتاري به يمن ساخت و سازهاي دهه‌هاي گذشته امروز به 36 هكتار كاهش پيدا كرده كه البته همين مقدار نيز در برگيرنده آثار بسياري از دوره صفويه است. كاروانسرا، حمام‌هاي تاريخي، بازار و بناي تاريخي 17 امامزاده از جمله بناهاي اين محوطه تاريخي هستند. كارشناسان مرمت دهدشت و همچنين تابلوهاي راهنما اين محوطه را بلاشاپور نيز معرفي مي‌كنند؛ منطقه‌اي كه گفته مي‌شود اردشير بابكان به نام پسرش آنجا را بلاشاپور خواند و در زمان صفويه شاهد رونق دوباره بود تا يادگاراني برجاي بماند كه اين روزها مثل بسياري ديگر از محوطه‌هاي تاريخي كشور حال و روز خوشي ندارد. محوطه تاريخي كاروانسراي دهدشت از سال 72 در دست مرمت است و همچنان هم منتظر اعتبار مالي است. گويا كارشناسان از گمانه‌زني‌هايي در عمق 5/3 متري زير زمين سخن مي‌گويند كه آثار برجاي مانده از دوره سلجوقي را در خود جاي داده است و حالا كه اعتباري در كار نيست همان بهتر كه همچنان زير خاك باقي بماند كه اين طور جايش امن‌تر است.

كاروانسرا يكي از اصلي‌ترين بناهايي است كه زمان صفويه بر جاي مانده است؛ بنايي با يك هزار و 200 متر مربع مساحت كه 49 حجره و ايوان را در خود جاي داده است. اين كاروانسرا درون‌شهري بوده است كه بازار در ضلع غربي آن قرار گرفته است. در بخش شرقي كاروانسرا هم اصطبل وجود داشته است. اين بنا حدود 17 سال است كه در دست مرمت است و البته مي‌توان حجره‌هايي را ديد كه ديوارهايشان كاشي شده‌اند.

بازار سرپوشيده اين محوطه به طول يك كيلومتر كه تقريباً چيزي از آن باقي نمانده است، حمام كهيار در چند قدمي كاروانسرا و بناي امامزاده جابر از ساختمان‌هاي تاريخي هستند كه در همسايگي اين كاروانسرا هر روز به انتظار اعتبار مي‌نشينند تا شايد روزي مرمت شوند و البته در اين روز و شب شدن‌ها ديدني است سايه‌هاي تيرآهن‌هاي سر به فلك كشيده‌اي كه روزي قرار بوده سنگيني ساختمان نوساز را روي محوطه تاريخي هوار كند. رستم عزيزي، شهردار شهردشت درباره ساخت و ساز متوقف شده در همسايگي كاروانسراي تاريخي اين شهر مي‌گويد: واقعيت اين است كه در كشور ما حوزه فعاليت شهرداري تعريف خاص، علمي و مدرن خود را ندارد. در همه دنيا تمام اختيارات بر عهده شهرداري‌هاست. اين ظلمي هم كه بر بافت تاريخي اينجا رفته ناشي از زمان جنگ تحميلي است كه مردم براي دستيابي به منافع مختصر اقتصادي اين بافت را تخريب كرده‌اند تا از گچ قديمي بنا براي خانه‌هاي جديد استفاده كنند. وي درباره نحوه صدور مجوز ساخت و ساز در محوطه‌هاي تاريخي مي‌گويد: در جبهه دوم و تاريخي اين شهر براي ساخت و ساز از اعمال نظرهاي فراواني مي‌شود. البته اگر در برخي موارد نيز مخالفت‌هايي صورت نگرفته است به دليل مقاومت‌هاي قومي بوده است. علت ديگر نيز اين است كه نخستين اداره ميراث فرهنگي كهگيلويه و بويراحمد در شهر دهدشت راه‌اندازي شد اما به دليل مختلف به شهر ياسوج منتقل شد كه نبود عامل سازمان ميراث فرهنگي بروز اين مشكلات را در پي داشت.

«گردآوري و خلاصه شده از روزنامه همشهري»

 

شنبه 8 خرداد 1389 - 14:36


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری