دوشنبه 6 خرداد 1398 - 14:19
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

م رستمي

 

شب‌چراغ

 

شب‌چراغ

(ارمغاني براي امروز از كشكول شيخ بهايي و...)

شركت چاپ و نشر بين‌الملل

به كوشش: ابوالفضل حبيبي

نوبت چاپ: اول- زمستان 1386

شب چراغ، شامل اشعار، كلمات قصار، وقايع تاريخي، سيره پاكان و نيكان، واژه‌شناسي، احاديث، طنز و ضرب‌المثل از كشكول شيخ بهايي و ديگر متون كهن مي‌باشد و به واقع نيز ساختاري كشكول‌وار دارد.

گردآورنده اين مجموعه كوشيده است كه چيزي از مباحث تخصصي علمي، لغز و معما كه لازمه‌اش دانستن حروف ابجد است، اشعاري كه لذت بردن از آن‌ها مشروط به دانستن مفاهيمي دور از ذهن براي امروزي‌ها و ويژه زمان سرودنشان است و نيز حالات خاص اهل ذوق و عرفان كه براي همگان دست يافتني نيست و... و در كشكول آمده است، در اين اوراق نقل نكند.

براي ورود هوشيارانه خواننده به مطلبي كه در پي هر گفتار آمده است، در كنار نوشته‌هاي شيخ، با خطي ريزتر از متن، معناي واژه‌هاي دشوار، شرح نام‌ها، نشاني آيات قرآن كريم و فرموده‌هاي مولا علي (ع) در نهج‌البلاغه، برخي اشعار در چاپ‌هاي معتبر، داستان‌هاي همانند و ابيات هم‌مضمون با متن و مطالب مكمل آن آورده شده است.

شيخ بهايي از جمله عالمان و شاعران معروف سده يازدهم هجري است. وي به سال 953 هـ .ق، در بعلبك لبنان ولادت يافت و در خردسالي به همراه پدرش، شيخ عز‌الدين، از عالمان ديني جبل عامل لبنان و خاندانش به ايران آمد و با برادرش در محضر پدر و بعضي از عالمان ديگر تربيت يافت و در ادب عربي و فارسي و دانش‌هاي ديني و بعضي از دانش‌هاي عقلي به ويژه رياضي مهارتي حاصل كرد و چند گاهي را به همراه پدر در اصفهان و قزوين و مشهد و هرات گذراند.

كليات وي كه به طبع رسيده، شامل منظومه‌هاي نان و حلوا، سوانح الحجاز، شير و شكر، نان و پنير، غزل‌ها، اشعار پراكنده از مثنوي و قصيده و مخمس و مستزاد، رباعي‌ها و كتاب‌ موش و گربه به نثر است. وي مردي ذي‌فنون و عالمي مذهبي بود كه خواست استعدادش را در شعر نيز بيازمايد پس شاعري متوسط از كار درآمد.

به باور نويسنده يكي از علت‌هاي رواج اشعار شيخ بهايي، چاشني تند عرفاني آن‌هاست. وي در عنوان شب چراغ مي‌نويسد: «در اين گزيده كوشيده‌ام كه كشكول، اين پريشان مجموع، كشكول بماند، پس ترتيب مطالب، همان‌گونه است كه مؤلف پرداخته است جز اينكه حديثي از پيامبر نيك‌گماني، محمد مصطفي (ص) را در آغاز و حديثي از فرزند دانشمندش، امام جعفر صادق(ع) را در پايان آورده‌ام تا با بيان نكته‌اي ظريف از دل‌ نوراني دين ارجمند اسلام، حسن مطلع و مقطعي باشد براي ارمغاني كه از سر نكته‌يابي و راه‌جويي از كشكول شيخ‌هايي فراهم شده است.

در شعري از شيخ بهايي با عنوان، «لطف و جور» مي‌خوانيم:

جور كم به ز لطف كم باشد

كه نمك بر جراحتم پاشد

جور كم بوي لطف آيد از او

لطف كم محض جور زايد از او

لطف دلدار اين قدر بايد

كه رقيبي از او به رشك آيد

در حكايتي از اين مجموعه آمده است: مردي، حكيمي را پرسيد: چسان است كه تحمل ‌گران جاني از تحمل باري گران سخت‌تر است؟ گفت: از آن رو كه در بردن بارگران، روح و جسم هر دو مددكارند، اما گراني گران جان را تنها روح تحمل همي كند.

در ادامه نيز زير عنوان «عمر عزيز» از شيخ بهايي آمده است:

گر نبود خنگ مطلا لگام

زد بتوان بر قدم خويش گام

ور نبود مشربه از زر ناب

با دو كف دست توان خورد آب

...................

آنچه ندارد عوض اي هوشيار

عمر عزيز است غنيمت شمار

در حكايت ديگري آمده است لقمان فرزند را گفت: اي فرزند، خطاهايت را هميشه تا آن زمان كه جان دهي، پيش چشم داشته باش، اما حسنات را بگذار، چه آن‌ها را كسي خواهد شمرد كه چيزي فراموش نكند.

در شعر مستان از شيخ بهايي آمده است:

رويت كه ز باده لاله مي‌رويد از او

وز تاب شراب ژاله مي‌رويد از او

دستي كه پياله‌اي ز دست تو گرفت

گر خاك شود پياله مي‌رويد از او

در جاي ديگر در يكي از ادعيه آمده است: از همسايه بد به خداوند پناه برم كه چشمش نگران ماست و دلش مراقب ما. اگر نكويي در اعمال ما بيند، كتمان كند و اگر زشتي ببيند اشهمار كند.

در مطلبي عرفاني با عنوان حجاب چهره جان آمده است: عارفي گفت اگر الفت عارضي بين تن و جان نمي‌بود، جان در تن، چشم به هم‌زدني درنگ نياوردي، چه بين اين دو را تفاوت بسيار است با اين همه، اما جان هر زمان كه ياد سرمنزل جانان كند، نزديك شود كه از شوق بگذارد و هر دم آرزوي فراق تن كند.

 در حكايتي در خصوص مراقبت رفتار و صلح و آشتي آمده است:

يكي از اعراب را پرسيدند كه: چگونه بدين سروري و آقايي رسيدي؟ گفت: از آن رو كه هر كه به خصومت با من دست زد، بين خود و او موضعي بهر صلح باقي نهادم.

در عقاب كار دنياطلبان، از پيامبر (ص) نقل است كه فرمود: به روز رستاخيز، گروهي بيايند كه حسناتشان همانند كوه‌هاي تمام بود، اما فرمان آيد كه به آتششان افكنيد، گفتند اي پيامبر، آيا ايشان نماز مي‌خوانده‌اند؟ فرمود: نماز مي‌خواندند، روزه مي‌گرفتند و تا پاسي از شب گذشته را زنده مي‌داشتند اما زماني كه چيزي دنياوي بديشان نموده مي‌شد، بهرش همي جستند.

كتاب شب‌چراغ شامل بيش از صد و هفتاد قطعه حكايت، شعر، روايت، حديث، مثل و... است در حوزه اخلاق، عرفان و آموزه‌هاي ديني كه از كشكول شيخ بهايي و متون همسو گردآوري شده است و مي‌تواند ضمن ايجاد سرگرمي و نشاط درس‌هاي آموزنده و اخلاقي به مخاطبان خود ارائه نمايد.

 

 

دوشنبه 30 فروردين 1389 - 12:11


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری