يكشنبه 4 تير 1396 - 3:7
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

اكرم اماني

 

تعاريف بسته بندي كتاب بايد كارشناسي شده باشد

 

گفت‌وگو با رضا نورايي

بسته بندي كتاب به ظاهر عنواني ساده و غيرضروري بنظر مي رسد و گاهي در ميان بي نهايت مشكلات و مسائلي كه در حوزه چاپ و نشر كتاب وجود دارد موضوعي فرعي و سانتي مانتال قلمداد مي شود اما حقيقت اين است كه يكي از موارد از ميان همين هزار و يك مشكل حوزه طبع و نشر كه مي تواند براي خود شخصيت خاصي داشته باشد و پرداختن به آن لااقل در جذب مخاطب اثرگذار باشد همين موضوع است. رضا نورايي كارشناس بسته بندي كتاب در انتشارات سوره مهر است و مي توانيم از زبان او بشنويم و باور كنيم كه اين امر تا آن اندازه هم كه فكر مي كنيم فرعي و غيرضروري نيست.

  

به نظر شما بسته‌بندي كتاب چه لزومي دارد؟

كتاب هم مثل هر كالاي ديگري حمل و نقل، جابجايي، انبارداري، عرضه و نمايش در فروشگاه‌ها را دارد و تفاوت آن با ساير كالاها در اين است كه كتاب را از روي بسته‌بندي آن انتخاب نمي‌كنند؛ يعني مثل كالاهاي ديگر كه ما در فروشگاه‌ها به صورت بسته آن‌ها را مي‌بينيم- اول بسته‌بندي را مي‌بينيم و بعد راجع به محتواي آن نظر مي‌دهيم كتاب اين چنين نيت و خود كتاب بايد ديده شود و اهميت دارد و اينكه لزوماً كسي كتاب را با بسته‌بندي در فروشگاه‌ها عرضه نمي‌كند مگر اينكه يك نوع بسته‌بندي خاص داشته باشد مثل كتاب‌هاي سنگين كه قوطي دارند و ناچاراً بايد به همان شكل عرضه شود اما اصولاً آن چيزي كه باعث بسته‌بندي كتاب مي‌شود بخشي از آن مربوط به كاركرد حفاظت و نگهداري است كه جز كاركردهاي بسته‌بندي به شمار مي‌آيد كه متأسفانه در كشورها كمتر به آن توجه شده است.

اصولاً بعضي از افراد شناختي كه درباره بسته‌بندي دارند بيشتر به جاذبه‌هاي ظاهري بسته‌بندي مربوط مي‌شود و اينكه به فروش كمك كند اما درباره كتاب، اين محتوا كتاب است كه به فروش آن كمك مي‌كند و جاذبه ظاهري آن خيلي تأثيري ندارد و بعيد مي‌دانم كسي به خاطر طرح روي جلد كتاب آن را بخرد. توقعي كه از بسته‌بندي مي‌رود اين است كه بيشتر جنبه حفظ و نگهداري آن را در نظر گيرند و اگر تزئيناتي هم روي آن مي‌شود بيشتر به خاطر رعايت شأن كتاب است و اينكه اصولاً در قفسه كتابخانه چشم‌نواز باشد. خيلي از اين مصاديق درباره كالاهاي تجاري اصلاً صدق نمي‌كند. البته اين بسته‌بندي كه من عرض كردم همان بسته خبري است كه در فروشگاه‌ها مي‌بينيد نه آن بسته‌بندي كه در جابجايي و حمل‌ و نقل تحويل شما مي‌دهند، اما به هر حال فلسفه وجودي همان نوع بسته‌بندي هم، به آن دلايلي كه گفتم خيلي نزديك است. معمولاً كتاب‌هاي سنگين و كتاب‌هايي كه پست مي‌شوند نياز به بسته‌بندي دارند. در هر صورت وظيفه اول بسته‌بندي كتاب، حفاظت كتاب است.

اين كار (بسته‌بندي) چه سابقه‌اي در كشورهاي ديگر جهان دارد؟

قطعاً سابقه آن در كشورهاي پيشرفته زياد است. اگر شما بحث حفاظت و نگهداري را در بسته‌بندي كتاب در نظر بگيريد، زماني شما به اين فكر مي‌افتيد كه احساس كنيد كالايتان در خطر است و متوجه ضرر و زيان مي‌شويد. كشورهايي كه از نظر ثروت‌هاي طبيعي در سطح پاييني قرار دارند و بايد از دسترنج خودشان ثروتشان را به دست آوردند، طبيعتاً اين كشورها توجه بيشتري به سرنوشت توليداتشان نشان مي‌دهند و به بسته‌بندي كتاب هم اهميت مي‌دهند. بايد اين نكته را هم در اينجا يادآور شوم كه توجه ذهني و ذاتي به بسته‌بندي چيزي نيست كه بگوييم يك قومي در جايي از دنيا سال‌هاي سال به آن توجه داشتند و ديگران نسبت به آن بي‌توجه بودند، نه چنين نيست، به طور كلي كشورهاي پيشرفته اصول و قوانين را بهتر تدوين كرده‌اند، و چون سريعتر به استانداردهاي جهاني تبديل كردند و كار را اجرايي و رسمي كردند، ما احساس مي‌كنيم كه آن‌ها زودتر از ما دريافتند. البته ممكن است اين فرض درست هم باشد اما خيلي اختلاف برجسته‌اي را نبايد در نظر گرفت، در كشور خودمان حداقل به همه ثابت شده است كه مشكل عمده ما فهم، دريافت و درك موضوعات نيست بلكه تدوين، قانوني، رسمي، استاندارد و در نهايت اجرايي كردن آن‌هاست.

فكر مي‌كنيد در كشور ما بسته‌بندي كتاب چقدر جدي گرفته شده است؟

بسته‌بندي كتاب در كشور ما به تدريج مورد توجه واقع شده است و شايد رابطه آن به هزينه كتاب برگردد. البته اين فرض غلطي نيست به هر حال كتابي كه با 2000 تومان تمام مي‌شود گاهي اوقات صرف اقتصادي ندارد كه براي بسته‌بندي آن هزينه كنيد؛ چون بعضي از انواع بسته‌بندي از يك حدي به بالا يا سرمايه‌گذاري بالايي مي‌خواهد كه بسته‌هاي ارزاني را براي هر كتاب درآوريد يا اينكه به طور جزئي هر بسته قيمتي پيدا مي‌كند كه نسبت به خود كتاب هزينه بالايي دارد. فرض كنيد يك جعبه كارتوني را براي كتاب مي‌خواهيد درست كنيد كه اين جعبه 300 تومان براي شما تمام مي‌شود و شما نمي‌توانيد اين هزينه را براي كتاب 2000 توماني در بازار توجيه كنيد. بنابراين بسته‌هاي كتاب مقداري روي شكل‌هاي خاصي متمركز شده است كه البته خيلي هم دور از استانداردهاي جهاني نيست.

قيمت كتاب هم در نوع و شيوه بسته‌بندي مؤثر است؟

بله، دقيقاً با هم در ارتباط هستند.

چه عواملي براي بسته‌بندي يك كتاب در نظر گرفته مي‌شود؟

قواعد و قوانين بسته‌بندي در خصوص تمام كالاها يك جور است و طبعاً كتاب هم از اين قضيه مستثني نيست. اينكه شما ببينيد آسيب‌پذيري كالا از كجا نشأت مي‌گيرد و چه چيزهايي مي‌تواند به كالا صدمه بزند و بر اساس همان بسته‌بندي را طراحي مي‌كنيد. خوب، ما مي‌دانيم كه كتاب‌ها عموماً به ضربه و رطوبت آ‌سيب‌پذير هستند و بر اين اساس بسته‌بندي آن را طراحي مي‌كنيم.

پس با اين وجود بعد مسافت و ارسال كتاب به نقاط ديگر كشور نيز در بسته‌بندي كتاب تأثير دارد؟

به طور كلي در مورد تمام كالاها يك رابطه‌اي بين بسته‌بندي و بعد مسافت و ايستگاه‌هايي كه تخليه و بارگيري مي‌شود وجود دارد.

آيا در بسته‌بندي كتاب لزومي براي تفكيك بين انواع كتاب از نظر موضوعي و محتوايي وجود دارد؟

نه، اگر بخواهيم فاكتور فني درباره بسته‌بندي كتاب در نظر بگيريم چون ديگر بحث نمايش و عرضه وجود ندارد و بيشتر بحث پروتكشن- بحث فيزيكي مطرح مي‌شود، آنجا اينگونه بيان مي‌شود كه هر چقدر كتاب ارزشمندتر باشد قاعدتاً بايد حفاظت بيشتري در حد محتوا از آن انجام شود به طور مثال: وقتي كتاب قرآن جابجا مي‌شود به خاطر محتوا و ارزش آن بايد حفاظت فيزيكي بيشتري از آن صورت گيرد، و وقتي شما به كالا نگاه مي‌كنيد مي‌توانيد براي آن برنامه‌ريزي كنيد.

در ايران چه مراكز انتشاراتي بيشتر به موضوع بسته‌بندي كتاب اهميت مي‌دهند؟

الان ناشران زيادي به بسته‌بندي كتاب اهميت مي‌دهند، به هر حال ناشراني كه براي كتاب و توليدشان اهميت قائل هستند و نوع تبليغاتشان هم اين را نشان مي‌دهد چون ناشران بزرگ روي توليداتشان زحمت مي‌كشند؛ حداقل در حوزه خود سازمان تبليغات اسلامي، ناشران معروفي كه سازمان تبليغات دارد اهميت زيادي به بسته‌بندي كتاب مي‌دهند.

بسته‌بندي كتاب در شكل بسته توزيع سابقه بيشتري دارد، خوب اين زودتر در بين ناشران جا افتاده بود. چند سالي است كه بعضي از ناشران به دليل وسعت توليداتشان، كارتون را به نام خودشان سفارش مي‌دهند و ناشراني مثل سوره مهر حتي روي گرافيك بسته‌ توزيع خودشان هم كار مي‌كنند.

به نظر شما بسته‌بندي كتاب‌هاي سوره مهر چه تأثيري در حفاظت از آن‌ها، بازار فروش و توجه مشتريان داشته و دارد؟

وقتي سوره مهر به گرافيك روي بسته‌ توزيع كتاب‌ها اهميت مي‌دهد يعني اينكه آن را نهادي براي تبليغات خود در حين جابجايي كتاب از چاپخانه يا انبار به فلان كتاب‌فروشي مي‌دانند و همين كه در خيابان موقع تخليه بار ديده مي‌شود بسيار تأثيرگذار است. همچنين سوره مهر توليد زيادي روي كتاب‌هاي ارزان‌قيمت دارد و با تجهيزاتي كه آماده كردند كتاب را به صورت جزئي و با بسته‌بندي‌هاي خيلي ارزان كتاب را بسته نگه مي‌دارند. به طور كلي وقتي ما به دست‌رنجمان توجه و اهميت نشان مي‌دهيم طبعاً به بسته‌بندي آن هم توجه نشان مي‌دهيم اين مطلب مي‌تواند در مورد تمام كالاها صدق كند. و من به دليل ارتباطي كه با طراحان بسته‌بندي دارم متوجه شدم كه سفارش از سوي ناشران براي بسته‌بندي كتاب چه به صورت جزئي و چه گروهي رشد پيدا كرده است.

چه آينده‌اي را براي بسته‌بندي كتاب در ايران پيش‌بيني مي‌كنيد آيا اين موضوع در آينده جايگاه بهتري خواهد يافت؟

در بخش بسته‌هاي پلاستيكي ما با ارزان‌ترين ماشين‌آلات و مواد خيلي راحت مي‌توانيم كتاب‌ها را با هزينه فوق‌العاده پاييني عرضه كنيم. اما براي بسته‌هاي سنگين‌تر بسته‌هاي پستي شرايط فرق مي‌كند، در اينجا ما نيازمند يك برنامه‌ريزي از طرف ناشران يا كارتن‌سازان هستيم.

من فكر مي‌كنم خوب است كه زماني صحبتي با كارتن‌سازان انجام دهيم كه آن‌ها بيايند به شكل متحد، تعداد مشخصي، بسته براي كتاب‌ها، با اندازه‌هاي معين طراحي كنند. چون ما در بازار نشر اندازه‌هاي معين و استانداردي براي كتاب داريم كه تهيه آن هم مشخص است. كار سختي نيست. با اين حساب اگر جعبه‌هايي را داشته باشيم كه با توليد انبوه قيمت‌هايشان پايين بيايد و هر ناشري هر مقدار كه مي‌خواهد تهيه كند هم قيمت‌ها مناسب مي‌شوند و هم توجه بيشتري به امر بسته‌بندي كتاب نشان داديم.

كار جالبي كه سوره مهر انجام داده اين است كه تعدادي جعبه‌هاي پيتزايي براي كتاب طراحي كرد كه در آن از كتاب به عنوان غذاي روح نام برده است كه اين كار در جا انداختن بحث بسته‌بندي هم خيلي كمك كرد.

به نظر شما آيا رعايت استاندارد بسته‌بندي كتاب در ايران لازم و يا ممكن است؟

ما استانداردي براي بسته‌بندي كتاب نداريم، براي بسته‌بندي به ندرت مي‌توان استاندارد مشخصي تعريف كرد مگر آن كه محصولات خاصي باشد مثلاً براي محصولات لبني يك نوع استاندارد خاص داريم اما در مورد كتاب اين چنين نيست، كتاب خيلي متغير است. گاهي اوقات كتاب‌ها فانتزي هستند و از هيچ سايز خاصي تبعيت نمي‌كنند. ضمن اينكه استاندارد بسته‌بندي در وجود و وجدان افراد قرار دارد اينكه در مورد كالايي احساس مسئوليت بكنند و بخواهند كه آن را سالم در اختيار مصرف‌كننده قرار بدهند. اين حالت وجود نداشته باشد كه بگويند حالا كه جنس خريده شده و از مغازه بيرون رفته ديگر از مسئوليت من خارج شد. ما بايد كاري كنيم كه شخص حظ و رضايت كامل را از خريدي كه انجام مي‌دهد، ببرد و اين موقعي به وجود مي‌آيد كه كالا به سلامت به دستش برسد و مصرف كند. بنابراين ما نسبت به كتاب و كالايي كه داريم بايد استاندارد را خودمان تعريف كنيم، اينكه ببينيم آسيب‌پذيري كالا به چه صورت است بر اساس همان بسته‌بندي را انجام دهيم. در واقع استاندارد بسته‌بندي همان حس مسئوليت انسان‌ها است.

و حرف آخر؟

ما اين همه از بسته‌بندي تعريف كرديم اما بايد اين را هم در نظر بگيريم كه هر چيز خوبي اگر در چهارچوب اقتصادي توجيه نداشته باشد بي‌فايده و شايد تجملي به حساب بيايد. تمام اين تعاريف بايد از زير نظر كارشناس فني رد شود. بسته‌بندي كاملاً نسبي و كاربردي است و حتماً بايد در تناسب با آن كالا باشد. اگر ناشري براي بسته‌بندي زياد هزينه كند و در بين ديگران به تجملي بودن و ظاهر گرايي معروف شود هم درست نيست. تعاريف بالا بايد كاملاً فني و به جا باشد و مشتري درك كند هزينه‌اي كه براي بسته‌بندي مي‌دهد لازم و به اندازه است كه همه اين‌ها كار كارشناسي مي‌خواهد.

 

 

 

دوشنبه 3 اسفند 1388 - 15:38


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری