جمعه 2 تير 1396 - 9:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

پاي منبر معرفت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان هرمزگان

 

سخني درباره زكات

 

*اهميت زكات در قرآن و حديث

مسئله زكات از نظر قرآن اسلام در آن حد از اهميت است كه در قرآن كريم عموماً هر جا دستور به نماز آمده بدنبال آن دستور پرداخت زكات ذكر شده مانند:

«يا اَيّها الَّذينَ آمَنوا اَقيموا الّصلاةَ وَ اَتُوا الزَّكاةَ»

«اي كساني كه ايمان آورده ايد نماز را به پا داريد و زكات را بپردازيد».

 

*وجوب زكات و اهميت آن

شيخ صدوق(ره) در كتاب خصال به سندش از رسول خدا(ص) روايت كرده كه فرمود:

«اي مردم پيامبري پس از من نيست، و امتي نيز پس از شما نخواهد بود، هان كه پروردگار خود را عبادت كنيد، و نمازهاي پنجگانه را بجاي آريد، و ماه روزه را روزه بگيريد و حج خانه پروردگارتان را انجام دهيد، زكات مالهاي خود را با طيب خاطر بپردازيد، زمامداران را اطاعت كنيد تا به بهشت پروردگارتان درآئيد»

شيخ صدوق(ره) در كتاب من لايحضره الفقيه، و كليني(ره) در كتاب شريف كافي به سندشان از امام صادق(ع) روايت كرده اند كه در حديثي فرمود:

«براستي خداي عزوجل براي نيازمندان در مال ثروتمندان چيزي را فرض و واجب كرده كه نيازمنديهاش را برطرف سازد، و اگر مي دانست كه فراگير نيازهاي آنها نيست بر آن مي افزود، و اگر گرفتاري و نيازي دارند از سوي آنچه خدا بر آنها واجب كرده نيست، بلكه گرفتاري و نيازهاي آنها بخاطر خودداري كردن پرداخت(مال به) آنهايي است كه حق ايشان را نمي پردازند، نه از آنجه خدا براي آنها واجب كرده، و اگر براستي مردم حقوق آنها را مي پرداختند زندگي خوبي داشتند».

در همان كتاب به سندش از امام صادق(ع) روايت كرده كه فرمود:

«براستي كه زكات به منظور آزمايش ثروتمندان و كمك به فقرا مقرر شده و براستي اگر مردم اموال خود را بپردازند، مسلمان نيازمند و فقيري بجاي نخواهد ماند، و حتماً بدانچه خداوند براي او واجب فرموده بي نياز مي گشت، و براستي كه مردم فقير و نيازمند نمي شوند و گرسنه و برهنه نمي شوند جز بخاطر گناه ثروتمندان، و بر خداي تبارك و تعالي سزاوار و شايسته است كه زحمت خود را بازدارد از كسي كه حق خدا را در مال خود نمي پردازد، و سوگند مي خورم به خدايي كه آفريدگان را آفريد و روزي را گستراند كه هيچ مالي در صحرا و دريا تلف نشود جز به خاطر ترك زكات و هيچ صيدي در خشكي و دريا شكار نشود جز بدان جهت كه تسبيح خدا را در آن روز ترك كرده و براستي محبوبترين مردم در پيشگاه خد اي تعالي سخاوتمندترين آنها است، و سخاوتمندترين مردمنيز كسي است كه زكات مال خود را بپردازد و در مورد آنچه خدا در مال او فرض و واجب كرده است نسبت به مومنان بخل نورزد.

 

*فوائد زكات و فضيلت آن

در كتاب قرب الاسناد از امام صادق(ع) و ايشان از رسول خدا(ص) روايت كرده كه آن حضرت فرمود:

«بيمارانتان را با صدقه مداوا كنيد، و درهاي بلا را با دعا دفع كنيد، و مالهاي خود را با زكات نگهداري كنيد كه براستي هيچ صيد و شكاري از پرنده ها شكار نشود جز به اينكه تسبيح حق را ضايع و تباه ساخته.

در همان كتاب از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود:

«سخاوتمند كسي نيست كه مال خود را به ناحق و اسراف خرج كند، ولي سخاوتمند كسي است كه در راه خداي عز و جل مال خود را همان گونه كه خدا بر او فرض و واجب كرده بصورت زكات و غيرزكات بپردازد و بخيل كسي است كه حق خداي عز و جل را در مال خود نپردازد.

مردي نزد رسول خدا(ص) امده عرض كرد: كاري را به من ياد ده كه خدا مرا دوست بداردف و خلق خدا نيز مرا دوست بدارند و مال و ثروتم را خداوند زياد كند و بدنم را سالم گرداند و عمرم را طولاني سازد و مرا در قيامت با شما محشور سازد:

رسول خدا(ص) بدو فرمود: اينكه گفتي شش چيز است كه نياز به شش چيز دارد:

1. اگر خواستي خدا تو را دوست بدارد از او بترس و تقواي الهي را پيشه كن.

2. و اگر خواستي مردمان تو را دوست بدارند به آن ها نيكي و احسان كن و آنچه را در دست آنهاست رها كن.

3. و اگر خواستي خداوند مال تو را زياد كند زكات آن را بده.

4. و اگر خواستي بدنت را سالم گرداند صدقه زياد بده.

5. و اگر خواستي عمرت را طولاني كند صلة رحم كن.

6. و اگر خواستي خداوند تو را با من محشور سازد در پيشگاه خداي يكتاي قهار را طولاني كن.

 

*احكام زكات:

مسئله1853- زكات در نه چيز واجب است: گندم، جو، خرما، كشمش، طلا، نقره، شتر، گاوف گوسفند و اگر كسي مالك يكي از اين نه چيز باشد با شرايطي كه بعداً گفته مي شود بايد از مقداري كه معين شده به يكي از مصرفهايي كه دستور داده اند برساند.

مسئله1854- سلت دانه اي است به نرمي گندم و خاصيت جو دارد زكات ندارد ولي علس كه مثل گندم است و خوراك مردمان صنعا مي باشد زكاتش بنابر احتياط واجب بايد داده شود.

*شرايط واجب شدن زكات:

مسئله1855- زكات در صورتي واجب مي شود كه مال به مقدار نصاب كه بعداً گفته مي شود برسد و مالك آن، بالغ و عاقل و آزاد باشد و بتواند در آن مال تصرف كند.

مسئله1856- بعد از آنكه انسان دوازده ماه مالك گاو و گوسفند و شتر و طلا و نقربه بود بايد زكات آن را بدهد. ولي از اول ماه دوازدهم نمي تواند طوري در مال تصرف كند كه مال از بين برود و اگر تصرف كند ضامن است و چنانچه در ماه دوازدهم بدون اختيار او بعضي از شرطهاي زكات از بين برود زكات بر او واجب نيست.

*زكات گندم و جو و خرما و كشمش

مسئله1864- زكات گندم و جو و خرما و كشمش وقتي واجب مي شود كه به مقدار نصاب برسند و نصاب آنها288 من تبريز و 45 مثقال كم است كه207/847 كيلوگرم مي شود. چون كه نظر اهل فن مختلف است اقرب اين است ك مقدار نصاب193/849 كيلوگرم است و احتياط اين است كه مقدار كمتر را ملاحظه نمايند.

مسئله1865- اگر پيش از دادن زكات از انگور و خرما و جو و گندمي كه آنها واجب شده خود و عيالاتش بخورند، يا مثلاً به فقير بدهد، زكات مقداري را كه مصرف كرده واجب نيست.

*مصرف زكات

مسئله1927- كسي كه مخارج سالش را داشته اگر مقداري از آن را مصرف كند و بعد شك كند كه آنچه باقي مانده به اندازه ي مخارج سال او هست يا نه، نمي تواند زكات بگيرد.

مسئله1928- صنعتگر يا مالك يا تاجري كه درآمد او زا مخارج سالش كمتر است، مي تواند برا كسري مخارجش زكات بگيرد، و لازم نيست ابزار كار يا ملك يا سرمايه ي خود را به صرف مخارج برساند.

مسئله1933- كسي كه بايد زكات بدهد، اگر از فقيري طلبكار باشد، مي تواند طلبي را كه از او دارد، بابت زكات حساب كند.

مسئله1934- اگر فقير بميرد، انسان مي تواند طلبي را كه از او دارد بابت زكات حساب كند.

مسئله1935- چيزي را كه انسان بابت زكات به فقير مي دهد لازم نيست به او بگويد كه زكات است بلكه اگر فقير خجالت بكشد، مستحب است به طوري كه دروغ نشود به اسم پيشكش بدهد ولي بايد قصد زكات نمايد.

*مسائل متفرقه زكات:

مسئله1962- بعد از جدا كردن زكات لازم نيست فوراً آن را فوراً به مستحق بدهد اگر ندهد و به واسطه كوتاهي او از بين برود بايد عوض آن را بدهد.

مسئله1965-انسان نمي تواند زكاتي را كه كنار گذاشته براي خود و چيز ديگري به جاي آن بگذارد.

مسئله1967- اگر از زكاتي كه كنار گذاشته منفعتي ببرد مثلاً گوسفندي كه براي زكات گذاشته بره بياورد، مال فقير است.

مسئله1971- فقيري كه مي داند زكات بر انسان واجب نشده، اگر چيزي زكات بگيرد و پيش از او تلف شود ضامن است. پس موقعي كه زكات بر انسان واجب ميشود اگر آن فقير به فقر خود باقي باشد، مي تواند عوض چيزي را كه داده بابت زكات حساب كند.

مسئله1974- بهتر است زكات را آشكار و صدقه مستحبي را مخفي بدهند.

* فضيلت انفاق در قرآن

آياتي كه درباره ي زكاتهاي غيرواجب و انفاقهاي مالي در قرآن كريم آمده فراوان است. كه برخي از آنها مطلق است و شامل زكاتهاي واجب و غيرواجب مي شود، و برخي هم طبق تفاسير مربوط به زكاتهاي غيرواجب و انفاق مستحبي است.

خداي تعالي در سوره مباركه بقره در يكجا فرمايد:

« اي كساني كه ايمان آورده ايد از آنچه روزيتان كرده ايم انفاق كنيد پيش از آنكه بياييد روزي كه در آن داد و ستد و دوستي نيست.»

در جاي ديگر در همان سوره مي فرمايد:

«حكايت آنان كه مالهاي خود را در راه خدا انفاق كنند حكايت دانه اي است كه از آن هفت خوشه برويد و در هر خوشه اي صد دانه باشد و خدا دو برابر كند براي هر كس كه بخواهد و خدا فرخمند و داناست.»

در سوره تغابن فرموده:

«اگر به خدا قرض نيكو دهيد براي شما چند برابر و شما را بيامرزد و خدا سپاسگزار و بردبار است.»

* هر چيزي را زكاتي است.

براي هر چيزي زكاتي است يعني چنان نيست كه زكات تنها در اموال، كه بخشي از نعمتهاي الهي است مقرر شده باشد، بلكه همه ي نعمتهايي را كه خداوند به بندگان عطا فرموده زكاتي دارد كه بايد به تناسب آن دو معنا امده، يكي به معناي پاكيزگي و تطهير، و يكي به معناي نمو و رشد، و هر نعمتي كه خداي تعالي به انسان عطا فرموده زكاتي دارد كه به معناي اول يعني با دادن زكات تطهير و پاك شود و به معناي دوم بايد انسان با پرداخت زكات موجبات رشد و نمو آن را فراهم سازد.

در كتاب مصباح الشريعه از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود:

« براي هر جزئي از اجزاي بدن تو زكاتي از جانب خداي عزوجل مقرر گشته است. بلكه براي هر جايي از جاهاي بدنت كه مويي در آن روئيده، بلكه براي هر لحظه از لحظه هاي زندگي تو زكاتي است. زكات چشم نگاه عبرت انگيز و چشم پوشي از شهوات و امثال آن است.

و زكات گوش شنيدن دانش و حكمت و قرآن و فوايد دين از اندرز و نصيحت و هر آنچه رهايي تو در آن است، و دوري كردن از انچه موجب گرفتاري توست مانند دروغ و غيبت و امثال آن.

و زكات زبان، خيرخواهي براي مسلمانان و بيدار كردن غافلان و بي خبران و تسبيح و ذكر بسيار و امثال آن است.

و زكات دست، بخشش و جود و عطا به ديكران از نعمتهايي كه خداوند عطا فرموده و بكار انداختن آن در نوشتن علم و هر آنچه مسلمانان در راه اطاعت خداوند از آن سود مي برند و خودداري از انجام كارهاي بد.

و زكات پاها، كوشش در گام برداشتن در راه حقوق خداي تعالي از ديدار صالحان و مجالس ذكر و اصلاح كار مردم و صله ي رحم و جهاد و هر آنچه صلاح دل و سلامت دين تو در آن است. اين است آنچه دلها توان فهم ان را داردف و جانها توان بردنش را دارد، و آنچه جز بندگان مخلص و مقرب خدا بدان اشراف نيابند بيش از آن و اين اشعار آنها است نه ديگران.»

و در كتاب غرر و درر آمده كه اميرالمومنين(ع) فرمود:

زكات علم، نشر و گسترش دادن آن است، و زكان جاه و مقام بذل ان و زكات بردباري تحمل و زكات مال بخشش و زكات قدرت انصاف و زكات زيبايي پاكدامني و زكات ظفر و پيروزي احسان و زكات بدن جهاد و روزه و زكات فراخي زندگي و دارايي نيكي به همسايگان و صله ي ارحام و زكات تندرستي سعي و كوشش در اطاعت و فرمانبرداري خدا، و زكات شجاعت جهاد در راه خدا و زكات سلطان و پادشاه دادرسي درماندگان، و زكات نعمتهاي الهي انجام كارهاي نيك و زكات علم و دانش بذل آن به كساني كه استحقاق آن را دارند و واداشتن نفس خود در عمل بدان است.»

 

 

روابط عمومي اداره تبليغات اسلامي بندرلنگه

برگرفته از كتاب سخني درباره زكات نوشته سيدهاشم رسولي محلاتي

 

 

دوشنبه 16 فروردين 1389 - 15:17


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری