دوشنبه 27 آذر 1396 - 18:8
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

پاي منبر معرفت

 

حجت الاسلام داود كميجاني

 

عوامل تعصب اعتقادي از نظر قرآن كريم

 

 قرآن کريم با تأکيد بر اصل يگانه اديان الهي و روند تکاملي آنها، به نوعي با تعصب کورکورانه حتي نسبت به امور ديني و مذهبي به مخالفت برخاسته است و بر شنيدن و انتخاب نمودن برترين نظرها، تأکيد کرده است، چنانکه در قرآن مي فرمايد :

«پس بندگان مرا بشارت ده، همان کساني که سخنان را مي شنوند و از بهترين آنها پيروي مي کنند، آنان کساني هستند که خدا هدايتشان نموده است و آنان خردمندان هستند.»1

اين نگرش در اديان ديگر بسيار نادر و استثنايي است. قرآن با اين بيان هم بر ارزش انصاف و آزاد انديشي تأکيد مي نمايد و هم بر صحت، برتري و صلابت تعاليم خويش اطمينان کامل داشته و به نوعي «تحدي» (حريف طلبي) مي نمايد.

در فرهنگ قرآني، عامل اصلي تعارض و عدم تعامل بين پيروان اديان، ريشه در نوعي امراض روحي و فکري دارد که ضمن بيان آنها، در موارد متعددي به نکوهش اين امراض پرداخته و تلويحاً مسلمانان را از آنها نهي مي نمايد. برخي از مهمترين اين امراض عبارتند از:

1- تقليد كوركورانه: عده اى، تنها آيين گذشتگان خود را مبنا اعتقادات خويش قرار داده و با وجودى كه اين آيين ها و عقايد از واقعيت و حقيقت دور هستند، همچنان  بالجبازي و بدون استدلال و برهان واقعي، بر باور هاى خويش پاى مى فشارند. اين عده در تاريخ هميشه سد راه انبيا بوده اند و قرآن ضمن مزمت نمودن تقليد بي منطق آنان از پيشينيان کج فهم خويش، ايشان را مکرراً نکوهش مي نمايند. 2

2- پيروى از گمان وظن: هر تعامل و گفتگوي دو طرفه اي، بايد بر بديهيات و مسلمات مبتني باشد. هر گاه يكى از طرفين يا هر دو طرف، از ظن و گمان خويش و خرافات پيروى كنند، اين گفتگو از رسيدن به حقيقت باز مى ماند. قرآن دستور مى دهد از چيزى كه علم نداريد پيروى نكنيد:

  «و از باورهاي، رفتارها و گفتارهايي که بدان ها علم نداري پيروي مکن، زيرا گوش، چشم و دل (قوة دراکه)همگي (در قيامت) مورد سئوال قرار مي گيرند». 3

اصولاً يكى از مشكلات پيامبران الهى در گفتگو با مردم و رساندن پيام خداوند به آنان، تبعيت اکثر مردم از خرافات و ظن و گمان هاى ناصحيح شان بوده است، از اين رو، پيروي و تکيه بر ظن و گمان، در آيات متعددي، مورد سرزنش قرار گرفته است.  4

3- پيروى از هواى نفس و تمايلات شيطانى: قرآن تأکيد دارد که يکي از عوامل مهم عدم پذيرش سخن حق، پيروى از هواي نفس است. زيرا آن کس که به دنبال تمايلات شخصي و هواپرستى خويش، در پى تامين مال، جاه، شهوت و ... ، باشد از توجه و دستيابى به حقيقت باز مى ماند، قطعاً گفتگو با اين عده بى فايده است، زيرا به گفته قرآن اکثر آنها بندة هواى نفسانى خود هستند5  و تنها از شيطان تبعيت مى كنند. 6

4- عناد و ستيزه جويى: از نظر قرآن كريم، گروهي به خاطر خباثت روحي در مقابل كلام حق، مجادله و ستيزه جويى مى كنند. اين عده با وجود مشاهده ادله و براهين روشن، به انكار و لجبازى روى  آورده و حقيقت را انکار مي نمايند.  7چنين اشخاصى هيچ گاه به حقيقت و هدايت نمى گروند. آنان هنگام تبادل نظرها، در پي اين نيستند که سخن طرف مقابل را درک کنند بلکه از همان ابتدا در پي آن هستند که به هر ترفندي با مطالب و ديدگاه هاى طرف مقابل مقابله کرده و آنها را رد كنند. در اين حالت گفتگو بي حاصل و بي نتيجه است. قرآن در اينگونه موارد، توصيه مي کند که به بهترين شيوه با مجادله گر به محاجه و مناظره بر خيزيد:

«با حكمت و اندرز نيكو، به راه پروردگارت دعوت نما و با آنها به روشى كه نيكوتر است، مناظره كن»8

5- يارى جويى از باطل: امروزه با گسترش علم و فن آوري، برخي از اعتقادات خرافي و جاهلانه قديم مانند «بت پرستي» و «انسان پرستي» توجيه خود را از دست داده و کسي نمي تواند از آنها دفاع کند اما با اين وجود شاهديم که در مناطق گسترده اي از جنوب و جنوب شرقي آسيا هنوز مردم بسياري به اين اعتقادات پايبند و مقيد هستند. جالب آنکه متوليان ديني آنان با انواع شيوه هاي نامعقول مانند اعمال غير معتارف مرتاضانه، شمني گري و جادوگري، به دفاع از اعتقادات باطل خويش مي پردازند و بر آنها متعصبانه، پافشاري مي نمايند. قرآن كريم، اين عمل را نهي مي نمايد و درباره قوم نوح و ديگر اقوام، که در مبارزه با كلام حق جدل مي کردند، مي فرمايد:

 «و به وسيله باطل جدال نمودند تا حقيقت را با آن پايمال كنند»9

قرآن تلاش مزبوحانه آنها را مانع بزرگي در راه شنيدن سخن حق و پيروان از آن مي دانند.

پي نوشت:

1- زمر آيه 18

2 - مانند: مائده آيه 108 و  زخرف آيه 23 و  بقره آيه170 و  يونس آيه 78 و  انبياء آيه 54 – 53 و شعراء آيه 74

3 - اسراء آيه 36

4- مانند:  نجم آيه 28 و جاثيه آيه 24 و ص آيه 27 و انعام آيه 116 و يونس آيه 39 و نور آيه 15.

5 - جاثيه آيه 23

6- حج آيه 3

7 - بقره آيه 7 و 6

8 - نحل آيه 125

9- غافر آيه 5

 

شنبه 11 ارديبهشت 1389 - 10:53


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری