يكشنبه 30 مهر 1396 - 2:42
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

اكرم اماني

 

شعر آييني بي‌مدد عنايت حق سروده نمي‌شود

 

 

اشاره

مي‌گويند به تعبيري مي‌توان او را مبدع غزل مدرن دانست، وي تنها شاعر نسل سوم انقلاب محسوب مي‌شود كه يك مجموعه مستقل با موضوع امام و انقلاب سروده است. اشعارش به تعبير مقام معظم رهبري يادآور نفس بيدل دهلوي است.

محمدسعيد ميرزايي در سال 1355 در كرمانشاه به دنيا آمد. وي داراي مدرك كارشناسي ارشد زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران مي‌باشد.

در كارنامه هنري ميرزايي عناويني همچون: نفر برگزيده جشنواره جوان خوارزمي در سال 1382، دارنده سرو بلورين جشنواره بين‌المللي شعر فجر، دارنده كتاب‌هاي «مرد بي‌مورد»- كانديداي كتاب سال 1378 و «سكوت جرم قوافي نيست» كانديداي كتاب سال 1380- به چشم مي‌خورد.

ميرزايي با «درها براي بسته شدن آفريده شد» اولين پيشنهاد خود را به غزل معاصر ايران عرضه كرد و در «مرد بي‌مورد» شكل يافته اين پيشنهادها را ارائه كرد و در نهايت از مجموعه غزل‌هاي جدي مي‌توان «الواح صلح» را يادآوري كرد، با غزل‌هايي نو اما نه در يك شرايط مساوي، ميرزايي با ايجاد فضاهاي جديد و آشنايي‌زدايي‌هاي تازه، شاعران غزل را با ظرفيت‌هاي ديگر اين قالب آشنا كرد.

آنچه در ذيل مي‌خوانيد گفت‌وگوي مختصري است كه درباره شعر آييني با ايشان داشته‌ايم:

 

لطفاً كمي درباره بيوگرافي و نحوه علاقه‌مندي و پيشينه خود در حوزه شعر و ادبيات توضيح بفرماييد؟

من محمدسعيد ميرزايي متولد 1355 در كرمانشاه هستم. ديپلم رياضي فيزيك و فوق ليسانس زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران را دارم.

ايام كودكي و نوجواني من با جنگ و دفاع مقدس و شور شوق مردم در جنگ مصادف بود. شعر را از همان ايام كودكي و نوجواني آغاز كردم و در آن‌ سال‌ها در مسابقات دانش‌آموزي كشوري شركت كردم و نفر اول كشور شدم. اولين مجموعه من در سال 76 منتشر شد و در سال 1378 نيز كتاب «مرد بي‌مورد» منتشر شد كه به چاپ‌هاي مجدد هم رسيد.

كتاب «سكوت جرم توافي نيست» هم در رابطه با حضرت امام خميني بود كه توسط بنياد نشر و حفظ آثار امام خميني منتشر شد.

همچنين كتاب گزيده اشعار «ديروز مي‌شوم كه بياي» توسط نشر تكا در اواخر سال 1387 به چاپ رسيد كه در سال 88 به چاپ سوم هم رسيد كه يكي از كتاب‌هاي پرفروش سال بود.

علاوه بر آن دو مجموعه شعر هم دفتر هنر و ادبيات هلال با نام‌هاي «قصائد رضوي» داستان حضرت امام رضا (ع) و «عهد عقيق»، مكاشفات گل سرخ درباره شهادت حضرت زهرا (س) به چاپ رسانيده است. در اين مجموعه‌ها هم ويژگي غزل مدرن و هم پارامترهاي ادبيات آييني يافت مي‌شود و مخاطبان شعر نو هم مي‌توانند از آن استفاده كنند.

تعريف شما از شعر آييني چيست؟

شعر آييني جريان جدا از روند كلي شعر معاصر نيست و اينكه مثلاً نسل امروز ما رويكردي به شعر داشتند در حقيقت جز ظرفيت‌هاي خود زبان فارسي است و جزء ضرورت‌هاي تاريخي ما به شمار مي‌آيد و در حقيقت اين حركت به سمت دين‌مداري را در همه جهان مشاهده مي‌كنيم و خوشبختانه در ايران هم عنايتي كه به روند شعر امروز شده و ديدارهاي ساليانه‌اي كه در رابطه با شعر توسط رهبر معظم انقلاب انجام مي‌شود باعث شده است كه شعر امروز روند پويايي را طي كند.

اما به طور كلي مي‌توان درباره شعر آييني اين چنين گفت كه: شعر آييني بي مدد عنايت حق سروده نمي‌شود و حوزه‌اي كه به فرهنگ آييني خدمت مي‌كند تحت ظل ولايت هستند و كساني كه شعر آييني مي‌گويند ولايت‌مدار هستند.

به نظر شما شعر آييني چه ويژگي‌ و چه جايگاهي دارد؟ و در سرودن آن چه نكاتي بايد رعايت شود؟

شعر آييني بايد با همان شاخصه‌هاي نقد معاصر و فني شعر امروز مقايسه شود. ديگر اينكه در شعر آييني شاعر بايد تعهد داشته باشد. صحت رباعيات و شأني كه ممدوحين دارند كار را دشوار مي‌كند؛ حوزه مخاطب شعر آييني وسيع است و مختص مخاطب‌ خاصي نيست. به طور مثال شعري كه براي امام حسين (ع) سروده مي‌شود ممكن است بخش اعظمي از فرهيختگان به آن توجه خاص‌تري نشان دهند اما شعر متعلق به عموم مردم است و همه با آن سر و كار دارند.

لذا شعر آييني بايد به گونه‌اي باشد كه هم مخاطب جدي و هم مخاطب عام را در بر گيرد و مردم عادي را در مواجهه با آن دست خالي بازنگرداند.

شاعر همچنين بايد با مطالعه و دقت نظر دنبال شعر آييني برود و همه موارد شعر و شاعري را در آن رعايت كند. به طول مثال وقتي مي‌خواستم مجموعه «عهد عقيق» را بگويم خيلي پيگيري كردم و از جاهاي مختلف سؤال كردم و كتاب‌هايي كه در اين باره معرفي شده بود را مطالعه كردم و احاديث و روايات مربوط به حضرت زهرا (س) به دقت خواندم و سعي كردم با آگاهي كامل سراغ شعر بروم. در مجموع مي‌توان گفت حوزه شعر آييني يك حوزه خطيري است و تجربه ثابت كرده است كه تنها يك شاعر خوب مي‌تواند يك شعر خوب آييني بگويد.

به نظر شما تفاوت شعر آييني در گذشته با امروز در چيست؟

ما مي‌توانيم زمان را به 2 بخش قبل و بعد از انقلاب تقسيم كنيم. در سه دهه اخير در حوزه شعر آييني علاوه بر جنبه‌هاي مصيبت كه مصائب اهل‌بيت را شامل مي‌شود به يكسري از مسائل معنوي و آرماني هم توجه خاص نشان داده شده است.

البته بايد قبول كنيم كه در اين بين يكسري آزمون و خطا هم وجود دارد، به طور مثال حجم وسيعي از كارهايي كه سروده شده بعضاً ماندگار نبوده‌اند اما با اين حال در بين آن‌ها مي‌توانيم آثار قابل تأمل نيز پيدا كنيم. به طور كلي نگاه من به روند شعر آييني يك روند مثبتي است و هدف اين است كه حوزه مخاطب فرهيخته را به سمت شعر آييني جلب كنيم و از سوي ديگر مخاطبانمان را گسترش دهيم و ذائقه و سليقه آن‌ها را ارتقاء دهيم و بالا ببريم.

چه شعرا و مرثيه‌سراياني را در حوزه شعر آييني از گذشته دور تا امروز مؤثر و ماندگار مي‌دانيد؟ و ويژگي‌ ماندگاري آن‌ها را در چه مي‌دانيد؟

اگر چه نام بردن كار محقق و منتقد است و كيان منتقد با كيان شاعر فرق مي‌كند. نظر شاعر بيشتر احساسي و شهودي است و بطن كار را بيان مي‌كند، با اين وجود در شعر معاصر مي‌توان از حاج علي انساني، دكتر علي موسوي گرمارودي، حاج‌ غلامرضا سازگار، مرحوم سيدحسن حسيني، يوسف‌علي ميرشكاك، قادر طهماسبي، زكريا اخلاقي و محسن حسن‌زاده لولاكوهي به عنوان كساني كه خوب كار كردند نام برد.

شاعران بسياري نيز هستند كه ممكن است از قلم افتاده باشند مثل جواد زماني و ديگر شاعران نسل جوان كه آثار قابل توجهي در حوزه شعر آييني ارائه كرده‌اند.

اما دليل ماندگاري آن‌ها؛ من به اعتبار آثاري كه مطالعه كرده‌ام مي‌گويم؛ طبيعتاً هر يك از اين آثار ويژگي خاص خود را دارد، آقاي انساني اولين كسي بود كه در حوزه شخصيت يگانه حضرت زهرا (س) به گونه‌اي عاطفي به مدح آن بزرگوار پرداختند و جنبه‌هاي زندگي ايشان را با نگاهي عاطفي ديدند و به نظر من كار ايشان در حوزه ادبيات فاطمي يك كار بنيادين است و در حقيقت ايشان حق بزرگي به گردن شعر آييني دارند.

آقاي گرمارودي نيز ويژگي‌ شعر سپيد و توانمندي‌هاي شعري وزن را در برخورد با آثارشان در خدمت مضامين آييني آوردند.

همچنين ارزش‌هاي كاري استاد سازگار، ايشان هم قسمت عظيمي از رباعيات شيعه را كه پيش از ايشان در ادبيات فارسي جاي نداشت وارد ادبيات آييني كردند و بسياري از رباعيات را به ساحت شعر رساندند و براي كساني كه بخواهند ادبيات را ادامه بدهند كار فوق‌العاده خوبي است.

حالا ممكن است شاعري ويژگي‌هاي نو داشته باشد و در حقيقت بداعت در زبانش بيشتر متجلي باشد و ديگري ممكن است پيكره شعرش همان ساختمان كهن باشد، به هر حال شعر يك امر باطني است و فقط اهل نظر مي‌توانند شاعر واقعي را بشناسند.

چه مشكلات و آسيب‌هايي را متوجه شعر و نغمات مداحي در سال‌هاي اخير مي‌دانيد؟

به طور كلي چيزي كه من ديدم و اين همه شعر خوانديم اين است كه خوشبختانه در سال‌هاي اخير آثار خوب زياد شده است و شايد فقط در بعضي از نوحه‌هاي تند ابتذال مشاهده مي‌شود اما رويكرد شعر خوب زياد و اميدواركننده بوده است.

جنابعالي معمولاً چه منابع و مراجعي را به عنوان مستندات اشعار خود به كار مي‌گيريد؟

در درجه اول ما علم شعر را در قرآن مي‌توانيم بيابيم و در حقيقت قرآن خودش بالاترين و زيباترين كلام است. در كنار قرآن مهم‌ترين منبع معارف اهل‌بيت (ع) است ضمن اينكه در اين زمينه شاعري موفق است كه از دانش ادبي هم برخوردار باشد و با نقد امروز و تئوري‌هاي امروز هم آشنايي داشته باشد.

به نظر شما آيا اشعار و نغمات مداحي در گذشته حال و هواي خالصانه و عاشقانه‌تري داشت يا اين موضوع را در شعر آييني امروز پررنگ‌تر مي‌بينيد؟

البته من در اين زمينه صاحب نظر نيستم اما به نظر من در بين آثار چاپ شده در 2 دهه اخير بخشي از اشعار آييني كه جزيي از پيكره دفاع مقدس هستند و حال و هواي حماسي هم دارند جنبه‌هاي عميق‌تري از شعر را داراست. به طور مثال آقاي ميرشكاك به جنبه‌هاي باطني شعر توجه بيشتري نشان مي‌دهند.

به نظر شما كداميك از قالب‌هاي شعري ظرفيت‌هاي بيشتري در شعر و نغمه‌هاي آييني دارد؟

قالب چيزي از پيش تعيين شده نيست كه شاعر از قبل بداند و بگويد من در فلان قالب شعر مي‌گويم به نظر من قالب در فرآيند سرودن شعر شكل مي‌گيرد. و در تمام قالب‌ها چه مثنوي و غزل و... و چه قالب‌هاي كهن و امروزي يك امكاني هست و نمي‌توان يكي را بر ديگري برتري داد. بايد ديد كه شاعر در چه موقعيت‌هايي از آن‌ها استفاده مي‌كند.

 

چهارشنبه 5 خرداد 1389 - 14:35


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری