چهارشنبه 27 شهريور 1398 - 17:50
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

حسين آرياني

 

آنگونه رفت كه مي خواست

 

تحليل كارنامه هنري سيد شهيدان اهل قلم به مناسبت سالروز شهادت سيدمرتضي آويني

 

هفته گذشته (20 فروردين) مصادف با سالروز شهادت سيدمرتضي آويني بود. شهيد آويني، سيد شهيدان اهل قلم راوي 8 سال دفاع مقدس، روايتي بي‌همتا از روزگار خون و حماسه به يادگار گذاشت.

مرتضي آويني متولد 1326 در شهر ري و داراي فوق‌ليسانس معماري از دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران بود، «اما هر چه آموخته‌ام از خارج دانشگاه است.» پيش از انقلاب، دلبستگي اساسي‌اش ادبيات بود، هرچند چيزي از آثارش را چاپ نكرد و بعد «با شروع انقلاب، تمام نوشته‌هاي خويش را- اعم از تراوشات فلسفي، داستان‌هاي كوتاه، اشعار و... در چند گوني ريختم و سوزاندم و تصميم گرفتم كه ديگر چيزي كه حديث نفس باشد ننويسم و ديگر از خودم سخني به ميان نياورم.»

با شروع كار جهاد سازندگي، در سال 58 براي فعاليت به روستاها رفت و چندي بعد به ضرورت، به فيلمسازي براي جهاد سازندگي كشانده شد. در سال 59 به عنوان نماينده اين نهاد به گروه تلويزيوني جهاد سازندگي پيوست. شهيد آويني از نخستين كار خود با گروه جهاد اين گونه مي‌گويد: «گروه جهاد، نخستين گروهي بود كه بلافاصله بعد از شروع جنگ به جبهه رفت. دو نفر از اعضاي گروه در همان روزهاي اول جنگ در قصر شيرين اسير شدند و نفر سوم، در حالي كه تير به شانه‌اش خورده بود، از حلقه محاصره گريخت. گروه بار ديگر تشكيل يافت، و در روزهاي محاصره خرمشهر براي تهيه فيلم وارد اين شهر شد. وقتي به خرمشهر رسيديم هنوز خونين شهر نشده بود. شهر هنوز سرپا بود، اگر چه احساس نمي‌شد كه اين حالت زياد پر دوام باشد و زياد هم دوام نياورد. ما به تهران بازگشتيم و شبانه روز پاي ميز مونتاژ كار كرديم تا نخستين فيلم مستند جنگي درباره خرمشهر از تلويزيون پخش شد؛ فتح خون.»

مجموعه 11 قسمتي «حقيقت» كار بعدي گروه محسوب مي‌شد كه يكي از هدف‌هاي آن ترسيم علل سقوط خرمشهر بود. «يك هفته‌اي نگذشته بود كه خرمشهر سقوط كرد و ما در جست‌وجوي «حقيقت» ماجرا به آبادان رفتيم كه سخت در محاصره بود؛ توليد مجموعه حقيقت اين گونه آغاز شد.»

كارگروه جهاد در جبهه‌ها ادامه يافت و با شروع عمليات والفجر 8، شكل كاملاً منسجم و به هم پيوسته‌اي پيدا كرد. آغاز تهيه مجموعه زيبا و ماندگار روايت فتح كه بعد از اين عمليات تا پايان جنگ به طور منظم از تلويزيون پخش شد، به همان ايام باز مي‌گردد. شهيد آويني درباره انگيزه گروه جهاد در ساختن اين مجموعه كه نزديك به 70 برنامه است، مي‌گويد: «انگيزش دروني هنرمنداني كه در واحد تلويزيوني جهاد سازندگي جمع آمده بودند، آن‌ها را به جبهه‌هاي دفاع مقدس مي‌كشاند؛ وظايف و تعهدات اداري. اولين شهيدي كه داريم علي طالبي بود كه در عمليات طريق‌القدس به شهادت رسيد و آخرين‌شان مهدي فلاحت‌پور است كه همين امسال (1371) در لبنان شهيد شد... و خوب، ديگر چيزي براي گفتن نمانده است، جز آنكه ما خسته نشده‌ايم و اگر باز جنگي پيش بيايد كه پاي انقلاب اسلامي در ميان باشد، ما حاضريم. مي‌دانيد! زنده‌ترين روزهاي زندگي يك مرد آن روزهايي است كه در مبارزه مي‌گذراند و زندگي در تقابل با مرگ است كه خودش را نشان مي‌دهد.»

شهيد آويني بيش از صد فيلم مستند را كارگرداني و تدوين كرده است: يك قسمت از سيل خوزستان، ده برنامه خان گزيده‌ها، پنج قسمت از شش روز در تركمن صحرا، يازده قسمت از حقيقت، دو قسمت مزد جهاد شهادت، يك قسمت فراق يار، يك قسمت از ديار فراموش شده بشاگرد و هفتاد قسمت مجموعه روايت فتح. آثار آويني نه تنها در ميان مستندهاي تلويزيوني بلكه اصولاً در كل تاريخ سينماي مستند ايران، جايگاهي برجسته و ويژه، و زباني خاص و منحصر به فرد دارند.

شهيد مرتضي آويني از سال 1367، با پايان جنگ به فعاليت در حوزه هنري پرداخت. او علاوه بر سردبيري ماهنامه سوره و نشريات وابسته به آن، مسئوليت وحد تلويزيوني حوزه را نيز بر عهده داشت. او به معناي واقعي «صاحب‌نظر» بود. كتاب آينه جادو (حاوي مجموعه مقاله‌هاي او درباره سينما و تلويزيون) نشان مي‌داد كه بر خلاف بسياري از مدعيان، حرف‌هاي اساسي، و جهان‌بيني و نگرش قوام يافته و سامانمند دارد. اين نوشته‌ها، متفاوت‌ترين و تازه‌ترين حرف‌هايي بود كه در آن سال‌ها درباره سينما و تلويزيون گفته و نوشته شد كه از كليات و بديهيات نمي‌گفت، بلكه دريچه‌اي تازه به سوي چشم‌اندازي متفاوت پيش روي خواننه باز مي‌كرد.

اواخر سال 1370 مؤسسه فرهنگي روايت فتح به فرمان مقام معظم رهبري تأسيس شد تا به كار فيلمسازي مستند و سينمايي درباره دفاع مقدس بپردازد و تهيه مجموعه روايت فتح را كه بعد از پذيرش قطعنامه رها شده بود، ادامه دهد. شهيد آويني و گروه فيلمبرداري روايت فتح سفر به مناطق جنگي را از سر گرفتند و طي مدتي كمتر از يكسال كار تهيه 6 برنامه از مجموعه 10 قسمتي «شهري در آسمان» را به پايان رساندند و مقدمات تهيه مجموعه‌هاي ديگري را درباره آبادان، سوسنگرد، هويزه و فكه تدارك ديدند. شهري در آسمان كه به واقعه باز پس‌گيري خرمشهر مي‌پرداخت در ماه‌هاي آخر حيات شهيد آويني از تلويزيون پخش شد.

شهيد آويني روز نوزدهم فروردين 1372 به همراه گروه روايت فتح براي فيلمبرداري قسمت‌هاي ديگري از اين مجموعه به منطقه فكه در خوزستان رفت. گويا به تازگي تونل‌هايي در آنجا كشف شده بود كه گفته مي‌شد صدها رزمنده ايراني در آن‌ها به شهادت رسيده‌اند. همكارش مي‌گفت: «روز قبل از حركت، چنان از «رفتن» مي‌گفت كه گويي قرار دو روز بعد او با خدايش، به او الهام شده است.» پيشاپيش گروه در حال حركت بود كه در برخورد با يكي از مين‌هاي خنثي نشده منطقه، همراه با مهندس يزدان‌پرست (عضو ديگر گروه) به شهادت رسيد و سه عضو ديگر زخمي شدند. با دو پاي قطع شده پيش از آنكه به بيمارستان برسد، عروج كرد.

شهادت او، يك حادثه عجيب است. در طول هشت سال جنگ، در ميانه آتش و خون، جان به در برد. و چهار سال بعد، اين حادثه برايش رخ داد. حقيقت اينكه مرگ طبيعي برايش خرد و ناچيز بود؛ حقير بود. و گويي چهار سال بعد، سهمش را گرفت... و آن گونه رفت كه مي‌خواست.

 

سه‌شنبه 31 فروردين 1389 - 11:57


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری