جمعه 2 فروردين 1398 - 4:23
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

م رستمي

 

قرآن‌پژوهان اصفهان

 

قرآن‌پژوهان اصفهان

به اهتمام: سيداحمد سجادي

نوبت چاپ اول: 1388

وابسته به مؤسسه انتشارات اميركبير

اين كتاب بر آن است تا به معرفي اجمالي قرآن‌پژوهان اصفهاني بپردازد و گوشه‌اي از زندگي و آثار قرآني آن گراميان را معرفي نمايد.

مبناي ذكر اسامي افراد انديشمنداني هستند كه اولاً داراي اثري مكتوب در زمينه قرآن بوده و در كتاب‌هاي تراجم از پژوهش‌هاي قرآني آنان، ياد كرده و يا نام آنان به عنوان مفسران عالي‌رتبه، مطرح باشد و ثانياً در اصفهان و يا روستاهاي نزديك آن به دنيا آمده و يا مدت زماني را در آنجا زندگي كرده و يا در اين شهر از دنيا رفته باشند.

نگارنده در مقدمه اين اثر مي‌نويسد: «در اين ميسر علي‌رغم تحقيق مفصل در ارائه زندگي‌نامه عالمان و قرآن‌پژوهان و مراجعه به كتاب‌هاي متعدد، نمي‌توانم ادعا كنم كه حتي نمي از قرآن‌پژوهاني كه در اصفهان بوده‌اند را توانسته‌ام احصاء نمايم، چرا كه از جهت‌هاي مختلف با محدوديت‌هاي متعدد روبه‌رو بودم براي نمونه، بسياري از آثار قرآني را در كتاب‌هاي معرفي نسخه‌هاي خطي نيافتم و يقين داشتم كه اين اثر در اصفهان به نگارش درآمده ولي هيچ اثري از نام نويسنده اثر نمي‌يافتم و تأسف‌بار تر اينكه بسياري از دانشمندان و عالماني كه در اصفهان زيسته‌اند و پژوهش‌هاي قرآني مختلفي ارائه نموده‌اند، به دلايل متعدد از جمله كتاب‌سوزي‌ها و حمله افاغنه به شهر اصفهان و چپاول آثار علمي اين شهر، هيچ نامي از آنان در كتب تراجم نمي‌يابيم.»

در شهر تاريخي اصفهان از ديرباز محققان و پژوهشگران فراواني وجود داشته‌اند برخي از اين عالمان، تمام اهتمام خويش و بعضي ديگر بخشي از همت علمي خود را پيرامون نشر قرآن و معارف آن مصروف مي‌داشتند. اين اثر در واقع به معرفي قرآن‌پژوهاني پرداخته كه در اصفهان به دنيال آمده‌اند يا در اين شهر از دنيا رفته‌اند و يا بخشي از زندگاني علمي و پژوهشي خود را در حوزه اصفهان گذرانده‌اند.

اين اثر سعي بر آن داشته قرآن‌پژوهان سده هاي اول تا پايان قرن سيزده را معرفي نمايد و در بخش آخر كتاب به عنوان قدرداني از زحمات فرهيختگاني كه پس از سال 1300 هجري شمسي به دنيا آمده‌اند و اثري مكتوب از قرآن پژوهيشان به چاپ رسيده، ذكري از آنان شده، تا ضمن معرفي اين فرزانگان به جامعه و شناخت آنان توسط ديگر پژوهشگران، بيانگر اين نكته باشد كه هنوز در خطه پربار اصفهان چراغ قرآن‌پژوهي افروخته است و از نورانيت اين چراغ همگان بهره‌مند مي‌باشند.

از جمله نام‌هايي كه در اين دوره به آن برمي‌خوريم، ابن‌سينا مي‌باشد ابوعلي سينا است كه در بين سال‌هاي 370 تا 375 درافشندي بخارا به دنيا آمده چنان باهوش بود كه توانست تا سن ده‌سالگي كتاب‌هاي زيادي مطالعه كرده و حفظ نمايد.

ابن‌سينا مي‌گويد: «هنگامي كه به سن 24 سالگي رسيدم متوجه شدم دانشي نيست كه بدان آگاهي نداشته باشم وي به مدت چهارده سال در دربار علاءالدوله ديلمي در اصفهان با آرامش زندگي كرد و توانسته تأليفات بسياري از خود به يادگار بگذارد و در بخي از علوم از جمله فلسفه، سرآمد عالمان اسلامي قرار گيرد.

هر چند شهرت ابن‌سينا بيشتر به جهت فلسفه و پزشكي است اما اشتغال وي در اين زمينه‌ها باعث نگرديد از تأليفات قرآني غافل شود. تفسيرهاي كوچك او كه به شيوه فلسفي نگاشته شده است و تا عصر حاضر از گزند حوادث روزگار در امان مانده چندين سوره از اين كتاب مقدس را در بر مي‌گيرد كه از آن جمله‌اند: تفسير بر سوره‌هاي حمد، فلق، ناس، اخلاص، الاعلي و آيه ثُمَّ استوي اِليَ السَّماءِ...

از جمله ديگر قرآن‌پژوهان و عالماني كه در اين سده‌ها و در اين مجموعه آمده‌اند: ابن‌مغتي، ابوعبدالله سلمان، ابن‌ فورك، ابن اللبا، عبدالله، ابن ليلاف، عبدالله، ابن ماشاذه، محمود، ابن ماشاذه، مسعود و... هستند.

سيد اسماعيل حسيني اصفهاني، از اعاظم اصفهان به شمار مي‌رود. ظاهراً او برادر آقا ميرمحمدصادق، جد سادات ميرمحمد صادقي اصفهاني است.

فعاليت و پژوهش قرآني سيداسماعيل، حاشيه‌هاي معدودي است كه وي بر تفسير «نورالانوار» نوشته سيدرضي‌الدين محمد شيرازي نگاشته است.

از ديگر قرآن‌پژوهان، ملارضا قلي اصفهاني بوده كه عالمي وارسته و فاضل است و در قرن دوازدهم مي‌زيسته و در دوره صفويه امامت مسجد جامعه عباسي در اصفهان را بر عهده داشته است.

وي از آشنايان به علوم قرآن و تجويد به شمار مي‌رفته و در مسجد مذكور، علاوه بر امامت، قرآن را آموزش مي‌داده و براي عموم مردم و طلاب علوم ديني تفسير و تلاوت مي‌كرده است. از اين رو او را به عنوان قاري قرآن نيز مي‌شناخته‌اند.

هم‌چنين، مهدي الهي‌قمشه‌اي، عالم رباني و حكيم متأله، در سال 1322 هـ.ق در قمشه (شهرضا) از توابع اصفهان به دنيا آمد. درباره وي آمده است كه الهي قمشه‌اي تحصيلاتش را در زادگاه آغاز كرد و در اصفهان ادامه داد. پس از آن به مشهد مسافرت كرد و از درس اساتيد مبرز آن ديار چون آقابزرگ حكيم، آيت‌الله حاج‌ آقا حسين قمي، ميرزا مهدي اصفهاني و آيت‌الله برسي بهره‌ برد به و طوري كه در بيشتر دانش‌هاي زمان مانند فقه، اصول، تفسير، و علوم قرآن، فلسفه و عرفان تبحر يافت.

ابوالفضل همايي اصفهاني از ديگر عالمان، متخلص به شادمان، شاعر و نويسنده اديب، در سال 1324 در اصفهان متولد شد. از كودكي به كسب علم پرداخت، پس از تكميل دوره دبيرستان در خارج از محيط مدرسه به فراگيري علوم قديم و زبان فرانسه و انگليسي مشغول شد. بعدها وارد دانشسراي عالي گرديد، پس از فراغت از تحصيل وارد خدمت فرهنگ شد.

وي در ضمن كار تدريس به مطالعه و تأليف مشغول بود. از آثار او مي‌توان به سير و تحول نثر فارسي در ادوار مختلف، رهبر ايمان يا ترجمه قرآن و ديوار اشعار اشاره كرد.

يكي ديگر از اين پژوهش‌‌گران، محمدحسين اصفهاني، مشهور به نيلفروش است وي در اصفهان زاده شد از او آثار متعددي بر جاي مانده كه از نوشته‌هاي قرآني او مي‌توان به تفسير بر قرآن اشاره كرد كه شيخ عبدالنبي قزويني آن را در برخي موارد منحصر به فرد دانسته است.

در بخش ديگر از نوشته‌ حاضر به قرآن‌پژوهاني پرداخته شده كه در ابتداي سده چهاردهم هجري شمسي مي‌زيسته‌اند.

مصطفي آتشكار متولد اصفهان، از همان سنين كودكي و نوجواني در جلسات قرآن شركت كرده و از محضر اساتيدي همچون معيني، بديع‌الصنايع، فصيح‌القراء، نخودي، ستوده‌نيا و حاج اسماعيلي بهره‌هاي وافي برد.

استاد آتشكار در سال 1366 هـ.ش پس از شركت در مسابقات قرآني و كسب امتيازات لازم، عازم حج تمتع شد.

ايشان هم‌ اكنون از اساتيد دانشكده معارف قرآن اصفهان و دبير كلاس‌هاي قرآن و معارف آموزش و پرورش مي‌باشند.

از اين استاد تاكنون آثاري در زمينه آموزش قرآن كريم به چاپ رسيده است كه از آن ميان مي‌توان به كتاب‌هاي «روش آموزش»، «تجويد آسان»، «روخواني قرآن» و دوره كتاب‌هاي «از قرآن بپرس» اشاره كرد.

از ديگر قرآن‌پژوهاني كه در اين بخش از كتاب به معرفي آن‌ها پرداخته شده است، علي‌اكبر آزادي، سيدحسن اصفهاني، عباس اعرابي‌ هاشمي، محمدرضا الهي دوست و... سيدحسن اصفهاني در سال 1340 هـ.ق در شهر اصفهان به دنيا آمد وي در زمان حيات خود به فعاليت‌هاي ديني و معارف اسلامي پرداخت. از جمله فعاليت‌هاي او مي‌توان به بيان تفسير قرآن و نيز نگارش تفسير بيست جزء قرآن كريم اشاره كرد.

جويا جهانبخش به سال 1356 هـ.ق در اصفهان متولد شد پس از طي مدارج دانش‌اندوزي به سال 1368 هـ.ق در كنگره تحقيق و توسعه به عنوان جوان‌ترين محقق ايران مورد تشويق قرار گرفت. وي پس از چندي با گرايش مطالعات اسلامي، طريق تحصيل در حوزه‌هاي علوم ديني را به جاي دانش‌اندوزي در دانگشاه برگزيد.

امروزه عمده مطالعات و پژوهش‌هاي وي در حيطه قرآن و حديث و كلام‌ اماميه است و تاكنون مقالات پرشمار و كتاب‌هاي متعدد در حوزه علوم اسلامي و ايرانشناسي به چاپ رسانيده است.

همچنين در زمينه علوم و تحقيقات قرآني، تاكنون، متن مصحح «دقائق‌التأويل و حقائق التنزيل» ابوالمكارم حسني رازي (تفسير شيعي فارسي از سده هفتم هجري) به تصحيح و تعليق وي انتشار يافته كه از سوي چهارمين آئين بزرگداشت حاميان نسخ خطي مورد تقدير واقع شده است و...

درباره سيدجعفر سجادي، محقق دانشمند معاصر، نكته قابل توجه اينكه آنچه باعث گشت نام وي در زمره قرآن‌پژوهان ذكر گردد، تصحيح و تعليق تفسير «حدائق الحقائق» معين‌الدين هروي و هم‌چنين ترجمه «زبده البيان في‌احكام القرآن» اردبيلي مي‌باشد.

وي علاوه بر قرآن‌پژوهي، ده‌ها مقاله و كتاب‌هاي متعددي نگاشته است: مقدمه بر منطق، فرهنگ لغات و اصطلاحات عرفاني، فرهنگ لغات و اصطلاحات ملاصدرا و... سيدرضا سليمان‌زاده نيز متولد اصفهان است كه از جمله آثار مكتوب وي مي‌توان به «معاني المفردات في‌كلام العرب» و «الصرف الميسر» در دو مجلد اشاره نمود.

محمدجواد شريعت از جمله قرآن‌پژوهاني است كه از پركارترين استادان زبان و ادبيات فارسي در عصر حاضر محسوب مي‌شود.

وي در پايان نامه دكتراي خود را به چهارده روايت در قرائت قرآن مجيد، اختصاص داد كه از آثار و پژوهش‌هاي قرآني نامبرده به حساب مي‌آيد...

رضا شكراني در سال 1340 هـ.ق در خميني‌شهر اصفهان متول شد و در خرداد 1359 پس از اخذ ديپلم و شركت فعال در محافل مبارزه با رژيم ستمشاهي با آغاز جنگ تحميلي و بسته شدن دانشگاه‌ها، داوطلبانه به جبهه اعزام شد و در عمليات والفجر مجروح گشت. همزمان با طي دوران نقاهت در بهار 1362 در اولين كنكور سراسري پس از انقلاب فرهنگي شركت كرد و در رشته دبيري الهيات دانشگاه تهران پذيرفته شد.

وي در تابستان 1366 دوره كارشناسي را به اتمام رساند و با شركت در آزمون كارشناسي ارشد، به عنوان نفر اول اين آزمون در رشته علوم قرآن و حديث دانشگاه تهران پذيرفه شد. در پاييز 1369 با دفاع از پايانه‌نامه خود كه استخراج مباحث تفسير سيدمرتضي (ره) از كليه آثار او و تحقيق و ترجمه بخشي از آن بود، فارغ‌التحصيل شد و تدريس در دانشگاه را انتخاب نمود و...

از دكتر شكراني علاوه بر پايان نامه‌ها، مقالات زيبايي در زمينه قرآن‌پژوهي منتشر شده كه مي‌توان به «زبان قرآن از منظر زبان‌شناسي جديد» و «معنا‌شناسي و برابريابي فارسي مفعول مطلق مخذوف العامل در قرآن»، «بررسي لحن در زيارت عاشورا از ديدگاه قرآن كريم» و... اشاره كرد.

سيداحمد سجادي، نويسنده‌ اين مجموعه ارزشمند، در سال 1344 در اصفهان به دنيا آمد و پس از گذراندن دروس كلاسيك در سال 1361 وارد حوزه علميه اصفهان شد او هم‌اكنون در اين شهر علاوه بر تدريس به نگارش معارف اسلامي و مديريت مراكز تحقيقاتي حوزه علميه مشغول مي‌باشد از ايشان تاكنون 9 اثر به چاپ رسيده و تعدادي مقاله نيز به كنگره‌ها و مجلات ارائه داده است.

با مطالعه دقيق در تاريخ اصفهان و مشاهده حكومت‌هاي مختلف شاهد ان هستيم كه علي‌رغم تنگناها و مشكلات فراوان، رونق علمي اين شهر پا بر جا بوده و حركت علمي در راستاي قرآن كريم، در اين شهر استمرار داشته و عالمان فرزانه در اين شهر به بحث و تبادل‌نظرهاي علمي و ديني مشغول بوده و دامنه علومشان مانند چشمه‌اي خروشان به تمامي عالم اسلام سرازير گشته و بسياري از مراكز و شهرهاي علمي از مكاتب علمي اين شهر سيراب گشتند.

كتاب قرآن‌پژوهان اصفهان شمه‌اي از اين افتخار را در حوزه قرآن و علوم قرآني براي اين شهر به ثبت رسانده است.

 

شنبه 15 اسفند 1388 - 14:38


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری