شنبه 4 خرداد 1398 - 14:32
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

م رستمي

 

تذكره عشاق

 

تذكره عشاق

تأليف: رنجبر گل‌محمدي

انتشارات: سوره مهر

چاپ دوم: 1388

اثر حاضر بررسي مختصر و اجمالي از زندگاني تني چند از پيشكسوتان هنر مداحي و ثبت خاطرات، كرامات، حوادث، آراء و نظرات اين پير غلامان درباره دوست مي‌باشد.

غلام‌حسين رفيعا مدير دفتر ادبيات آييني در مقدمه اين اثر آورده است «عشق به انسان كامل، عشقي است عافيت‌سوز، كه خواسته‌هاي ديگر را از چشم عاشقان و محبان حضرات معصومين (ع) مي‌اندازد. تا سرانجام، در جست‌وجوي محبت آنان، از همه خواسته‌ها و تمايلات مي‌گذرند و جان روشن آنان تن تيره را در پي مي‌برد تا چونان خويش روشن سازد و از اسارت خوراك و خواب و آسايش‌جويي‌ رهايي بخشد. اين عشق، عشقي حقيقي است و در عشق حقيقي روح جسد را در آغوش مي‌گيرد. بدين‌گونه مي‌نگريم كه مرزباني از مناديان محبت به خاندان رسالت (ص) جز با تكريم و تجليل از اين دست امكان‌پذي نيست. و نخستين گام در رسيدن به اين مقصد اين است كه با استفاده از تمامي ابزارهاي هنري به معرفي و يادآوري شايسته از اين بزرگواران بپردازيم.»

مجموعه حاضر نيز دقيقاً با همين رويكرد نگارش شده است و مؤلف در آن ضمن ارائه مقدمه‌اي به گفت‌وگو با دوازده تن از پيشكسوتان و مشاهير هنر و آيين مداحي پرداخته است.

نويسنده در آغاز اين دفتر آورده است. «زندگي ستايشگران اهل‌بيت (ع) زيباترين زندگي است، آنان كه به محبت خاندان وحي روي مي‌آورند و سپس زندگي خويش بر سر آن محبت مي‌گذارند تا آتش محبت را با طنين محبت در دل‌ها بيفروزند و جان‌ها را تابناك سازند و در نتيجه ارزش‌ها را استوار دارند و چه چيز از اين بالاتر».

بخشي از اين گفت‌وگوها به نقل از خاطرات مادحين اختصاص دارد. يكي از اين پيشكسوتان نادعلي كربلايي است كه مي‌گويد و افتخار را تا روز قيامت به عنوان سند وفاداري يك نوكر باوفا در دست دارد. يكي افتخار نوكري بارگاه حضرت سيدالشهدا و ديگري افتخار پدر شهيد بودن.

كربلايي با ذكر خاطره‌اي در خصوص چگونگي ورودش به عرصه ذاكري اهل‌بيت (ع) مي‌گويد: آن روز‌ها كه هنوز مداح نشده بودم روزي با يك تريلي تصادف كردم و پايم شكست و كم‌كم سياه شد قرار شد كه پايم را قطع كنند. كاغذي آوردند كه من امضاء كنم اما گفتم اگر ممكن است چند روزي به من مرخصي بدهيد. به محض خارج شدن از بيمارستان به زيات ثامن‌الائمه رفتم. با همان عصاي زيربغلم به صحن رفتم. استادم گفته بود كه هر وقت خواستي با ائمه (ع) صحبت كني طوري حرف بزن كه خودت بفهمي چه مي‌گويي بنابراين گفتم: يا امام رضا من كه مي‌خواهم آخرش مداح شما بشوم اگر پايم قطع شود شايد مردم ترحم كنند اما التماس دعا نمي‌گويند چون مي‌گويند اين مداح‌ها براي خودشان نتوانستند كاري كنند براي ما بكنند؟! خيلي گريه كردم و حرف زدم بعد احساس بي‌وزني كردم ديگر نفهميدم چه شد. بعد شنيدم كه يك كسي گفت: بلند شو برويم الان درها را مي‌بندند و ما جا مي‌مانيم از جا بلند شدم و راه افتادم و فهميدم كه شفا پيدا كردم و اصلاً به عصا احتياجي ندارم به اطرافيانم گفتم صدايش را درنياوريد و يواشكي رفتم از حرم بيرون و قول دادم كه تا آخر عمر نوكري آن بزرگوار را بكنم.

نويسنده كتاب بخشي از مجموعه‌اش را به موضوع نوآوري در هنر مداحي اختصاص داده است. او در مقدمه اين اثر مي‌نويسد: يكي از مسائل بسيار با اهميت در هر هنري نوآوري است و هنر مداحي نيز از اين قاعده مستثني نمي‌باشد هر تفكر كهنه‌اي به لزوم زمينه را براي انديشه‌هاي تازه باز كرده و جاي خود را به پديده‌هاي نو مي‌دهد.»

يكي از پيشكسوتان مادح اهل‌بيت كه سبك او در زمان خود نوآوري‌هاي منحصر به فردي داشت و بسياري از مداحان متأخر نيز از وي پيروي كردند. حاج منصور ارضي است كه نويسنده در خصوص وي مي‌نويسد: «وي به عنوان يك مداح نوآور صاحب سبك امروزه مطرح بوده و سبك او كه همانا به «حسين جان» معروف است مورد پسند اكثريت قريب به اتفاق عزاداران حضرت معشوق قرار گرفته است.

نگارنده كتاب در ادامه آورده است: هميشه وقتي حرفي نو، سبكي نو، طرحي نو ظهور مي‌كند از دو حال خارج نيست: يا عموم مردم آن را مي‌پذيرند و آن قدر آن را پيگيري مي‌كنند كه سبك جديدتري متولد شود و يا اينكه از همان اول كسي آن را نمي‌پذيرد و پس از مدت كوتاهي به بوته فراموشي سپرده مي‌شود. اگر طرح نو شكست بخورد و محكوم به فنا شود هيچ بحثي در آن نيست و باب هر نوع تعارض و تضارب‌آرا نيز مسدود و مسكوت خواهد ماند، اما اگر طرح نو در ميان جوامع جا باز كند و به عنوان سنت جديد دربيايد باز هم دو حالت دارد.

اينكه گروهي از صاحبان سبك قديم آن را مي‌پذيرند و با آن همراهي مي‌كنند و يا آن را نمي‌پذيرند و با آن به مخالفت برمي‌خيزند كه راه گروه اول مقرون به صواب بوده و خودشان نيز ماندگارترند زيرا به اعتقاد نگارنده بي علم و اطلاع در مورد عزاداري ائمه، به خصوص حضرت سيدالشهدا (ع) مصداقي انكارناپذير وجود دارد و آن اينكه هر موضوعي كه مورد تأييد آن ذوات مقدس نباشد نمي‌تواند در فرهنگ عزاداري آن بزرگواران جاي باز كند.

بنابراين به باور وي، بر مداحان اهل‌بيت فرض است كه اين بعد قضيه يعني امر مورد تأييد ائمه (ع) را مدنظر خويش قرار دهند و از معارضه و مخالفت‌هاي تنگ‌نظرانه در مورد نوآوري‌ها خودداري ورزند چرا كه خودشان هم يك روزي صاحب سبك‌هاي نو بوده‌اند.

از ديگر مداحان پيشكسوتي كه در اين اثر به آن‌ها اشاره شده است مي‌توان به احمد صالح، هاشمي دانا، علامه مداح، حاج علي عرب، حاج سيدحسن معطر، جاج حسين حسيني زاهد، حاج حسن ناظم و حاج حسن محمدي معروف به دولابي اشاره كرد كه البته بسياري از آنان صاحب ديوان اشعاري من باب اهل‌بيت (ع) نيز مي‌باشند.

به نقل از مجموعه حاضر يكي از ذاكراني كه مورد تأييد اكثريت قريب به اتفاق استادان قديمي مي‌باشد حاج حسن محمدي معروف به دولابي است. وي از معدود مداحان دوران گذشته مي‌باشد كه بزرگان مداحي قديمي را درك كرده و با گروهي از مراجع نيز محشور بوده است البته از سعادت مداحان قديمي يكي هم دسترسي آنان به مراجع بوده و به لطف همين دسترسي سهل آنان كمتر دچار گمراهي و يا احياناً تحريف مي‌شدند.

آقاي دولابي در خصوص صفات يك مداح خوب مي‌گويد: «در درجه اول يك مداح بايد متدين باشد ريشش را نتراشد، فكل‌هايش را كوتاه نگه دارد. براي نوكري كردن اسم پول را نياورد و اگر به امام حسين (ع) اعتقاد دارد هرگز نگويد كه من فلان قدر مي‌گيرم و مي‌خوانم چنين كسي مداح نيست كاسب است. خدا شاهد است كه در طول اين شصت سال مداحي هرگز به كسي نگفته‌ام كه من فلان قدر مي‌گيرم. هر جا كه دادند دادند و هر جا كه ندادند هيچ نگفته‌ام و بيرون رفته‌ايم.»

گردآورنده و نگارنده كتاب «تذكره عشاق» تلاش كرده است تا در اين مجموعه با لحني ساده و صميمي به معرفي مداحان و ذاكرين اهل‌بيت (ع) بپردازد و در اين راه از شيوه گزارش توصيفي و مصاحبه بهره گرفته است. اين مجموعه باب مناسبي است براي ورود به دنياي انسان‌هايي كه عشق و زندگي خود را در بيان صفات، روايات و مصائب اهل‌بيت (ع) مي‌بينند و تلاش مي‌كنند تا راه و مسير آن بزرگان جاودانه باقي بماند.

 

شنبه 25 ارديبهشت 1389 - 10:4


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری