چهارشنبه 1 خرداد 1398 - 0:2
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

صفر داداش زاده
كارشناس كتابداري

 

كتابشناسي پيامبر اعظم (ص)

 

مقدمه

     خداوند سبحان از ميان فرزندان آدم پيامبراني برگزيد و از آنان پيمان گرفت كه هرچه را كه به آن‌ها وحي مي‌شود، به مردم برسانند و در امر رسالت او امانت نگه دارند، به هنگامي‌كه بيشتر مردم، پيماني را كه با خدا بسته بودند، شكسته بودند و حقِ پرستش او را ادا نكرده بودند و براي او در عبادت شريكاني قرار داده بودند و شيطان‌ها از شناخت خداوند، منحرفشان كرده بودند و پيوندشان را از پرستش خداوندي بريده بودند. پس پيامبران را به ميانشان بفرستاد. پيامبران از پي يكديگر بيامدند تا از مردم بخواهند كه آن عهد را كه خلقتشان بر آن سرشته شده بود، به جاي آرند و نعمت او را كه از ياد برده‌اند، فرا ياد آرند و از آنان محبت گيرند كه رسالت حق به آنان رسيده است و خردهاشان را كه در پرده‌ي غفلت، مستور گشته، برانگيزند. و نشانه‌هاي قدرتش را كه بر سقف بلند آسمان آشكار است به آن‌ها بنمايانند و هم آن‌چه را كه بر روي زمين است و آن‌چه را كه سبب حياتشان يا موجب مرگشان مي‌شود به آنان بشناسانند.(1)

     مردمان در فتنه‌هايي گرفتار بودند كه در آن رشته‌ي دين گسسته بود و پايه‌ي يقين شكست برداشته و مي‌لرزيد. هركس به چيزي كه خود اصل مي‌پنداشت چنگ زده بود. كارهاي پراكنده و درهم، راه بيرون شدن از آن فتنه‌ها باريك، طريق هدايت مسدود و كوري و بي‌خبري آنسان شايع و همه‌گيري كه هدايت را آوازه‌اي نبود. خدا را گناه مي‌كردند و شيطان را يار و ياور بودند. ايمان‌خوار و ذليل بود، ستون‌هايش از هم گسيخته و نشانه‌هايش دگرگون و راه‌هايش حيران و جاده‌هايش محو ناپديد. همگان در راه شيطان گام مي‌زدند و از آبشخور او مي‌نوشيدند.  به ياري اين قوم بود كه شيطان پرچم پيروزي برافراشت و فتنه‌ها برانگيخت و آنان را در زير پاهاي خود فرو كوفت و پي سپر سمهاي خود نمود. آنان در آن حال، حيرت‌زده و نادان و فريب‌خورده بودند.(2)

     قرن‌ها بدين منوال گذشت و روزگاران سپري شد. پدران به ديار نيستي رفتند و فرزندان جاي ايشان بگرفتند و خداوند سبحان، محمد رسول‌الله(صلي‌الله‌عليه‌و‌‌آله) را فرستاد تا وعده‌ي خود برآورد و دور نبوت به پايان بَرَد. در حالي‌كه از پيامبران برايش پيمان گرفته شده بود. نشانه‌هاي پيامبري‌اش آشكار شد و روز ولادتش با كرامتي عظيم همراه بود. در اين هنگام مردم روي زمين به كيش و آيين پراكنده بودند [...]. خداوند به رسالت محمد(ص) آنان را از گمراهي برهانيد و ننگ جهالت از آنان بزدود. (3)

       در اين مجموعه ده‌ها اثر ارزشمند، بر مبناي محتوا و متن خود آن‌ها، بدون هيچ پيش‌داوري مبني بر تأييد يا نفي محتواي آن‌ها، به طور توصيفي و تحليل براي مخاطبان و علاقه‌مندان معرفي شده است.

     تهيه و تدوين اين مجموعه، گام آغازيني براي معرفي صدها اثر ارزشمند و گران‌سنگ پيرامون زندگاني و بعثت پيامبر بزرگ اسلام(ص) است كه اميدواريم با توسل به آن حضرت و استعانت از حضرت دوست توفيق آن نصيبمان گردد.

 

1- نهج‌البلاغه، خطبه 1، ترجمه‌ي عبدالمحمد آيتي، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ ششم، 1379، ص 37.

2- همان، خطبه‌ي 2، ص 43.

3- همان، خطبه‌ي 1، صص 37-39.

 

 * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

 

نام كتاب: اسرار مباهله

مؤلف: محمدرضا انصاري

ناشر: دليل ما

تيراژ: 3000

چاپ: اول، 1382

صفحه: 318

موضوع: مباهله، محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، ‌11 ق، مسيحيت، اسلام، تاريخ، از آغاز تا تاريخ هزار و چهارصد ساله‌ي آن.

* * * * * * * * * *

     جزئيات واقعه‌ي مباهله كه بيش از يك ماه طول كشيد، براي نسل جوان امروزه شناخته است. «مباهله» يك ماجراي تاريخي بلند از وقايع سال‌هاي آخر عمر پيامبر(ص) است؛ كه با نامه‌اي از سوي آن حضرت به مسيحيان آغاز شد. پيرو آن در مجلسي عظيم و عمومي پيشگويي‌هاي كتب آسماني درباره‌ي حضرت توسط مسيحيان قرائت شد. سپس نمايندگان نجران به مدينه سفر كردند و پس از مناظره با پيامبر(ص) محكوم شدند. پس از آن قرار بر مباهله بين آن حضرت و نجرانيان شد، كه اثبات حقانيت خود را به خدا واگذار كردند تا هركدام حق را دانسته كتمان مي‌كند به عذاب الهي گرفتار شود. آيه‌ي قرآن به عنوان دستور مباهله نازل شد و مقام باعظمت اهل‌بيت(ع) به همه فهمانيد و علي(ع) را نفس پيامبر(ص) معرفي كرد، تا همه بدانند كه جانشيني حضرتش مخصوص علي بن ابي‌طالب(ع) است.

     اين‌جا بود كه مسيحيان چون صدق آن حضرت را به خوبي مي‌دانستند، از مباهله و عذاب الهي وحشت كردند و سرباز زدند. اما پيامبر(ص) آمادگي خود را اعلام كرد و اين‌گونه حقانيت اسلام نزد همگان ثابت شد.

     مؤلف محترم در مورد مراحل تنظيم اين كتاب چنين مي‌گويد: روند آماده‌سازي كتاب حاضر مراحلي را طي كرده، كه هر فصل آن نياز به فصل ديگر را عملاً به ميان آورده است.

     در مرحله‌ي اول، داستان مفصل مباهله كه در يك روايت بلند آمده ترجمه گرديده است. سپس آن‌چه مربوط به آيه‌ي مباهله و نصاراي نجران بود در بيش از سه هزار كتاب تاريخي- اعتقادي شيعه و سني مورد جستجو قرار گرفته و استخراج شده است، كه نتيجه‌ي آن دست‌يابي به مسايل گوناگون پيرامون مسأله‌ي مباهله است.

     از سوي ديگر آن‌چه پس از ماجراي مباهله به عنوان تاريخ هزار و چهارصد ساله‌ي آن در لابلاي صفحات تاريخ به دست آمده، در سه جهت تقسيم شده است. بخشي از آن مربوط به خلفاي غاصب و برخورد آن‌ها با مسأله‌ي مباهله است. بخشي ديگر مربوط به اتمام حجت با مباهله است. قسمتي ديگر داستان‌هايي در رابطه با نجران و نجرانيان است كه در حاشيه‌ي مباهله به حساب مي‌آيند.

     در كتاب حاضر، براي آمادگي ذهني نسبت به ماجراي مباهله، پس از دورنمايي برگرفته از داستان مفصل، به بررسي جغرافيايي تاريخي نجران پرداخته شده است، تا اهميت و سابقه‌ي سرزميني را كه مسيحيان از آن‌جا براي مباهله آمدند در نظر گرفته شود. هم‌چنين با توضيحي درباره‌ي مقامات كليسا، شخصيت‌هاي ماجراي مباهله معرفي شده‌اند كه براي خواننده هيچ سابقه‌ي ذهني ندارد و با شناخت آن‌ها درك دقيق‌تري از داستان به وجود مي‌آيد.

     با در نظر گرفتن يافته‌هايي كه درباره‌ي مباهله به دست آمده، كتاب حاضر در هشت بخش تنظيم شده و در پايان منابع، سپس فهرست كاملي از محتواي كتاب ارايه شده است.

 

 

نام كتاب: آيينه‌ي اسلام

عنوان اصلي: مرآه الاسلام

مؤلف: دكتر طه حسين

مترجم: دكتر محمد ابراهيم آيتي

ناشر: شركت سهامي انتشار

تيراژ: ـــــ

چاپ: چهارم

صفحه: 280

موضوع: پيامبر اسلام، محمد(ص)، تاريخ اسلام

* * * * * * * * * *

     كتاب آيينه‌ي اسلام داراي روحي خاص و روشي مخصوص است، چنان‌كه بي‌شك هر خواننده‌اي را تحت تأثير قرار مي‌دهد و خواندن آن براي هر مسلماني سودمند و مفيد است و به راستي مي‌توان آن را «آيينه‌ي اسلام» ناميد. چراكه با ايجاز و اختصاري كه دارد، توانسته است سيمايي نزديك به واقع از دوران جاهليت عرب و كيفيت ظهور و انتشار اسلام و عوامل پيشرفت سريع مسلمين در خاور و باختر جهان و علل عقب ‌ماندگي آنان و راه چاره‌اي كه فعلاً در دست دارند، نشان دهد.

     اين كتاب وضع اقتصادي و ديني و سياسي عرب جاهلي و مخصوصاً مردم حجاز و اهل مكه و يثرب و انحطاط اخلاقي عرب را به خوبي روشن مي‌كند. از دوران كودكي و جواني پيامبر و آغاز وحي و مشكلات كار و علني شدن دعوت و آن‌چه در مكه تا آغاز هجرت اساس دعوت بوده، سخن مي‌گويد.

     اقدامات اساسي پيامبر در آغاز هجرت، گرفتاري‌هايي كه از ناحيه‌ي يهوديان يثرب و نصاراي نجران و خبر آن و منافقين مدينه و اعرابيان داشت، همه را مورد بررسي قرار مي‌دهد. پيشرفت‌هاي اسلام را از فتح مكه تا پايان عمر رسول اكرم(ص) و سپس غوغاي خلافت را تا آرام شدن اوضاع براي ابوبكر، به خوبي نشان مي‌دهد.

     در بخش ديگر، سنت پيامبر اكرم(ص) را كه يكي از دو منبع اساسي اصول و فروع دين است، به تفصيل مورد بحث قرار داده و لزوم استفاده‌ي از سنت و نياز به آن را در تفسير قرآن و بيان احكام مدلل ساخته است. آن‌گاه هريك از دوره‌هاي حكومت اسلامي (از عصر درخشان رسول اكرم(ص) تا خلافت حضرت علي(ع) و حكومت معاويه و بيدادگري‌هاي بني‌اميه) را به ترتيب نام برده و خصوصيت‌هاي هريك از اين دوره‌ها را بيان كرده است.

     سپس به شرح علل عقب‌افتادگي مسلمين، اختلاف مذاهب شيعه و سني و اهل سنت و خوارج، زياده‌روي متكلمين، تسلط فرهنگ‌هاي بيگانه، پيدايش باطنيه، ظهور تصوف، اختلاف فقها، تعصب‌هاي مذهبي، دعوت‌هاي سري، شورش زنج، پيدايش قرمطيان، تشكيل دولت فاطمي مصر، حكومت سه خليفه در يك عصر، زمامداري بيگانگان، انحصار فقه در چهار مذهب، بسته شدن راه اجتهاد، انحطاط علم كلام، گرفتاري استعماري و انحطاط ادبيات و علوم تخصصي پرداخته و در پايان كتاب تنها راه بيداري نهضت را كه بايد مسلمانان جهان در پيش گيرند، نشان داده است.

     در ترجمه‌ي اين كتاب، چنان‌كه وظيفه‌ي هر مترجمي است، كمال امانت رعايت شده و هرجا مترجم با نويسنده اختلاف ‌نظر داشته در پاورقي بدان اشاره نموده است. همه‌ي پاورقي‌هاي كتاب، حتي شماره‌ي سوره‌ها و آيه‌هاي قرآن و نيز سرفصل‌ها و فهرست مطالب را مترجم آقاي محمد ابراهيم آيتي تهيه و تنظيم كرده است.

 

 

نام كتاب: بررسي تاريخي سنت پيامبر(ص)

مؤلف: صائب عبدالحميد

مترجم: حسين اديب                                                         

ناشر: مؤسسه‌ي دايره‌المعارف الفقه الاسلامي

تيراژ: 3000                                                                    

چاپ: اول، 1425 هـ/ 2004 م

صفحه: 135

موضوع: سنت نبوي، احاديث، اسلام، تاريخ (از آغاز تا 41 ق)، ‌احاديث اهل سنت

* * * * * * * * * *

     سنت پيامبر(ص) پس از قرآن كريم، دومين منبع تشريع در اسلام به شمار مي‌آيد و حجيت آن بي‌هيچ اختلافي در ميان مسلمانان، از مهم‌ترين ضروريات دين مي‌باشد.

     نويسنده در كتاب «بررسي تاريخي سنت پيامبر در طول سي سال» پژوهش خود را درباره‌ي رويدادهايي كه پس از گذشت سي سال از رحلت پيامبر(ص)، ‌گريبان‌گير سنت شريف شده است آغاز كرده و در نتيجه ثابت مي‌كند كه سنت ‌نگاري در دوران پيامبر(ص) امري متعارف بود و هريك از صحابه كه توانايي اين كار را داشت، بدان دست مي‌يازيد. سپس مسير سنت را در اين برهه‌ي زماني‌كه موضوع اين پژوهش است، پي مي‌گيرد و آن را به دو مرحله تقسيم مي‌كند: مرحله‌ي نخست، دوران خلافت ابوبكر، عمر و عثمان و مرحله‌ي دوم، سال‌هايي است كه اميرمؤمنان علي(ع) خلافت و رهبري سياسي، اجتماعي و ديني مردم را به عهده داشت دربرمي‌گيرد و در ضمن اين كاوش تاريخي، روشن مي‌كند كه اين دو مرحله از نظر روش برخورد با سنت پيامبر(ص) تفاوت ماهوي دارند. چنين نتيجه‌گيري مي‌شود كه در مرحله‌ي نخست از يك‌سو از روايت كردن سنت پيامبر(ص) و نگارش آن ـ بدان دليل كه مبادا با قرآن كريم آميخته شود ـ پيش‌گيري مي‌شد و در بسياري از امور در مقابل نصّ قرآن اجتهاد مي‌گرديد.

     در مرحله‌ي دوم مي‌بينيم كه امام علي(ع) وابستگي ديگري با سنت دارد كه به دو جهت از ديگران ممتاز مي‌شود؛ نخست، دانش او نسبت به سنت، كه دانشي است فراگير و پر گستره و آشكار دوم، روش او در برخورد با سنت، از جهت روايت كردن نگارش،‌به گونه‌اي است كه آن را در همان جايگاهي كه خدا و رسولش نهاده‌اند، قرار مي‌دهد و اين روش، ‌نقش سنت و جايگاه آن را در جامعه‌ي اسلامي، بر مصلحت حاكم مي‌گرداند نه محكوم آن.

     كتاب حاضر به دو دوره‌ي زير تقسيم و تأليف شده است:

            دوره‌ي اول: سنت پيامبر(ص) طي سال‌هاي يازدهم تا سي و پنجم؛

            دوره‌ي دوم: اجتهاد در برابر نصّ.

 

 

 

نام كتاب: بررسي تاريخي صلح‌هاي پيامبر(ص)

مؤلف: حامد منتظري مقدم

ناشر: مؤسسه‌ي آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)

تيراژ: 1000                                            

چاپ: اول، 1383

صفحه: 197

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، 11 ق، نامه‌ها و پيمان‌ها، اسلام، تاريخ.

* * * * * * * * * *

     اكنون در عصر حاضر كه همه‌ي جهانيان از امكان وقوع جنگي بس مخوف و دامنه‌دار نگرانند، تحقيق درباره‌ي پيشينه‌ي صلح در بستر تاريخ اسلام (در اين كتاب دوران رسول خدا(ص) مورد نظر است) ضرورتي آشكار دارد. در اين‌باره بايد توجه داشت كه در تاريخ اسلام، صلح‌ها و جنگ‌هاي پرشماري به وقوع پيوسته؛ اما تاكنون بيشترين پژوهش‌ها، با رويكرد به جنگ‌هاي مسلمانان سامان يافته است و «صلح‌هاي ايشان» مورد غفلت قرار گرفته و هم‌چنان ناشناخته مانده است.

     بر اين اساس، اين زمينه فراهم بوده كه برخي از خاورشناسان، از سر «غرض‌ورزي»، اسلام را «دين جنگ و شمشير» بنامند؛ بدان سبب با انجام اين پژوهش درباره‌ي ‌آشتي‌هاي رسول خدا(ص) كوشيده مي‌شود تا اين بخش از تاريخ صدر اسلام آشكارتر شود، و نيز بستري مناسب براي پاسخ‌گويي به آن اتهام فراهم آيد.

     شگفت آن‌كه ممكن است از عنوان اين نوشتار، فقط يك صلح (صلح پرآوازه‌ي حديبيه) به اذهان خطور مي‌كند، و براي بسياري از مخاطبان بعيد مي‌نمايد كه جز آن، پيامبر اكرم(ص) آشتي‌هاي ديگري را نيز برگزار كرده باشد؛

     آشتي‌هايي كه درواقع، هم پرشمار و هم بسيار بااهميت بوده است. بايد دانست كه كتاب حاضر، هرگز در تلاش نيست تا اصطلاحات و تعبيراتي را كه به تاريخ زندگاني رسول خدا(ص) تزريق و تحميل كند يا به «جعل كردن» بپردازد؛ از اين‌رو، براي مصونيت از چنين مسايلي، در آغاز، با «تبيين مفاهيم» تعريفي گويا از واژه‌ي «صلح» ارايه و بدين‌سان، چارچوب و معيار مشخصي تبيين مي‌شود؛ سپس، يك‌يك صلح‌هاي پيامبر(ص) مورد شناسايي و بررسي قرار مي‌گيرد.

     در اين كتاب، درباره‌ي هريك از صلح‌هاي پيامبر اسلام(ص) (نسبت به زمينه‌ي برگزاري صلح، چگونگي انعقاد آن، تدوين صلح‌نامه و پيامدهاي صلح) بررسي مي‌شود. اين بررسي، با تكيه بر روش تاريخي و با استناد به منابع تاريخ اسلام انجام مي‌شود و به چهار بخش «پيشينه‌ي تاريخي»، «صلح‌هاي پيش از حديبيه»، «صلح حديبيه» و «صلح‌هاي پس از حديبيه» مشتمل است.

 

 

 

نام كتاب: بشارات عهدين

مؤلف: محمد صادقي

ناشر: دارالكتب الاسلاميه

تيراژ: ـــــ                                                                    

 چاپ: ـــــ

صفحه: 300

موضوع: پيامبر اسلام(ص)، پيشگويي عهدين راجع به پيامبر(ص)

* * * * * * * * * *

     موضوع سخن كتاب «بشارات عهدين»، ‌چنان‌كه از نام آن پيداست، شرح و تفصيل بشاراتي است كه در كتب پيامبران گذشته و در مورد طلوع فروزنده‌ترين انوار آسمان هدايت حضرت محمد بن عبدالله(ص) از منطق وحي شرف صدور يافته است.

     و در ضمن بشارات، به مناسباتي از بسياري موضوعات كه مورد استفاده‌ي عموم ملل و ارباب اديان و وثوق نظر اهل بحث و تدقيق است به طور اختصار سخن رفته است. گرچه اثبات رسالت پيامبر بزرگوار اسلام(ص) نيازي به بشارات پيامبران ندارد و براي جويندگان حق روشن‌ترين براهين و كافي‌ترين ادله بر نبوت آن حضرت موجود است. ولي براي به هوش آمدن و آگاه شدن اهل كتاب (يهود و نصاري) كه پرده‌هاي تعصبات مذهبي مجال تأمل و بررسي ادله‌ي رسالت حضرت محمد(ص) را برايشان باقي نگذارده، و براي ازدياد يقين و اطمينان مسلمين، مؤلف محترم در اين كتاب بشاراتي از كتب پيامبران الهي كه مورد تصديق اهل كتاب است، بيان كرده است. تا پيروان شريعت تورات و انجيل بدانند كه در صورت انكار پيامبر اسلام(ص)، با گفته‌ي پيامبران خود نيز مخالفت كرده و در حقيقت به آنان نيز ايمان صحيح نياورده‌اند.

     مؤلف محترم به منظور آن‌كه بشارات مذكوره در كتاب ترتيب و تناسب و به روش دل‌پسندي از نظر خوانندگان بگذرد، كتاب وحي كودك (نبوئت هيلد) را كه داراي مضامين عاليه و پيشگويي‌هايي در مورد علامات و معجزات و حوادث زمان ولادت و بعثت حضرت محمد بن عبدالله(ص) است، به عنوان متن نوشته‌هاي خود برگزيده و به مناسبت هريك از جملات آن پس از شرح مختصري، آياتي از كتب پيامبران نقل كرده است. گرچه آيات كتاب «وحي كودك» خود نيز بشاراتي است جداگانه كه موجب آن‌چه در متن كتاب ذكر شده، به تنهايي قابل استناد و استدلال است؛ ولي نگارنده آن‌ها را نظر استناد مذكور نمي‌داند، زيرا در مورد آن بر مستندي به جز نقل مرحوم ملا محمدرضا جديد الاسلام در كتاب رد اليهود تاكنون دست نيافته است.

 

 

نام كتاب: بشارت‌هاي كتب مقدس درباره‌‌ي محمد(ص) و اهل‌بيت(عليهم السلام)

عنوان اصلي: بشائر الاسفار بمحمد و آله الاطهار

مؤلف: تامر ميرمصطفي

مترجم بزرگ كيا                                                  

ناشر: دليل

تيراژ: 2000                                                                    

چاپ: اول، 1379

صفحه: 294

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، 11 ق، پيشگويي‌ها، خاندان نبوت در كتاب مقدس

* * * * * * * * * *

     اگر بخواهيم حوادث و رويدادهاي تاريخي را از آغاز آفرينش تاكنون مورد بررسي و تحليل قرار دهيم و نقش هريك را در تأثيرگذاري به انسان و حيات اجتماعي او به نظاره بنشينيم، بدون ترديد پيامبران الهي بيشترين تأثير را برجاي نهاده‌اند.

     پرتو حقيقت خاتم انبياء چنان تجلي كرد كه از نگاه كمتر دانشمند فرهيخته‌اي نهان مانده است، تا جايي كه برخي از آنان را بر‌آن داشت تا حقيقت وجود و ظهور آن گرامي را در لابلاي «كتب مقدس» از زبان پيامبران پيشين جستجو نمايند. از اين‌رو انديشمنداني چند در اين وادي گام نهاده، به حقايقي دست يافته و آن را به رشته‌ي تحرير درآورده‌اند، اما آن‌چه كه در اين زمينه، تحقيقات مزبور را دچار نقيصه نموده است، عدم توجه به وجود اهل‌بيت(ع) در «كتب مقدس» مي‌باشد؛ نقيصه‌اي كه كتاب حاضر به جبران آن مي‌پردازد،‌به گونه‌اي كه اين كتاب علاوه بر تبيين بشارت‌هاي «كتب مقدس» درباره‌ي پيامبر اكرم(ص) عمده‌ي مباحث خود را به اهل‌بيت(ع) اختصاص مي‌دهد كه در نوع خود فتح بابي است به روي پژوهشگران تا به دور از پيش‌داوري‌هاي رايج، محققانه و منصفانه در اين راه گام نهند.

     اين‌بار انديشمند فرزانه «تامر ميرمصطفي» رايت حق برافراشت و با تقديم «بشائر الاسفار بمحمد و آله الاطهار» (بشارت‌هاي كتب مقدس درباره‌ي محمد(ص) و اهل‌بيت(ع)) ـ كتاب حاضر ـ بار ديگر حقيقت را فراروي حق‌جويان قرار داد.

     لازم به يادآوري است، مؤلف محترم در سال 1987 م، به كشور جمهوري اسلامي مهاجرت كرد و در سازمان تبليغات اسلامي به عنوان رئيس مطالعات (بخش فرانسه) منصوب شده. وي تلاش جدي به عمل آورد تا معارف اسلامي را به فرانسه‌زبانان منتقل سازد، از اين‌رو اقدام به تأليف و ترجمه‌ي بسياري از كتب فرانسه نمود كه برخي از اين كتاب‌ها عبارتند از:

1-    زندگي فاطمه زهرا(س)؛

2-    فتنه‌ي وهابيت؛

3-    ترجمه‌ي جزء سي‌ام قرآن كريم به همراه شرح و توضيح برخي آيات كريمه؛

4-    سرچشمه‌ي نور در سه جلد؛

5-    حج در اسلام؛

6-    در راه حق؛

7-    شناخت مباني اسلام؛

8-    ترجمه‌ي كتاب «المنهج الي الفقه الاسلامي».

     مؤلف نوشته‌هاي بسياري به زبان عربي دارد كه اولين كتاب «بشائر الاسفار» ـ كتاب حاضر ـ است كه توسط مترجم محترم جناب آقاي بزرگ‌كيا، با نام بشارت‌هاي كتب مقدس به فارسي ترجمه شده است.

 

 

نام كتاب: پيام پيامبر(ص) (مجموعه‌اي از نامه، خطبه‌ها،‌وصايا، دعاها، تمثيل‌ها و سخنان جامع حضرت محمد(ص))

تدوين و ترجمه: بهاءالدين خرمشاهي، مسعود انصاري

ناشر: جـام

تيراژ: 7500                    

 چاپ: اول، 1376

صفحه: 974

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت،‌11 ق، نامه‌ها، ‌خطبه‌ها، ‌وصايا و دعاها.

* * * * * * * * * *

     حديث نبوي، اخت‌القرآن است، و به ياد داريم كه اولين و بزرگ‌ترين مفسر قرآن خود نبي اكرم(ص) بوده‌اند.

     توجه به اين مهم است كه هيچ چيزي پس از آيات بينات قرآني، به اندازه‌ي كلمات تامّات نبوي دل و ديده‌ي انسان را روشن نمي‌گرداند.

     اگر زندگي فردي و اجتماعي ملل مسلمان ده‌ها برابر بيش از اين نوسازي شود و تجدد بپذيرد، هم‌چنان براي به سر بردن زندگي اخلاقي و مادي و معنوي نياز به پيام حيات‌بخش پيامبر(ص) محسوس و مشهود است. اگر به فرموده‌ي قرآن حكيم، حضرت رسول(ص) اسوه‌ي نيك شمرده شده‌اند، درواقع به ما رهنمون داده شده است كه به اسوه‌ي نيك، تأسي نيك بجوييم و به ثقلين اكبر و اصغر تمسك جوييم.

     «پيام پيامبر(ص)» از امهات منابع و مجاميع حديث معتبر شيعه و اهل‌سنت، از كتب اربعه، و صحاح سته فراهم گرديده است و در مورد هر حديث تخريج آن به عمل آمده و منبع هر حديث در پايان كتاب به دست داده شده است. شايد نخستين بار است كه در جامعه‌ي فرهنگي ما اثري با اين درجه از دقت و وسواس علمي در ضبط و ربط هر قول و روشني اسناد و مستندات، در حد استفاده‌ي همگان عرضه مي‌گردد. اين اثر به نحوي تدوين شده است كه خاصان حديث‌شناس را پسند افتد، و اكثريت مردم حديث‌دوست و مشتاق پيام و كلام رسول‌الله(ص) را به كار آيد. براي افزايش فايده‌رساني، هم متن احاديث اعراب‌گذاري شده و هم ترجمه‌ي هر صفحه در صفحه‌ي روبرو آمده است.

     پيام پيامبر(ص) در ده فصل تدوين گرديده است:

1)     نامه‌ها كه برگزيده‌اي از 30 فقره از مهم‌ترين نامه‌هاي رسول‌الله(ص) به سران كشورهاي معاصر يا مجاور است؛

2)   خطبه‌ها كه پانزده فقره است (شامل اولين خطبه در مدينه، اولين خطبه در رمضان، خطبه در حفر خندق، خطبه در حجه‌الوداع/ الغدير و خطبه در فتح مكه)

3)   وصايا در سه بخش كه اهم آن‌ها عبارت است از 64 فقره از وصاياي حضرت(ص) به امام علي(ع)، و 47 وصيت يا پند و سفارش به ابن‌مسعود و 73 فقره خطاب به ابوذر، و وصايا خطاب به حضرت فاطمه(س) و سلمان.

4)     دعاهاي حضرت رسول(ص) كه اولين بار مدون شده است.

5)     پيشگويي‌هاي حضرت(ص) شامل 54 فقره.

6)     تمثيل‌ها و مثل‌ها و ضرب‌المثل‌ها شامل 52 فقره.

7)     مناهي و بيان مواردي (60 فقره) از امور منهي‌عنه (ناشايسته)

8)     احاديث قدسي (شامل 95 فقره)

9)   احاديث موضوعي: بدنه‌ي اصلي كتاب فرهنگواره‌ي احاديث موضوعي است و ذيل 159 فصل در موضوعات و مضامين مختلف از دوستي و فضيلت قرآن، مهمان‌نوازي گرفته تا توصيه به ده‌ها رسم و آيين نيك با نظم الفبايي عنوان درج گرديده است.

10) جوامع‌الكلم كه سخنان فراگير با كلمات قصار (1077 فقره) است كه خود نظم الفبايي دارد. در پايان كتاب سه نوع فهرست آمده است.

الف) فهرست موضوعي ـ تحليلي كه براي يافتن هر موضوع دلخواهي كه به احتمال ورود حديثي در آن زمينه باشد، مي‌توان طبق نظم الفبايي به آن مراجعه كرد و به شماره‌ي صفحه ارجاع داد.

ب) فهرست حديث‌ياب كه كلمات اوليه و آغازين هر حديثي را دربردارد، و با در دست داشتن آن مي‌توان كل حديث را در جاي اصلي‌اش در كتاب پيدا كرد.

پ) فهرست منابع كه ده منبع عمده را كه مرجع نقل هر حديث بوده است، ياد مي‌كند؛ به تفصيل به استخراج همه‌ي احاديث مي‌پردازد.

     گفتني است كه براي اعلام (نام‌هاي اشخاص و اماكن) فهرست جداگانه تدوين نشده، زيرا اين‌گونه نام‌ها، در فهرست اول يعني فهرست موضوعي آمده است.

     اين اثر محصولي از همدلي و همكاري در پرتو وحدت اسلامي است. به نظر گردآوردندگان و مترجمان اين مجموعه، درواقع نخستين معناي توصيه‌ي كريمه‌ي قرآني «همگي به رشته‌ي الهي درآويزيد و پراكنده نشويد» (آل‌عمران، 103) همين است.

 

 

 نام كتاب: پيام پيامبر(ص)

مؤلف: سيد محمدتقي حكيم

ناشر: انتشارات اسلامي

تيراژ: 5000                    

 چاپ: اول، 1360

صفحه: 211

موضوع: پيامبر اسلام محمد(ص)، زندگي‌نامه

* * * * * * * * * *

     «پيام پيامبر» از سري كتاب‌هاي مؤلف است كه در شرح و تفسير پاره‌اي از سخنان پيامبر و امامان تأليف كرده‌اند. مانند كتاب «الهام از گفتار علي(ع)» در شرح بعضي از كلمات اميرالمؤمنين(ع).

     در كتاب «پيام پيامبر» تعدادي از كلمات پيامبر اسلام(ص) ترجمه شده و تا حدودي منظور و هدف آن حضرت از كلمات فوق روشن گرديده است.

     اين كتاب به سه بخش عمده تقسيم شده است:

     بخش اول مختصري از زندگي پيامبر(ص) را تحت عنوان «زندگي‌نامه‌ي پيامبر(ص)» در بردارد. بخش دوم كتاب شامل صفات برجسته و اخلاقي ستوده‌ي آن بزرگوار زير عنوان «مزاياي اخلاقي پيامبر(ص)» مي‌باشد.

     بخش سوم در شرح و تفسير پاره‌اي كلمات آن حضرت بنام «پيام پيامبر(ص)» تنظيم شده است.

     براي تنظيم بخش‌هاي سه‌گانه‌ي اين كتاب از منابع زير استفاده شده است:

1-    تاريخ حبيب السير تأليف خواند امير، چاپ تهران، انتشارات خيام؛

2-    التنبيه و الاشراف مسعودي، چاپ مصر؛

3-    مروج الذهب مسعودي، چاپ مصر؛

4-    مناقب ابن شهرآشوب، ‌چاپ نجف؛

5-    السيره النبويه، تأليف ابن‌هشام، چاپ مصر.

     هم‌چنين بخش دوم از كتاب سفينه‌البحار، تأليف حاج عباس قمي، تحف‌العقول تأليف حسن بن علي بن الحسين بن شعبه حراني از علماي قرن چهارم و كتاب «وافي» تأليف مولي محسن فيض كاشاني، قسمت مواعظ پيامبر به ابوذر غفاري مورد استفاده قرار گرفته است.

 

 


 نام كتاب: پيامبر(ص)

مؤلف: زين‌العابدين رهنما

ناشر: زواره

تيراژ: 3000                                                                    

چاپ: بيست و پنجم، 1376

صفحه: 712                                                                   

موضوع: پيامبر اسلام(ص)، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     كتاب پيامبر(ص)، نوشته مرحوم زين‌العابدين رهنما كه تاكنون بيست و پنج بار به چاپ رسيده و به زبان‌هاي فرانسه و انگليسي نيز ترجمه شده، از جمله جالب ‌ترين كتاب‌هايي است از اين نوع كه در كشورهاي اسلامي و غربي توسط مسلمانان و غيرمسلمانان درباره‌ي پيامبر اسلام(ص) نوشته‌اند. درواقع آشكار است كه اين همه اقبال براي اين‌گونه كتاب‌ها فقط و فقط به خاطر جاذبه‌ي عظمت ملكوتي و نقش شخصيت جهاني آن منجي عالم بشريت مي‌تواند باشد.

     كتاب‌هاي درباره‌ي وقايع گذشته بر دو قسم‌اند: يك قسم تاريخ است با تعريف خاص خود كه تمامي اخبار و مطالب آن از متون منابع تاريخي اخذ مي‌شود و محققين در تأليفات خود به آن‌ها استناد مي‌كنند؛ يك قسم هم به اسلوب داستان‌هاي تاريخي است مانند كتاب پيامبر زين‌العابدين رهنما كه جنبه‌ي تاريخي دارد ولي تاريخ نيست؛ به اين معني كه از مستفاد آن نمي‌توان نتيجه‌ي قطعي، فقهي يا علمي گرفت، فقط به صورت رمان تخيلي و اطلاق آن به مفاد موجود مي‌تواند مورد نظر باشد. با اين تعريف خواننده‌ي آن نه يك كتاب تاريخ بلكه داستاني سرگرم‌كننده در زمينه‌ي موضوعي تاريخي براي خواندن در دست دارد.

    برايس نويسندگان اين‌گونه كتاب‌ها، وقايع تاريخي ابزار كار تفنني يا هنري‌شان است و در روش خود زياد هم به صحت و سقم وقايع تاريخي توجه ندارند، چنان‌چه در ضمن كار نوشتن داستان تاريخي در مآخذ خود با مطالب ديني يا موراد فقهي هم ـ كه معمولاً در حيطه‌ي تخصصي‌شان نيست ـ برخورد كنند از آن العهده علي الراوي مي‌گذرند. بنابراين همان‌طور كه دكتر توفيق تحت عنوان «راجع به پيامبر» در مقدمه نوشته: اين كتاب را نويسنده زين‌العابدين رهنما به سبك بيوگرافي‌نويسان معاصر اروپا شبيه به كتاب‌ها «ناپلئون»، «گوته»، «بيسمارك» به رشته‌ي تحرير و توصيف درآورده است. پس نبايد از آن انتظار يك كتاب تاريخ يا اثر تاريخي مرجع را براي استناد داشت.

 

 

نام كتاب: پيامبر اسلام(ص) و يهود حجاز

مؤلف: مصطفي صادقي

ناشر: بوستان كتاب قـم

تيراژ: 2000                                                                    

چاپ: اول، 1382

صفحه: 287

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، 11 ق، روابط يهوديان، اسلام و يهوديان، يهوديت و تاريخ

* * * * * * * * * *

     شكي نيست كه به خاطر اهميت دوران حكومت پيامبر اكرم(ص) و لزوم الگوپذيري از شيوه‌ي عملكرد آن حضرت، تمامي رويدادهاي اين دوره بايد بررسي، تحليل و در دوره‌هاي مختلف بازنگري شود. امروزه كه نظام جمهوري اسلامي در ايران بر پايه‌ي ضوابط ديني بنا شده است آشنايي با سنت و شيوه‌ي عملكرد حكومتي آن حضرت ضرورت بيشتري دارد چون جنگ و صلح بخش مهمي از برخوردها و كاركردهاي حكومتي است و دولت مدينه نيز با اين دو مقوله فراوان سروكار داشته است.

     يكي از اهداف مهم اين كتاب، تبيين عقلاني و عرفي سيره‌ي رسول خدا(ص) است. داستان كوچاندن يا قتل‌عام گروهي از يهوديان و كشتن ناگهاني برخي از شخصيت‌هاي آنان، در طول تاريخ بهانه‌اي براي نشان دادن تصويري خشن و غيرانساني و نامعقول از اسلام و پيام‌آور آن به دست دشمنان اسلام داده است. اگر روشن شود كه هرگونه برخورد با اين مخالفان بر پايه‌ي قراردادهاي مورد قبول آنان يا روش‌هاي انساني رايج برخورد با دشمن بوده است، چنين دست‌آويزي از بين خواهد رفت.

     هدف ديگر اين پژوهش آن است كه ابهام‌هاي بخشي از تاريخ زندگي رسول خدا(ص) را پاسخ گويد. زيرا تاكنون در كتاب‌هاي تاريخي و تحقيقات جديدي كه صورت گرفته، وضعيت پيمان‌هاي سه قبيله‌ي يهود با مسلمانان بررسي نشده است. هم‌چنين زمان جنگ‌ها و سريه‌هاي مربوط به يهود بسيار مبهم است و در كتاب‌هاي تاريخي درباره‌ي آن اظهارنظر نشده است.

     از آن‌جا كه بررسي تاريخ نبردهاي مسلمانان و يهود يكي از پرسش‌هاي اين پژوهش است، به همه اقوالي كه درباره‌ي زمان هر رويداد وجود دارد اشاره كرده و نظر درست يا قوي را برگزيده است. طبيعي است به جهت پيوسته بودن رويدادهاي تاريخي، بخش‌هاي تحقيق شده در اين كتاب مي‌تواند به روشن شدن زمان ديگر رخدادهاي تاريخ اسلام نيز كمك نمايد.

     كتاب حاضر در پنج فصل به شرح زير نگارش شده است:

     فصل اول: كليات؛ فصل دوم: روابط صلح‌جويانه؛ فصل سوم: ستيز فرهنگي ـ تبليغي؛ فصل چهارم: غزوه‌ها؛ فصل پنجم: سريه‌ها.

 

 

 

نام كتاب: پيامبر(ص) در سپيده‌دم

مؤلف: ميثاق امير فجر

ناشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامي

تيراژ: 2500                                                                    

چاپ: اول، 1377

صفحه: ـــــ

موضوع: حضرت محمد(ص)، 53 سال قبل از هجرت، 11 ق.

* * * * * * * * * *

     اين كتاب، ‌زندگاني پيامبر اسلام(ص) مي‌باشد كه مشتمل بر بيست جلد است.

     نويسنده در اين كتاب كه يك دوره‌ي تاريخ معتبر اسلام است، علاوه بر پاي‌بندي بر متون مستند تاريخي و حفظ دقيق امانت، از نوعي ديدگاه هنري و قلمي قصه‌پرداز استفاده برده است كه اين نوع نگارش براساس تجربه‌ي قلمي مؤلف محترم است كه ارتباطي استوار، صميمي، عاطفي و عقلاني با مخاطبان خويش دارد. چرا كه ايشان معتقدند امروزه رويكرد به عرصه‌هاي هنري و فن پرورش معاني است كه به يك اثر جذابيت و تأثيربخشي لازم را مي‌دهد. قلم كهنه و منجمد ديروزي نه براي بيان مفاهيم عظيم آرماني، انساني و وحياني ما مناسب و رسا است و نه مفيد و گويا.

     اگر دقت كنيم مي‌بينيم قرآن حكيم روايت زندگي پيامبران و صالحان بشريت را نه به عنوان تاريخ، بلكه با عنوان قصه مي‌خواند. حوادث عظيم بشري را در ذيل كلمه‌ي قصه بيان و توصيف مي‌كند. گويي براي تحليل تاريخ عميق زندگي بشريت، حتي زندگي پيامبران عنوان و معنايي گرانبارتر و ارجمندتر از قصه نمي‌يابد. درواقع خداوند برترين قصه‌ساز و داستان‌پرداز عالم است.

     مؤلف در اين كتاب حس و انگيزه‌ي گذشتگان، انديشه‌هاي نهان آنان را كه اغلب تاريخ نديده و شايد نخواسته است ببيند، براساس جوهر‌ه‌ي هستي‌شان ديده و نوشته است و به ويژه همين‌جاست كه از لحن قصه‌گونه و رمان‌وار استفاده كرده است.

     تمامي اهتمام نويسنده در اين كتاب بر آن است تا در بسياري از تحليل‌ها و باورداشت‌هاي شيعي خويش براي اجتناب از هرگونه تضاد و مناقشه‌اي بر استناد احاديث و مراجع مورد وثوق برادران اهل تسنن ارجاع سند دهد و در تأييد فضايل امام علي(ع) از كتبي ذكر منبع كند كه مورد باور و اعتماد اين عزيزان است. كتاب فوق در بيست جلد به شرح ذيل به رشته‌ي تحرير درآمده است:

جلد اول: در سپيده‌دم (360 ص)

جلد دوم: از كودكي و نوجواني تا حراء (354 ص)

جلد سوم: قلمروهاي بعثت (363 ص)

جلد چهارم: رستاخيز جان‌ها (385 ص)

جلد پنجم: شهريار محبت (300 ص)

جلد ششم: طائف، سفر لطائف (286 ص)

جلد هفتم: معراج (275 ص)

جلد هشتم: آفاق هجرت (355 ص)

جلد نهم: علي در معناي محمد (334 ص)

جلد دهم: طليعه‌هاي بدر (324 ص)

جلد يازدهم: فروغ ايزدي (353 ص)

جلد دوازدهم: كيمياي معنا (325 ص)

جلد سيزدهم: قله‌هاي اُحُد (271 ص)

جلد چهاردهم: جاذبه‌هاي عشق (304 ص)

جلد پانزدهم: خندق؛ حماسه‌ي جاودانه‌ي حق (288 ص)

جلد شانزدهم: اسطوره‌ي حسن (309 ص)

جلد هفدهم: خيبر؛ جلوه‌ي اعجاز حيدر (287 ص)

جلد هجدهم: فتح مبارك (558 ص)

جلد نوزدهم: پادشاه فقر (408 ص)

جلد بيستم: خاموشي كهكشان (487 ص)

 

 

نام كتاب: پيامبر وحدت

مؤلف: حسين حسيني

ناشر: مؤسسه‌ي اطلاعات

تيراژ: 3150                    

چاپ: اول، 1379

صفحه: 311

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، 11 ق، سرگذشت‌نامه‌نويسي،‌ سرگذشت‌نامه‌نويسان.

* * * * * * * * * *

     «پيامبر وحدت» به بررسي مسأله‌ي «وحدت امت اسلامي» كه از بزرگ‌ترين اهداف رسول اكرم(ص) است پرداخته و درواقع به تحليل فشرده‌اي پيرامون موضوع مهم سيره‌ي حضرت محمد(ص) در جهت پي‌ريزي و پايداري آن اشاره دارد. ساختار شكلي اين كتاب، بر شش محور بنياد شده است:

-       مقدمه: بنيان وحدت؛

-       فصل اول: مبادي و مباني تحليل؛

-       فصل دوم: ضرورت‌ها و بايد؛

-       فصل سوم: مفاهيم و واژه‌ها؛

-       فصل چهارم: نقش و كاركردها؛

-       سخن پاياني: فلسفه‌ي وحدت امت.

     در «مقدمه» بحث پيرامون موضوع «وحدت» را با نظر به بنيان‌هاي قرآني آن مورد بحث قرار داده، زبان مقدمه در چارچوب ادبيات عرفاني با صبغه‌ي تفسيري است و لذا با منقولات و اشعاري توأمان شده تا نقش درآمدي بر مباحث اصلي و تحليل را داشته باشد.

     «فصل نخست»، ‌از بايسته‌ها و راهكارهاي تحليل سيره‌ي نبوي سخن دارد و درواقع پيش‌زمينه‌اي روشي (متديك) براي محورهاي سه‌گانه‌ي بعدي (شالوده‌ي اصلي كتاب) خواهد بود.

     «فصل دوم»؛ اهداف، نتايج و جايگاه بررسي و تحليل مسأله را مورد نظر قرار داده و بر اهميت و حساسيت موضوع تأكيد مي‌كند.

     «فصل سوم»؛ به دنبال ترسيم واژگاني است كه از تأثير بسزايي در پيكره‌ي تحليل‌هاي بعدي برخوردارند. اين بخش، به صورت مشخص نشان‌دهنده‌ي نحوه‌ي برداشت از مفهوم «وحدت اسلامي» خواهد بود تا پياپي به عنوان پيش ‌فرض نگرش‌هاي بعدي قرار گيرد و بدين‌سان از واژه‌ي «وحدت امت اسلامي» به سه مقوله‌ي هم‌خوان ديگر دست مي‌يابد. يعني «جامعه‌ي اسلامي»، «امت واحده‌ي اسلامي» و نيز وحدت اسلامي.

     در نهايت «فصل چهارم» كتاب به سيره‌ي پيامبر بزرگ اسلام(ص) در مسير ايجاد وحدت امت پرداخته و اين موضوع را در چارچوب تلاش و تأثير آن حضرت در سه مقوله‌ي پيش، به تحليل مي‌گذارد. يعني؛

1-    «راهبردهاي سياسي و حكومتي»، كه سخن از نقش حضرت در جامعه‌ي اسلامي؛ انگيزه‌ي پي‌ريزي وحدت امت دارد.

2-    «راهبردهاي فرهنگي و عقيدتي»؛ با هدف بررسي نقش حضرت در ترسيم دورنماي امت واحده‌ي اسلامي.

3-     «راهبردهاي ارزشي و اجتماعي»؛ كه به بازكاوي نقش حضرت در به‌كارگيري ابزارها و سازوكارهاي وحدت اسلامي نگريسته است.

     مبارزه و انقلاب سياسي، ‌تشكيل نظام حكومتي، حاكميت اسلام و تدابير دفاعي و جهادي در قسمت نخست جاي داده شده و در قسمت دوم از: نهضت فرهنگي اسلام، ‌هويت واحد فرهنگي، نقش وحياني پيامبر(ص) و روش نشر دين بحث به ميان آمده و سرانجام موضوعاتي مانند: ايجاد وحدت ملي و همبستگي ايماني، پيوند روح اخوت و برادري، نفي نژادپرستي و قوميت‌گرايي، نقش بيت‌الله و آداب اخلاقي نبي(ص) در قسمت سوم مطرح شده‌اند.

     «سخن پاياني» كتاب نيز در خاتمه به نتيجه‌گيري پيرامون رسالت امت اسلامي مي‌پردازد.

 

 

نام كتاب: پيغمبر(ص) و ياران

مؤلف: مرحوم آيت‌الله محمدعلي عالمي (دامغاني)

ناشر: هـاد

تيراژ: 1700                                                                    

چاپ: اول، 1379

صفحه: جلد اول (864)، جلد دوم (857)

موضوع: صحابه‌ي پيامبر(ص)

* * * * * * * * * *

     مطالعه‌ي آثار و اخبار گذشتگان و سير در اوضاع و احوال پيشينيان به منزله‌ي آن است كه انسان در تمام مراحل زندگي با آنان هم‌سفر بود و بدين‌وسيله مي‌تواند نتيجه‌ي تمام تجربيات و مشاهدات و محصول تحولات چندين هزارساله‌ي آنان را به رايگان به دست آورد.

     مسلماً از ميان تواريخ مختلف جهان كه همه داراي اين اثر و خاصيت هستند، تاريخ اسلام فوايد و نتايج بيشتر و آموزنده‌تري داردو مخصوصاً تاريخ صحابه و ياران پيامبر اسلام(ص)، آنان‌كه با دست توانمندشان اسلام را به منتهي درجه‌ي ترقي مي‌رسانند؛ افرادي كه با شهامت‌هاي مخصوص به خود، در دنياي تاريك و ظلماني آن روز سبب اعلاي كلمه‌ي توحيد شدند؛ كساني‌كه با ريختن خون خود درس فداكاري به بشر آموختند؛ مرداني كه با از دست دادن تمامي هستي، رمز دينداري را به جهانيان نشان دادند؛ زناني كه با استقامت و تقوي، كلاس پاكدامني و عفت را ترويج نمودند، داراي ارزش و اهميت بيشتري است.

     كتاب «پيغمبر(ص) و ياران» كه در دو مجلد است، قبلاً در پنج مجلد (نخستين مجلد در سال 1386 هـ . ق) به چاپ رسيده بود. اين كتاب بي‌شك يكي از آثار گران‌بهايي است كه در شرح حال صحابه‌ي رسول خدا(ص) نگاشته شده است. كتاب با نثري شيوا و رسا به شرح‌حالات بسياري از ياران رسول خدا(ص) پرداخته و سير تحولات تاريخ اسلام ـ قبل از بعثت تا پس از خلافت امير مؤمنان(ع) ـ را نشان مي‌دهد و خوانندگان را با چگونگي شكل‌گيري اسلام از ابتدا تا اوج گسترش آن آشنا مي‌سازد. از شرح‌حال حاميان راستين دين خدا و پيامبر(ص) هم‌چون ابوذر، ابوطالب، حمزه و ... گرفته تا مخالفين سرسخت اسلام مانند ابوسفيان، ابولهب و ... هم‌چنين كساني مانند عبيدالله بن ابيه (عبيدالله بن سميه) كه از اوج مسلماني به حضيض كفر افتادند، سخن به ميان آمده از ظلم به دخت گرامي پيامبر اسلام(ص)، زهراي مرضيه(س) تا از خودگذشتگي رسول خدا(ص) (فدا نمودن فرزندش ابراهيم) به خاطر اسلام، و از كساني‌كه در دين بدعت نهادند و با خاتم اوصياء علي بن ابي‌طالب(ع) به ستيز برخاستند و بذر شرك و نفاق را پاشيدند، ياد شده است.

 

 

نام كتاب: تاريخ سياسي و اجتماعي اسلام

مؤلف: امير علي

مترجم:ايرج رزاقي، محمد مهدي حيدرپور

ناشر: آستان قدس رضوي

تيراژ: 2000                    

چاپ: اول، 1370

صفحه: 462

موضوع: پيامبر اسلام(ص)، تاريخ اسلام

* * * * * * * * * *

     امير علي كه پنجمين فرزند خانواده‌ي خود بود در ششم آوريل سال 1849 در چن‌سوره واقع در بنگال ديده به جهان گشود، اجداد او ايراني بودند و جد اعلاي او احمد افضل‌خان، در زمان حمله‌ي نادرشاه به هند، وي را همراهي نمود و پس از فتح هند به خواهش امپراطور مغول در خدمت آن دولت باقي ماند.

     سيد امير علي در فرهنگ شرقي و غربي عمق و بصيرتي خاص و به زبان‌هاي فارسي، عربي و انگليسي تسلط كامل داشت. وي اديب و نويسنده‌اي چيره‌دست و سخنوري بليغ و توانا بود و با توجه به اخلاص خود در عقايد ديني و ملي از اين مواهب بزرگ الهي و راه دفاع از حقوق مسلمانان و بيداري افكار و اذهان آنان و تشويق ايشان به مطالبه‌ي حقوق اساسي و دعوت آنان به اتحاد و حركت و جنبش و نيز اشاعه‌ي مكتب اسلام و معرفي آن به اروپاييان و انگليسي‌زبانان صادقانه بهره برد.

     آثار قلمي او درباره‌ي تاريخ و مسايل اسلامي از قبيل:

1)     شرح‌حال پيغمبر اسلام و تعاليم وي (1872)

2)     احكام انفرادي شرع اسلام (1879)

3)     روح اسلام (1891)

4)     تاريخ مختصر عرب (1899)

     پاسخ مستدل و روشن به ايرادات و اعتراضات آلوده به غرض و ناشي از تعصب مورخان اروپايي بود.

     كتاب «تاريخ سياسي و اجتماعي اسلام» كه ترجمه‌ي آن به جامعه‌ي فرهنگ‌دوست و متدين ايران تقديم مي‌شود يكي از آثار عميق اين دانشمند بزرگ است كه با قلمي پرشور و ديدي عالمانه و محققانه به رشته‌ي تحرير درآمده است.

     «روح اسلام» با توجه به اوضاع و احوال زمان نويسنده و جو غرض‌آلود و تهمت ‌باري كه مورخان و مستشرقان اروپايي نسبت به اسلام ايجاد كرده بودند، پاسخي مستدل و عالمانه به آن‌هاست و نويسنده در موارد بسيار با ارايه‌ي شواهدي از تاريخ و فرهنگ خود آن‌ها، به پاسخ‌گويي مبادرت ورزيده است.

     در ترجمه‌ي اين اثر بزرگ نهايت كوشش در اداي امانت و ابراز مطالب نويسنده‌ي دانشمند آن، به فارسي روان به عمل آمده است.

     كتاب حاضر شامل پيش‌گفتار، دو بخش و در  يازده فصل به چاپ رسيده است.

 

 

 

نام كتاب: تربيت فرزندان از ديدگاه پيامبر(ص)

مؤلف: محمد نور سويد

مترجم: محمد صالح سعيدي

ناشر: مترجم

تيراژ:3000         

چاپ: اول، 1378

صفحه: 604

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، 11 ق،  درباره‌ي تربيت خانوادگي، والدين و كودك(اسلام)، احاديث

* * * * * * * * * *

     بديهي است «تربيت» مفهوم وسيع و دامنه‌ي گسترده‌اي دارد،‌ به گونه‌اي كه از ديدگاه مكاتب مختلف و نقطه‌نظرهاي صاحب‌نظران و فلاسفه و علماي اخلاق و ...، اهداف متعددي در باب آن تعقيب شده است. تا جايي كه نهايتاً مي‌توان گفت: چه از نظر سنتي در بين اقوام مختلف و چه از نظر علمي و تجربي در عصر جديد، مراد از آن پرورش استعدادهاي دروني، ظاهر ساختن و به فعليت درآوردن آن استعدادها در جهت باروي موجود مورد نظر با استفاده و بهره‌گيري از زمينه‌ها و امكانات مناسب مي‌باشد.

     بدون ترديد، اهميت فردي و اجتماعي تربيت، تا بدان حد است كه مي‌تواند وسيله‌اي براي اعتلاي روح به بلندترين پايه‌ي جمال و كمال، و عاملي براي نيل به سعادت و سرفرازي فرد محسوب گردد. طبيعي است براي محقق شدن اين اهداف مقدس، دوران كودكي و نوجواني كه دوراني نسبتاً طولاني نيز هم هست، بهترين فرصتي است كه خداوند به انسان‌ها ارزاني فرموده تا اين‌كه والدين آگاه و مربيان دلسوز از آن استفاده كنند و كودكان پاك و معصوم را به شيوه‌ي اساسي تربيت كنند و اگر از اين فرصت مناسب و باارزش به نحو احسن استفاده نكنند در دوران بعد از بلوغ، براي اصلاح و تربيت صحيح آنان دچار مشكل مي‌شوند و خود والدين نيز در اثر اين سهل‌انگاري و بي ‌قانوني، از ثمره‌ي يك عمر زندگي و برخورداري از عاطفه‌ي پدري و فرزندي محروم مي‌مانند.

     لذا به خاطر جلوگيري از چنان سرنوشت شومي براي فرزندان، و به اميد مصون ماندن والدين از چنين عاقبت نامطلوبي، پيامبر اكرم(ص) اين پيام‌آور وحي الهي و منجي عالم بشريت، ‌برنامه‌ي تربيتي صحيح و گام به گامي را در طي چند مرحله براي پيروان راستين خود ارايه فرموده است كه خوشبختانه مؤلف محترم، اين مراحل چندگانه را با دقت و تدبر كامل با استناد به آيات قرآني و احاديث نبوي و بيان نمونه‌هاي صادق و موثقي از سلف صالح، در كتاب خود به شرح زير توضيح و تفسير نموده است:

1)     مرحله‌ي قبل از تولد: (دوران جنيني كه غالباً نه ماه و چند روز است.)

2)     مرحله‌ي دوم كه از ابتداي تولد تا پايان شيرخوارگي است كه عادتاً دو سال به طول مي‌انجامد؛

3)     مرحله‌ي سوم، بعد از دوران شيرخوارگي تا سن هفت سالگي؛

4)     مرحله‌ي مراهقي كه از سن دوازده سالگي آغاز و تا سن هجده سالگي و اوايل بلوغ ادامه مي‌يابد.

     در رابطه با شرح ويژگي‌ها و احكام هريك از اين مراحل پنج‌گانه و در مورد فلسفه و ميزان فوايد آن‌ها درخلال اين كتاب باارزش و در نوع خود كم‌نظير كه در پانزده فصل نگاشته شده است مطلع خواهيد شد.

 

 

 

نام كتاب: توتياي ديدگان (زندگاني خاتم پيامبران(ص))        

عنوان اصلي: كحل البصر في سيره سيد البشر(ص)       

مؤلف: شيخ عباس قمي

مترجم: هوشنگ اجاقي(قسمت اول)، جواد قيومي(قسمت دوم) بازبيني و تحقيق و ويراستار: سيد علي رضوي

ناشر: نشر آفاق                                                                

تيراژ: 5100 نسخه

چاپ: اول، 1375                                                 

صفحه: 477

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 سال قبل از هجرت،‌ 11ق، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     نگارش تاريخ اگر با رعايت مسؤوليت و امانت‌داري همراه شود بسيار مشكل است، به ويژه وقتي فاصله‌ي زماني بسيار باشد، آن‌هم ذكر حوادث زندگاني شخصيت‌هايي آسماني چون حضرت سيد المرسلين، ‌فخر دودمان آدم، گرامي پيامبر خاتم(ص). به اين‌ها بايد افزود سكوت دردناك تاريخ و تحريف قلم را در دوره‌ي غصب همه‌ي حقيقت.

     كتاب توتياي ديدگان، شامل دو اثر مرحوم حاج شيخ عباس قمي(ره) است: قسمت اول؛ ترجمه‌ي كتاب «كحل البصر في سيره سيد البشر» است. اين كتاب يادگار يك سفر آن مرحوم و اقامت در جوار حضرت ثامن‌الحجج(ع) و استفاده از چند كتاب است كه در اختيار داشته‌اند. و قسمت دوم؛ تلخيص آن مرحوم از كتاب «الشمايل النبويه و الخصال المصطفويه» تأليف محمد بن عيساي ترمذي (209-279 ق) است.

     شايد بتوان شيوه‌ي كار دانشمندي فرزانه و پارسا چون نويسنده‌ي اين اثر را ـ به سبب كثرت نقل و روايت حديث ـ روش مبتني بر نقل ناميد؛ نه شيوه‌اي متكي بر نقد، افزون بر اين نكته، تنوع و گوناگوني آثار پر بركت آن مرحوم از امكان نقد و ارزيابي همه‌ي روايت‌هاي تاريخي در اين آثار كاسته است.

     «توتياي ديدگان» حاصل چند تلاش است؛ ‌تحقيق و تأليف مرحوم مؤلف رضوان‌الله تعالي عليه؛ بازگرداني مترجمان توانا، پانوشت‌هايي شامل مدرك‌يابي و بعضاً توضيحات ديگر انجام شده در متن عربي.

     يكي از بهترين و زيباترين نمونه‌ها كه درباره‌ي سيره‌ي نبوي به رشته‌ي تحرير درآمده، اين اثر است كه به قلم علامه‌ي محقق و شيخ حديث حاج شيخ عباس قمي تأليف شده است. او در سال 1294 هجري قمري در شهر قم چشم به جهان گشود و در سال 1359 هجري قمري در نجف اشرف به جوار قرب الهي شتافته و در كنار شيخ و استاد بزرگوار خويش،‌ علامه‌ي محدث نوري(قدس‌سره)، در صحن شريف امير مؤمنان(ع) به خاك سپرده شد.

     بسياري از تأليفات ايشان در ايران به چاپ رسيده كه در طليعه‌ي آن‌ها، كتاب حاضر است. اين كتاب با تمامي اختصارش، فهرست جامعي از سيره‌ي سرور كائنات مي‌باشد كه شامل موضوعات و مباحث عالي و جالبي است. اين كتاب در دو قسمت نگارش يافته است كه قسمت اول داراي پنج باب به شرح ذيل است:

     باب اول: در نسب و ولادت و شيرخوارگي پيامبر(ص)؛ باب دوم: رويدادهاي سال‌هاي عمر شريف رسول خدا(ص)؛ باب سوم: اخلاق پسنديده‌ي پيامبر(ص) و سيرت و سنت الهي آن حضرت، باب چهارم: جنگ‌هاي پيامبر اكرم(ص)، باب پنجم: رحلت پيامبر(ص).

     در قسمت دوم اين كتاب، مؤلف به توضيح مختصر «الشمائل المحمديه» پرداخته است.

 

 

نام كتاب: جوان در چشم و دل پيامبر(ص)

مؤلف: محمدباقر پوراميني (به سفارش كانون انديشه‌ي ‌جوان)

ناشر: مؤسسه‌ي دانش و انديشه‌ي معاصر

تيراژ: 3000                    

چاپ: اول، 1381

صفحه: 215

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، ‌53 قبل از هجرت، جوانان، احاديث

* * * * * * * * * *

     جهان، اكنون در عصر جديد، به رهگذر انديشه‌هاي تازه و نگاه‌هاي نو بدل شده است. جامعه‌ي ما در راه برقراري نظام‌ها و تأسيسات اجتماعي مبتني بر انگاره‌هاي ديني، راهي دراز، اما روشن، فراپيش دارد. اين جاده را تنها گام‌هاي استوار شوق و شناخت مي‌پيمايد و توشه‌هاي گران‌مايه‌ي عقل و عشق را آسان مي‌كند.

     جوان مسلمان ايراني نيز با همه‌ي هويت تاريخ پر برگ و بار خويش، مي‌خواهد و مي‌تواند كه دگرگون بينديشد و تا آن رستگاري نزديكي كه فراروي اوست، چراغي از دانايي و بينايي پيش پاي خود بيفروزد. فرهيختگي جوان امروز، راه نفوذ فرهنگ‌هاي بيگانه را مي‌بندد. سلامت و مانايي يكان وجودي ما را تصمين مي‌كند. اينك انبوهيِ اطلاعات و افزوني خوانده‌ها و شنيده‌ها چنان است كه تنها به مدد ذهن پرسنده و سنجنده مي‌توان از ميان اين همه، دست به شاخسار پرطراوت معرفت برد و ميوه‌هايي ابدي چيد.

     كانون انديشه‌ي جوان، در جست‌وجوي نيازمندي‌هاي فكري و فرهنگي جوانان، بر آن است تا مجموعه‌هاي متناسب و هماهنگ با فرصت‌ها و ضرورت‌ها، ‌پيشكش به ساحت اين گراميان فراهم آورد كه كتاب «جوان در چشم و دل پيامبر(ص)» يكي از همين مجموعه‌هاست كه مي‌تواند مورد استفاده‌ي جوانان عزيز قرار گيرد. كتاب حاضر مشتمل بر چهار فصل به شرح زير است: بخش يكم: داستان بهار؛ بخش دوم: جاودان بهار؛ بخش سوم: بوستان بهار ؛ بخش چهارم: بيان بهار.

 

 

 

نام كتاب: محمد(ص) در مكه (جلد اول)، محمد(ص) در مدينه (جلد دوم)

عنوان اصلي: خاتم‌النبيين

مؤلف: سميح عاطف الزيّن

مترجم:   مسعود انصاري    

ناشر: جامي

تيراژ: 3300        

چاپ: اول، 1379

صفحه: 1162

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 بعد از هجرت، اسلام، تاريخ

* * * * * * * * * *

     از زمان ابن‌اسحاق تا به امروز مسلمانان درباره‌ي پيامبر(ص) به اقتضاي فهم و دانش خويش سخن فراوان گفته و آثار بسياري را پديد آورده‌اند. همه‌ي اين‌ها از آثار فرهنگي است كه پيامبر رحمت(ص) پايه‌هاي آن را بنياد نهاد؛ اما نكته‌اي كه در اين‌جا بايد به آن تأكيد كرد، آن است كه روايت زندگاني پيامبر اسلام(ص) و هر پيامبر ديگري، تاريخ محض نيست، ‌بلكه روايت يك دين و درواقع نماياندن ظرف پيدايي يك آيين است، در نتيجه نويسنده‌ي تاريخ زندگاني پيامبر(ص) علاوه بر همه‌ي شرايطي كه بايد هر مورخي احراز كند دو مسؤوليت بزرگ اخلاقي ـ انساني هم دارد، يكي آن‌كه جوانب اخلاقي ديني نگاه دارد. چراكه هرگونه كج‌فهمي و درك نادرست از زندگاني پيامبران مي‌تواند آثار سوء جبران‌ناپذيري را در اخلاق و عقيده و عمل مؤمنان به آيين آن بزرگوار پديد آورد.

     ديگر آن‌كه نويسندگان تاريخ پيامبران،‌ به ويژه پژوهندگان تاريخ زندگاني پيامبر اسلام(ص) بايد از قدرت تحليل بالا برخوردار باشند و در اين عرصه تنها رهيدن از بند هوس كافي نيست تا بتوانند ميان روايات گوناگون تاريخي تلائم ايجاد كرده و با توجه به خلل‌ناپذيري و يقيني نبودن دانش تاريخ با تكيه بر قدرت تحليل بتوانند از خطا و لغزش مصون بمانند.

     يكي از آثاري كه به حق در پاسخ به اقتضاي عصر و زبان زمان، تأليف يافته كتاب گران‌قدر «خاتم‌النبيين» اثر استاد سميح عاطف الزين، ‌از محققان و نويسندگان لبناني است. اين كتاب سبكي آسان‌ياب، نثري روان و سياقي داستاني دارد، به گونه‌اي كه به كمك آفرينش هنري خويش تصويري دلنشين از وقايع و رخدادهاي عصر نبوت را ارايه مي‌دهد. آن‌چنان‌كه خواننده از آن خسته نمي‌شود و چنان‌كه گفته شد، مؤلف هرگز عنان قصه را چنان رها نمي‌كند كه به دامن ناواقع درافتد، بلكه همواره تحليل و نكته‌سنجي چاشني كلام است تا به اين وسيله توانسته باشد روايتي راستين را به خواننده عرضه دارد.

     ترجمه‌ي كتاب در دو جلد شامل هفت فصل به شرح ذيل تدوين يافته است:

            فصل اول: موقعيت جغرافيايي و اقتصادي و اعتقادات عرب پيش از اسلام؛

            فصل دوم: اجداد محمد(ص)؛

            فصل سوم: ‌آماده‌سازي محمد(ص) از سوي خداوند و پذيرفتن مسؤوليت دعوت؛

            فصل چهارم: مدينه‌ي منوره (يثرب)؛

            فصل پنجم: پديدار شدن فضاي جنگ و درگيري؛

            فصل ششم: فتح مكه؛

            فصل هفتم: پرداختن به امور مملكت.

 

 

نام كتاب: خورشيد نبوت

عنوان اصلي: ترجمه‌ي «الرحيق المختوم»

مؤلف:  شيخ صفي‌الرحمن مباركفوري

مترجم: دكتر محمدعلي لساني فشاركي

ناشر: احسان

تيراژ: 3000

چاپ: اول، 1381

صفحه: 918

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام،‌53 قبل از هجرت، سرگذشت‌نامه ، اسلام، تاريخ از آغاز تا 41 ق.

* * * * * * * * * *

     «رابطه‌ العالم الاسلامي» در پي برگزاري كنگره‌ي سيره‌ي نبوي، در پاكستان، در ماه ربيع‌الاول سال 1396 هجري قمري، ‌فراخواني داد مبني بر اين‌كه يك مسابقه‌ي علمي جهاني به منظور شناسايي و معرفي بهترين پژوهش در موضوع سيره‌ي نبوي ترتيب خواهد داد؛ ‌تا نويسندگان به سركار آيند، دستاوردهاي انديشه و دانش خود را سامان دهند. كتاب حاضر حاصل تلاش نويسنده است در اين فراخوان.

     شيوه‌ي كار نويسنده در اين كتاب آن بوده است كه ميانه‌روي و اعتدال را پيشه كند و از اطناب ملالت ‌بار و ايجاز اختلال‌آور پرهيز داشته است. هم‌چنين به رغم آن‌كه منابع سيره در ارتباط با بسياري از حوادث و وقايع آن‌چنان با يكديگر اختلاف دارند كه قابل جمع و توجيه نيست؛ ‌با اين همه نويسنده شيوه‌ي ترجيح و گزينش را اتخاذ كرده و در موارد اختلاف، آن روايت و مطلبي را كه پس از مطالعه‌ي دقيق و نظر عميق مرجح بوده است اختيار كرده و در كتاب آورده است.

     گه‌گاه در برخي از موارد، به بعضي از دلايل و توجيهات نيز اشاره كرده و اين، در مواردي بوده است كه خوف آن داشته كه خوانده‌ي كتاب، مطلب در نظرش عجيب و غريب جلوه كند.

     كتاب «خورشيد نبوت» داراي دو بخش: 1- خاستگاه و محيط نشو و نماي حضرت محمد(ص)؛ 2- مكه‌ي مكرمه كانون نبوت و دعوت رسول خدا(ص) و دربردارنده‌ي سه مقدمه و سي و سه فصل است كه به برخي از موضوعات مهم آن به شرح ذيل اشاره مي‌گردد:

     حكومت‌ و امارت‌هاي عربي؛ اديان و آيين‌هاي قوم عرب، دودمان و خاندان حضرت محمد(ص)؛ ‌ولادت و كودكي و جواني پيامبر(ص)؛ كيفيت بعثت؛ تحريم‌هاي اقتصادي؛ گسترش دعوت اسلام در بيرون از مكه؛ ‌هجرت پيامبر؛ ‌نبردها؛ مرحله‌ي نوين دعوت و جهاد؛ فتح مكه؛ حجه‌الوداع و مكارم الاخلاق پيامبر(ص).

 

 

نام كتاب: دلايل النبوه (2 جلد)

مؤلف: ابوبكر احمد بن حسين بيهقي

مترجم: دكتر محمود مهدوي دامغاني

ناشر: مركز انتشارات علمي و فرهنگي

تيراژ: ـــــ

 چاپ: ـــــ

صفحه: جلد اول (326) ،‌جلد دوم (384)

موضوع: حضرت محمد(ص)،‌ سرگذشت‌نامه، تاريخ اوليه‌ي اسلام

* * * * * * * * * *

     كتاب دلايل النبوه از كتاب‌هاي بسيار ارزنده در رشته‌ي خود به حساب مي‌آيد، نگارش كتاب‌هايي به نام دلايل النبوه از قرن دوم هجري معمول بوده است؛ ولي هيچ‌يك از آن‌ها به اهميت و تفصيل اين كتاب نيست.

     درست است كه محتواي كتاب دلايل النبوه و نظاير آن در برخي موارد براي نسل جوان ما غير قابل باور كردن و بهت‌انگيز است ولي نبايد فراموش كرد كه اعتقاد به معجزه‌ي پيامبران از ضروريات اسلام است، اگر قرار باشد فقط اشاره به معجزاتي كه در قرآن ذكر شده است بشود از قبيل گلستان شدن آتش بر ابراهيم خليل و عصاي موسي(ع) سخن را به درازا مي‌كشاند و معجزه و تأييد پيامبران به وسيله‌ي ‌آن و توجه دادن بندگان به وظايف عبوديت از لوازم لطف الهي است، اعتقاد پاك و نيت صاف مسلمانان مايه‌ي اقبال و توجه به اين كتاب و امثال آن گرديده است. وانگهي دلايل النبوه بيهقي و كتاب‌هاي نظير آن چنين نيست كه فقط به ذكر معجزات و دلايل نبوت پرداخته باشد، بلكه درواقع يك دوره از زندگاني حضرت ختمي مرتبت و تاريخ اوليه‌ي اسلام است.

     كتاب دلايل النبوه بيهقي مورد استفاده‌ي مورخان و سيره‌نويسان بعدي قرار گرفته است و نقل بيهقي را چنان استوار و قابل اعتماد دانسته‌اند كه معمولاً سلسله‌ي اسناد وقبل از او را حذف كرده‌اند و لزومي براي نقل نام راويان قبلي نديده‌اند، زيرا مي‌دانسته‌اند كه بيهقي از استوانه‌هاي استوار حديث است.

     سه كتاب مهم از مراجع كه از دلايل النبوه استفاده كرده‌اند به شرح ذيل است:

1)   شهاب الدين احمد نويري درگذشته 733 مؤلف كتاب نهايه الادب كه درواقع دايره‌المعارف بزرگي است در بخش زندگي و معجزات پيامبر گرامي از كتاب دلايل النبوه بسيار استفاده برده است و پاره‌اي از موضوعات را بدون هيچ‌گونه تصرف و به طور كامل از آن كتاب گرفته است از قبيل اسلام ابوذر غفاري و پيشگويي‌هاي سيف بن ذي يرن امير يمن براي عبدالمطلب.

2)   عمر بن مظفر معروف به ابن‌الوردي درگذشته 749 كه از ادبا و شعرا و مورخان بنام است در تأليف خود كه به تاريخ ابن‌الوردي موسوم است مكرر از دلايل النبوه در مباحث مربوط استفاده كرده است.

3)   در كتاب سيره النبويه تأليف اسماعيل بن كثير معروف به ابي‌الفداء درگذشته 774 كه از ادبا و شعرا و مورخان بنام است و كتاب او از كتاب‌هاي مرجع و بيشتر مشهور به سيره‌ي ابي‌الفداء است، از دلايل النبوه بيهقي به طور فراوان استفاده شده است.

     به طوري‌كه اشاره شد در قرن هشتم سه كتاب مهم كه درباره‌ي سيره و تاريخ زندگي خدا در نقاط مختلف عالم اسلام تأليف شده است، از دلايل النبوه استفاده نموده‌اند كه دليل بر شهرت و اهميت فراوان كتاب مذكور است. روش ترجمه‌ي اين كتاب طوري است كه سلسله‌ي اسناد را حذف كند، چون براي عموم مردم فارسي‌زبان كه منظورشان استفاده از محتواي اين كتاب است، ذكر سلسله‌ي اسناد ضرورتي ندارد و غالباً هم ايجاد خستگي مي‌كند. رواياتي كه از طريق دو يا چند راوي و اسناد مختلف تكرار شده بود، حتي‌الامكان به ترجمه‌ي يكي قناعت شده مگر اين‌كه در دو فصل جداگانه، ذكر شده باشد مانند موضوع ازدواج پيامبر(ص) و خديجه(رضي‌الله عنها) كه در بخش‌هاي مختلف كتاب ذكر شده است.

     با اين‌كه كم و بيش رواياتي در كتاب هست كه مغايرت با موضوعات مسلم تاريخي دارد، ولي چون قرار بر نقد و بررسي آن‌ها نيست در پاورقي ترجمه، بدان‌ها اشاره شده است. ضمناً مترجم محترم آيات قرآني را ضمن ترجمه براي سهولت مشخص ساخته و شماره‌ي آيه و سوره را استخراج نموده است و مقدمه‌اي كه عبدالرحمن محمد عثمان بر كتاب نوشته است نيز ترجمه شده است.

 

 

نام كتاب: راه محمد(ص)

عنوان اصلي: عبقريه محمد(ص)

مؤلف: عباس محمد العقاد

مترجم: دكتر اسدالله مبشري

ناشر: اميركبير

تيراژ: 1500

چاپ: هشتم، 1378

صفحه: 195

موضوع: پيامبر اسلام، محمد(ص)، تاريخ اسلام، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     با توجه به نيازهاي جامعه‌ي اسلامي ـ به ويژه جوانان ـ براي بازيافت صحيح و بدون هرگونه انحراف از انديشه‌هاي بزرگان دين و تاريخ اسلام انتشار آثاري كه با دلايل و شواهد متقن و دقيق و مدارك علمي و عقلي به رشته‌ي تحرير درآمده‌اند، ضروري و لازم به نظر مي‌رسد.

     كتاب «راه محمد(ص)» از نظر كيفيت و محتوا از مرتبه‌ي بالايي برخوردار است و مي‌توان آن را جزء يكي از بهترن آثار در زمينه‌ي شخصيت، سيره و سرگذشت رسول مكرم اسلام(ص) دانست. به جز چند مورد كه برخلاف منابع اصيل اسلامي و تاريخي است؛ مانند قرباني كردن فرزند در مقابل «هبل» از سوي عبدالمطلب كه مغاير با حنيف بودن آن جناب است و نيز اشاره به عدم ثبوت فرمان رسول اكرم(ص) مبني بر قتل عصماء يهودي؛‌در حالي‌كه در منابع اصيل تاريخي اسلام به آن تصريح شده است؛ مؤلف با دلايل و شواهد عقلي به بيان وقايع و رخدادهاي تاريخي صدر اسلام پرداخته است و در اين راه نيز سعي و اهتمامش با توفيق يار بوده است.

     اين كتاب نيم قرن پيش به زبان فارسي منتشر شده و طي اين مدت هفت بار نيز به زيور طبع آراسته شده؛ اينك بار ديگر محمد(ص) در پيشگاه و منظر پيروان صديق اسلام ناب محمدي(ص) و دانش‌پژوهان و انديشه‌مندان قرار گرفته است.

     كتاب «عبقريه محمد(ص)» كه عنوان اصلي راه محمد(ص) است به قلم استاد محمد عباس العقاد نويسنده و شاعر بزرگ مصر نوشته شده است.

     در اين كتاب، ‌نويسنده با مدارك مسلم تاريخي و دلايل ترديدناپذير عقلي، به ايراد كشيشان و نويسندگان اروپا، درباره‌ي اسلام و آورنده‌ي آن، پاسخ مي‌گويد و پس از ذكر مقدمه، شخصيت محمد(ص) را در چهارده فصل به ترتيب زير شرح مي‌دهد:

     علامات مولد، محمد(ص) كامل‌ترين دعوت‌كننده‌ي جهان، كمال جنگي محمد(ص)، كمال سياسي محمد(ص)، كمال اداري محمد(ص)، ‌محمد(ص) بليغ، محمد(ص) صديق، محمد(ص) رئيس، شوهر، پدر، سيد، عابد، رجل و محمد(ص) در تاريخ،‌ و با توضيح جنگ‌هاي مهم اسلام و علل و نكات آن و خصوصيات زندگي شارع مقدس، پرده‌هاي ايهام را مي‌درد و خواننده را اقناع مي‌سازد. اين كتاب، كتابي نيست كه مسلماني براي مسلمانان نوشته باشد، بلكه كتابي است كه مرد متفكري براي همه، از هر كيش و آييني نوشته است و مستندات و دلايلش بر پايه‌ي اصول طبيعت و مسلميات گذاشته شده است. با توجه به اين‌كه مترجم محترم اين كتاب نام مناسبي كه كاملاً ترجمه‌ي فارسي (عبقريه) باشد نيافته، ترجمه را به همان نام عربي كتاب (عبقريه محمد(ص)) ناميده و با نام (راه محمد(ص)) منتشر شده است.

 

 

نام كتاب: رحمت عالميان

مؤلف: فضل‌الله كمپاني

ناشر: دار الكتب الاسلاميه

تيراژ: 5000

چاپ: اول

صفحه: 771

موضوع: حضرت محمد(ص)، ‌پيامبر اسلام، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     اگر از طرز زندگي انسان‌هاي ماقبل تاريخ كه اطلاعات دقيقي از آن‌ها در دست نيست صرف ‌نظر شود، حوادث و اتفاقات حاصله در شؤون مختلف زندگي هر قومي در تاريخ آن قوم ثبت گشته است و تاريخ اقوام و ملل وقايع مهم تاريخي را (با صرف‌نظر از جزئيات امور) مانند آيينه‌اي براي تجربه و استفاده‌ي آيندگان نمايان و آشكار مي‌سازد و برخي از اين وقايع مربوط به شرح‌حال بزرگان و دانشمندان است كه در به وجود آوردن حوادث تاريخي عامل مؤثري بوده‌اند، زيرا بر همگان روشن و معلوم است كه افكار دانشمندان و بزرگان جهان همواره در مسير تاريخ منشأ تحولات گوناگون اجتماعي بوده و تمدن و فرهنگ اقوام مختلف مديون افكار روشن و عالي آن بوده است.

     در كتاب رحمت عالميان، از شرح زندگاني شخصيتي گفتگو مي‌شود كه از نظر عظمت شأن و علوّ رتبت اولين شخصيت خلقت، بلكه خود موجب آفرينش و خلقت است كه خداوند سبحان فرمود: «لولاكَ لَما خَلَقْتُ الافلاكَ» و اگرچه توصيف كمالات وي چنان‌كه بايد و شايد بر احدي مقدور نمي‌باشد، مع‌هذا (به مدلول مشت نمونه‌ي خروار) اين كتاب تا حدودي از عهده‌ي تقدير و توضيح مطالب برآمده و مطالعه‌كنندگان را به طور اجمال به شرح‌حال و تاريخ زندگاني پيامبر اسلام(ص) آشنا مي‌سازد.

     كتاب فوق داراي يك مقدمه و مشتمل بر ده بخش است كه موارد زير را مورد بحث قرار مي‌دهد:

     عربستان و قوم عرب، نژاد و نسب، پيش از بعثت، در پيرامون بعثت، دعوت پيغمبر(ص)، پيامبر(ص) در مدينه، مكارم اخلاق پيامبر(ص)، سيره و سنت پيغمبر(ص)، وصف رسول خدا(ص) و مطالب متفرقه.

 

 

نام كتاب: زندگاني پيامبر(ص) از بعثت تا هجرت

مؤلف: علي‌اكبر خديور محسني                                

ناشر: فروغي

تيراژ: ـــــ                                                                    

 چاپ: ـــــ

صفحه: 515

موضوع: پيامبر اسلام(ص)، از بعثت تا هجرت، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     درباره‌ي زندگاني پيغمبر اسلام(ص) تاكنون كتاب‌ها و تأليفات زيادي نشر يافته؛ دوران زندگي هيچ‌كدام از انبياء سلف و سلاطين و دانشمندان جهان به قدر زندگاني كوتاه خاتم‌النبيين جلب توجه نويسندگان را نكرده و بدين علت كتاب‌ها و رساله‌هايي كه در اين‌باره نوشته شده قابل قياس با ديگران نمي‌باشد.

     با وجود آثار پرارزش و گران‌بهاي متقدمين و كتاب‌هايي كه در عصر حاضر درباره‌ي زندگاني خاتم‌الانبياء تحرير شده، اگر در هر ماه و هر سال كتابي ديگر در اين زمينه به رشته‌ي تحرير درآيد و گنجي ديگر به ذخاير علم و ادب و تاريخ اسلام افزوده گردد، باز هم تا سال‌هاي سال حق سخن در اين زمينه ادا نخواهد شد. بالخصوص از زمان بعثت تا هجرت كه خود به نفسه شايسته است سال ها در اين موضوع تحقيق و پژوهش شود.

     زندگاني سيزده ساله‌ي پيغمبر اسلام(ص) در مكه سراسر شگفت‌انگيز است، هر اندازه بيشتر درباره‌ي وقايع آن زمان تحقيق گردد و هر مقدار زيادتر در آن قضايا قلمفرسايي شود، ‌قدرت ايمان و عظمت روح خاتم‌الانبياء(ص) نمودارتر و مشخص‌تر مي‌گردد.

     كتاب «از بعثت تا هجرت» به دنبال تحقق اين مهم است و درواقع قطره‌اي از آن درياي بي‌پايان شجاعت و قدرت و ايمان خاتم‌الانبياء(ص) را نمودار مي‌كند و از اصحاب نزديك و وفاداران بنيانگذار اسلام سخن رانده، كيفيت اسلام آن‌ها را تا آن‌جا كه ميسر است، بيان مي‌دارد.اين كتاب  در بيست و شش فصل به تحرير درآمده است.

 

 

نام كتاب: زندگاني حضرت محمد(ص)

مؤلف: سيد غلام‌رضا سعيدي

ناشر: دارالتبليغ اسلامي

تيراژ: ـــــ                                                                    

چاپ: اول، 1339

صفحه: 103

موضوع: پيامبر اسلام، محمد(ص)

* * * * * * * * * *

     همه مي‌دانند كه امر تعليم و تربيت يا آموزش و پرورش، از بزرگ‌ترين هدف‌هاي عالي انساني است و بدين جهت هر فردي براي تحصيل اين منظور مي‌كوشد؛ و نيز آرزوي هر پدري اين است كه فرزندانش به بهترين طرز و اسلوب تربيت شوند. چون موضوع تعليم و تربيت در ميان ما مسلمانان جز بر پايه‌ي تعليمات رسول اكرم(ص) كه فرستاده‌ي خدا و بزرگ‌ترين معلمان و مربيان جهان بشريت است، نمي‌تواند استوار باشد؛ بنابراين بر هر كودك مسلماني فرض است كه اول پيشوا و مربي بزرگش را بشناسد و سپس دستورهاي گران‌مايه‌ي او را بخواند و به كار بندد. لهذا مؤلف محترم كتاب «زندگاني حضرت محمد(ص)» پس از مراجعه به منابع مختلف، اين كتاب را به سبك و اسلوب رساله‌اي كه آقاي الحاج ف- ر- حكيم در زبان انگليسي نوشته با تصرفات مختصر و با عباراتي بسيار ساده، به زبان فارسي به رشته‌ي تحرير درآورده و در دسترس كودكان مسلمان جهت مطالعه قرار داده است. اميد است همين آشنايي مختصر با تاريخ درخشان زندگاني پيامبر بزرگوار اسلام(ص) كه نمونه‌ي اعلاي اخلاق و سرمشق انسانيت است، وسيله‌ي استحكام پايه‌ي تربيت و مايه‌ي سعادت و رهنماي هميشگي آنان گردد.

     كتاب حاضر در ده فصل با نگارش بسيار روان و ساده به چاپ رسيده است.

 

 

 

نام كتاب: زندگاني محمد(ص) (دو جلد در يك مجلد)

مؤلف: دكتر محمدحسين هيكل

مترجم: ابوالقاسم پاينده

ناشر: ـــــ

تيراژ: ـــــ

 چاپ: ـــــ

صفحه: 832

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، اسلام، تاريخ

* * * * * * * * * *

     بحث و تحقيق در زندگاني مردان بزرگ در عين حال كه مشكلات تحقيق تاريخي را از پيش برمي‌دارد، فايده‌اي مهم‌تر و بزرگ‌تر دارد كه به تنهايي براي اثبات اهميت آن كافي است. مطالعه در زندگي بزرگان فكر را روشن و روح را پاك و بزرگ و همت را قوي و دل را ارشاد مي‌كند، بزرگان جهان مشعل هدايت و نورند و در رفتار و كردار و پندارشان براي آن‌ها كه از قيد طبع بهيمي رهايي نيافته‌اند بهترين سرمشق زندگاني است.

     كتابي كه اكنون ترجمه‌ي آن تقديم مي‌شود، شرح زندگاني يكي از بزرگ‌ترين مردان جهان است كه افكار او مجراي تاريخ را تغيير داده و تعليماتش اساس تمدني درخشان را استوار ساخته و هنوز هم در سرنوشت و وضع تمدن جهان نفوذ دارد.

     اين كتاب كه از سرگذشت پيامبر اسلام(ص) سخن مي‌راند در حقيقت هم تاريخ است و هم اخلاق، تاريخ است از اين جهت كه شمه‌اي از حوادث گذشته را فرو مي‌خواند و آيينه‌وار زندگاني يك مرد بزرگ را نشان مي‌دهد. اخلاق است از اين جهت كه مطالعه‌ي آن طبع كسان را از هر طبقه و فرقه‌اي باشد به تقليد از رفتار اين پيامبر بزرگ متمايل مي‌كند و نمونه‌اي از كمال و عظمت را در لباس انساني بر آن‌ها نمودار مي‌سازد تا به اقتداي آن راه زندگي را به قدم فضيلت و ثبات طي كنند و از اين مرحله‌ي صعب‌العبور كه هر قدمش هزار خطر دارد سبكبار بگذرند.

     چون غالب سوانح ‌زندگي پيامبر در قرآن ياد شده مؤلف در ضمن تشريح حوادث، آياتي را كه مربوط بدان است نقل مي‌كند، مترجم محترم در مواردي كه معني آيات با سياق سخن پيوسته بود ترجمه‌ي آن را با متن فارسي پيوند داده و اصل آيه را در پاورقي ياد كرده است؛ ولي هرجا كه معني آيه با سياق سخن پيوستگي كامل نداشته و يك يا چند آيه به عنوان شاهد يا به قصد آرايش كلام نقل شده بود، اصل آيه را در متن آورده و ترجمه‌ي فارسي را بر آن افزوده است و در چند مورد كه الفاظ و عبارات قرآن را در اثناي كلام اقتباس شده بود آن را مانند متن كتاب بدون ذكر عبارت اصل، به فارسي نقل نموده است.

     كتاب زندگاني محمد(ص) چون به مناسبت موضوع، گفتگو از حوادث تاريخي در ميان بود و در بسياري از فصول آن پاي تحقيق و استدلال و قضاوت به ميان آمده، ممكن بود ترجمه‌ي آزاد كه روش معمول مترجم محترم است مطلب را مشوش كند و چيزي از دقايق آن فوت شود، به همين جهت در اين كتاب از روش خويش صرف‌نظر كرده به ترجمه‌ي مقيد پرداخته و تا آن‌جا كه ميسر بود ترجمه‌ي فارسي را با متن عربي كاملاً مطابق ساخته است و به ندرت اتفاق افتاده كه به اقتضاي ضرورت براي فرار از تكرار يا ملاحظه‌ي ديگر يك يا چند جمله را از آن‌چه در متن هست مختصرتر كرده باشد.

 

 

 

نام كتاب: زندگاني محمد(ص)

عنوان اصلي: الابطال (قهرمانان)

مؤلف: توماس كارلايل

مترجم: ابوعبدالله زنجاني

ناشر: سروش

تيراژ: 1200        

چاپ: هفتم، 1346

صفحه: 310

موضوع: پيامبر اسلام(ص)، ‌53 قبل از هجرت، 11 ق.

* * * * * * * * * *

     مورخ و فيلسوف سترگ انگليسي (توماس كارلايل) كه در سال 1795 ميلادي متولد و در سنه‌ي 1881 م فوت كرده و در فلسفه و تاريخ شهرتي به سزا داشته، كتاب شايان و مهمي به نام الابطال (قهرمانان) كه از تراجم مردان نامي اصلاحي دنيا به يك نظر دقيق و فيلسوفانه گفتگو مي‌نمايد، از خود به يادگار گذاشته و فصل مخصوصي از آن كتاب را به پيغمبر اسلام(ص) اختصاص داده است.

     اثر نامبرده در كشور مصر به قلم يكي از فضلاي زبردست و تواناي آن سامان از لغت انگليسي به زبان عربي ترجمه و زينت‌بخش مطبوعات گرديده است. علامه‌ي كبير مرحوم حاج ميرزا ابوعبدالله (مجتهد زنجاني) بخشي از كتاب مزبور را كه مؤلف دانشمندش آن را به ترجمه‌ي پرمفاخر پيامبر عظيم‌الشأن اسلام حضرت محمد(ص) اختصاص داده، از زبان عربي به فارسي ترجمه نموده است و با مقدمه‌ي سودمند مترجم و حواشي و تعليقات نويسنده به معرض استفاده‌ي عمومي گذارده شده است.

     اگرچه اين خرده را بر كارلايل مي‌توان گرفت كه پس از ياد تاريخچه‌ي آن پاك‌مرد عرب كساني را به شمار آورده و داستان ايشان را سروده كه در خور سنجش با او نيستند، هرچه هست گفته‌هاي درباره‌ي پيغمبر اسلام(ص) چندان گران‌مايه و پربهاست كه از اين خرده‌گيري هم بايد چشم پوشيد و بر پاكدلي او آفرين گفت.

     كتاب زندگاني محمد(ص) در چهارده گفتار به رشته‌ي تحرير درآمده است.

 

 

 

نام كتاب: سرگذشت يتيم جاويد (داستان روزگار كودكي و شيرخوارگي حضرت محمد(ص)) (2 جلد)

مؤلف: محمد شوكت التوني

مترجم: صلاح الدين سلجوقي

ناشر: سروش

تيراژ: 2000        

چاپ: اول، 1379

صفحه: 1222 (دو جلد)

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، ‌11 ق، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     «سرگذشت يتيم جاويد» را به لحاظ موضوعي بايد رمان تاريخي به حساب آورد، ويژگي برجسته‌ي اين كتاب آن است كه به زندگي پيامبر اسلام پرداخته است و از همه مهم‌تر جنبه‌اي از حيات مبارك حضرت را توصيف نموده كه كمتر در مورد آن نوشته شده است. هم از اين‌رو كتاب درخور سنين خردسالي تا بعد مي‌تواند باشد.

     اين كتاب بازنويسي متني است كه به زبان مردم ستمديده‌ي افغانستان كه فارسي سره و شيرين و با اسلوب  است به ترجمه كشيده شده است. مترجم دانشور شادروان صلاح‌الدين سلجوقي از ادباء و فلاسفه‌ي به‌نام معاصر آن مرز و بوم بوده است. آن مرحوم فارغ‌التحصيل جامع الازهر بوده و آثار گران‌بهايي در ادب ديرپاي فارسي به يادگار نهاده است.

     در تدوين كتاب حاضر اگرچه موضوع كتاب چندان ارتباطي به فرق اسلامي ندارد، اما گمان مي‌رود به صبغه‌ي رويكرد اهل سنت در گزارش احوالات روزگار خردسالي پيامبر عظيم‌الشأن اسلام، توجه نموده است كه گردي بر آن دامن پاك و آن وجود گرامي ننشيند. همه‌ي عبارات حكايت از بزرگ‌داشت حضرت و دلدادگي مؤلف دارد. باز نويسنده در اين كار خود را موظف به رعايت حدود كار مؤلف و مترجم ديده است. جانب هر دو دانشمند را تلاش نموده، پاس دارد، به علاوه سعي كرده از معني هيچ نكاهد و فراز و نشيب زيبايي‌هاي هنري آن را از بين نبرد. در بازنويس كلمات مستعمل در لهجه‌ي افغاني كه براي غالب فارسي زبان غير آشنا با ادبيات ناشناخته است، به كلماتي ملموس و شناخته شده پرداخته است. لغزش‌هاي دستوري متن برطرف شده و اغلاط املايي به وجه صحيح امروز تبديل گرديده است. و بالاخره مي‌توان گفت متن كتاب توسط بازنويس محترم ويراسته شده است.

     در بازنويسي اثر از كتاب فرهنگ لغات عاميانه‌ي افغانستان نوشته‌ي جمال‌الدين افغاني‌نويس بهره برده شده است. كتاب حاضر در دو جلد، جلد اول 611 صفحه و جلد دوم در 611 به رشته‌ي تحرير درآمده است.

 

 

 

نام كتاب: سنن النبي (آداب، سنن و روش رفتاري پيامبر گرامي)

مولف: علامه سيد محمدحسين طباطبايي

مترجم: عباس عزيزي

ناشر: صلاه                                 

تيراژ: 3000        

چاپ: اول، 1382                         

صفحه:   495                                                     

موضوع: حضرت محمد(ص)، آداب و سنن و روش رفتاري

* * * * * * * * * *

     كتاب حاضر، متن كامل عربي كتاب «سنن‌النبي» به همراه ملحقات آن مي‌باشد كه به فارسي شيوا و فصيح برگردانده شده است و براي مشتاقان به فراگيري علوم اهل‌بيت(ع) و علاقه‌مندان و پيروان مكتب پيامبر خاتم(ص) تهيه و تنظيم شده است.

     اين كتاب از جمله عنايات و الطافي است كه خداوند سبحان امكان تأليف آن را به مؤلف محترم داد تا بخشي از رواياتي كه راويان مسلمان حديث در كتاب‌هاي خود در مورد آداب و سنت‌هاي حضرت رسول خدا(ص) آورده‌اند، انتخاب نموده و جمع‌آوري نمايد.

     در اين كتاب حرفي از مكروهات به ميان نيامده؛ چرا كه روش حق بر آن قرار گرفته كه از پيامبر هيچ كار مباح و مكروهي سر نزد و ادله‌ي عقلي و نقلي هم بر اين اصل استوار است. ناگفته پيداست كه مؤلف در اين كتاب به جهت رعايت اختصار، سندهاي احاديث را حذف نموده و فرقي ميان روايات مسنده و مرسله نهاده است و براي سهولت در كار مراجعين، نام كتاب‌ها و نويسندگان آن‌ها را ذكر كرده تا اهل بحث بتوانند به اصل روايات نقل شده مراجعه نمايند.

     سنن‌النبي در بيست و يك باب در صفحات رنگي بسيار زيبا به چاپ رسيده است.

 

 

نام كتاب: سيرت جاودانه (2 جلد)

عنوان اصلي: الصحيح من سيره النبي الاعظم

مؤلف: علامه سيد جعفر مرتضي عاملي

مترجم: دكتر محمد سپهري

ناشر: پژوهشگاه فرهنگ و انديشه‌ي اسلامي

تيراژ: 1200

چاپ: اول، ‌1384

صفحه: جلد اول (675)، جلد دوم (763)

موضوع: سيره‌ي پيامبر بزرگ اسلام(ص)

* * * * * * * * * *

     انسان به طور فطري كمال‌جو و الگوخواه است. الگوپذيري انسان تا جايي است كه بدون اسوه، راه به كمال نمي‌برد. انسان در پي نمونه‌ي كامل و يافته‌ي برتر است و از اين‌رو به شناخت سيره، راه و روش، و زندگاني انسان‌هايي كامل و برجسته چون پيامبران، اولياء، امامان و انسان‌هاي پاك‌باخته و متكامل محتاج است.

     در پاسخ به همين نياز فطري انسان براي اسوه‌طلبي و الگوخواهي است كه قرآن به عنوان كتاب هدايت و برنامه‌ي زندگي متعالي ، با معرفي الگوهاي خوب و بد در همه‌ي زمينه‌ها و شناسايي اصول ارزشي هركدام، پيامبراكرم(ص) را كامل‌ترين الگو و اسوه‌ي حسنه‌ي انسان در همه‌ي دوران‌ها معرفي مي‌كند تا آنان كه در جست‌وجوي حق و حقيقت و رستگاري هستند، در پيمودن راه كمال از او پيروي كنند.

     از اين‌رو مسلمانان اهتمام و عنايت ويژه‌اي به تدوين سيره و زندگاني حضرت محمد(ص) نشان داده‌اند. چنان‌كه مكاتب و سبك‌هاي گوناگوني در اين زمينه وجود دارد و كتاب‌هاي بي‌شماري رونق‌بخش كتابخانه‌هاي اسلامي در بخش زندگاني و سيره‌ي رسول خدا(ص) بوده و هست و هركدام ويژگي و شيوه‌ي خاص خود را دارد.

     كتاب الصحيح من سيره النبي الاعظم(ص)، علاوه بر تبيين سيره و زندگاني رسول خدا(ص) به مثابه‌ي يك منبع ذي‌قيمت معرفت‌شناسي كه مسلمانان مي‌توانند همه‌ي اعمال، رفتار و گفتار خود را از آن الگوبرداري كنند، به نقد و ارزيابي عالمانه‌ي حديث در حوزه‌ي تاريخ و سيره مي‌پردازد. نويسنده‌ي دانشمند اين كتاب، ‌علامه سيد جعفر مرتضي عاملي كه آثار قابل تقدير ديگري نيز در همين حوزه دارد، بي‌ترديد كتاب حاضر خود را به جهاتي كامل‌ترين، مفصل‌ترين و محوري‌ترين پژوهش خويش، در قلمرو نقد و ارزيابي حديث قرار داده است. الصحيح، از سوي محافل علمي مورد توجه انديشمندان حوزه و دانشگاه قرار گرفته، جايزه‌ي كتاب سال جمهوري اسلامي را در اين بخش به خود اختصاص داده است.

     نويسنده علاوه بر سبك ويژه در سيره‌نگاري كه بر آموزه‌هاي كلامي و نقد و ارزيابي حديث در حوزه‌ي تاريخ مبتني است. در اين زمينه اصول و مباني راهبردي نويني به خواننده ارايه مي‌دهد؛ ديدگاه‌هاي ابتكاري ارزشمندي در شماري از حوادث و وقايع مهم و سرنوشت‌ساز تاريخ اسلام دارد. همين ويژگي‌هاي منحصر به فرد است كه الصحيح را از ديگر كتاب‌هاي قديم و جديد سيره ممتاز كرده است. از اين بابت نيز مي‌تواند الگوي مناسبي براي پژوهشگران و محققان ارجمند باشد.

     پژوهشكده‌ي فرهنگ و انديشه‌ي اسلامي در راستاي اهداف علمي پژوهش خود و هم‌گام با نهضت نر‌م‌افزاري و توليد علم و انديشه، ترجمه و تلخيص كتاب: الصحيح من سيره النبي الاعظم(ص) را در دستور كار خود قرار داد و انجام اين مهم را بر عهده‌ي پژوهشگر محترم جناب آقاي دكتر محمد سپهري واگذار كرده كه تاكنون شماري از آثار علامه مرتضي را به فارسي ترجمه كرده است و با سبك نگارش و انديشه‌هاي استاد آشنا و خود نيز در حوزه‌ي تاريخ و تمدن اسلامي داراي مطالعات تخصصي است. كتاب الصحيح من سيره النبي الاعظم(ص) به نام سيرت جاودانه در دو جلد ترجمه شده است.

 

 

نام كتاب: سيره المصطفي (نگرشي ديني به زندگاني رسول اكرم(ص))، (2 جلد)

مؤلف: هاشم معروف حسني

مترجم: حميد ترقي‌جاه

ناشر: حكمت

تيراژ: 5000

چاپ: اول، 1370

صفحه:جلد اول: 436، جلد دوم: 440

موضوع: پيامبر اسلام(ص)، تاريخ اسلام

* * * * * * * * * *

     آغاز نگارش درباره‌ي سيره به اواخر قرن اول هجري باز مي‌گردد. در سال‌هاي پاياني آن قرن بود كه عروه بن زبير متوفاي سال 92، كتابي در اين زمينه نگاشت.

     ابان بن عثمان متوفاي آغاز قرن دوم و وهب بن منبه نيز در همان دوره در اين موضوع به نگارش پرداختند.

     پيش از پايان نيمه‌ي اول قرن دوم شرحبيل بن سعد، ابن شهاب زهري، عاصم بن عمرو بن قتاده، موسي بن عقبه و ابن اسحاق به تأليف سيره پرداختند. در اواخر قرن دوم ابن‌هشام، سيره‌ي خود را تأليف نمود و نوشته‌ي ابن اسحاق را اساس مطالب كتاب خود قرار داد. ابن سعد واقدي و ديگر كسان نيز در همان زمان كتاب‌هايي در سيره نگاشتند. نگارش كتاب در باب سيره، تا روزگار ما پيوسته از سوي شرقيان و غربيان ادامه داشته است.

     مؤلف محترم هدف از نگارش كتاب سيره المصطفي را در پيش‌گفتار اين‌طور بيان مي‌كند:

     انصاف حكم مي‌كند ما براي كساني را كه در نوشتن سيره بر ما پيشي گرفته‌اند، اجزاي پراكنده و در هم ريخته‌ي آن را از اين‌جا و آن‌جا، از سينه‌ي مردمان و راه‌هاي ديگر گرد آورده و هسته‌هاي نخستين را براي تاريخ‌نگاران و پژوهندگان پس از خود به ميراث گذاردند به فراموشي نسپاريم. البته با اين توجه كه ايشان چه بسا مطالبي را كه در سيره‌ي پيامبر نبوده، از روي دوستي و دلبستگي يا از روي كينه‌ورزي و بدانديشي به آن افزوده‌اند.

     افزون بر اين پژوهشگر نوشته‌هاي نخستين در زمينه‌ي سيره در مي‌يابد كه اين نويسندگان براي پوشاندن برخي حقايق و نگهداري جانب برخي اشخاص به تلاشي دست زده‌اند كه بر منطق و حوادث تاريخ استوار نيست. ولي اين نكات ما را از ترجيح خوبي‌هاي آنان بر بدي‌هايي كه مرتكب شده‌اند باز نمي‌دارد.

     شايد همين نكته‌ي اخير و نيز ناآشنايي امت اسلامي با سيره‌ي پيامبر(ص) بود كه نويسنده را به نوشتن كتابي در اين موضوع برانگيخته است.

     كتاب سيره المصطفي(ص) شامل يك پيش‌گفتار و داراي بيست و شش فصل است كه به بعضي از موضوعات مورد بحث فصول به شرح ذيل اشاره مي‌گردد:

     زمينه‌سازي، محمد و خديجه، دعوت عمومي، برگرداندن قبله، جهت كعبه، جنگ بدر و احد، غزوه‌ي تبوك، حجه‌الوداع و ماجراي غديرخم.

 

 

نام كتاب: سيره‌ي صحيح پيامبر بزرگ اسلام(ص) (2 جلد)

مؤلف: علامه جعفر مرتضي عاملي

مترجم:   حسين تاج‌آبادي                                      

ناشر: مؤسسه‌ي فرهنگي انتشاراتي آزاد گرافيك

تيراژ: 4000                                                        

چاپ: دوم، 1373

صفحه: جلد اول (375)، جلد دوم (470)

موضوع: سيره‌ي پيامبر اسلام حضرت محمد(ص)

* * * * * * * * * *

     در تدوين كتاب «سيره‌ي صحيح پيامبر بزرگ اسلام(ص)» نخست به تأليفات گذشتگان تأكيد شده و مؤلف محترم به كتاب معاصرين مراجعه‌ي قابل ذكري نكرده‌اند، زيرا آن‌چه از آنان مشاهده كرده مطالبي بوده كه عموماً از كتب گذشتگان گرفته‌اند و آن‌گاه با نظم و ترتيب و نگارش‌هاي متفاوت، به توجيه و بازسازي و نيز اصلاح آن‌ها پرداخته‌اند. در اين كتاب، بيشتر سعي مؤلف بر اين بوده است كه درباره‌ي صحت و فساد آن‌چه به عنوان تاريخ ادعا شده، تا اندازه‌اي كه ظرفيت نوشتار بوده به بحث پرداخته، هم‌چنين تا حد ممكن تلاش كرده‌اند نمايي از زشت و زيباي آن برهه‌اي كه لبريز از حادثه‌ها و نيز مواضع مهم و حساس يوده است، ترسيم شود؛ مقطعي كه محققان، سياستمداران و مذهبيون براي نيل به اهداف خويش، همواره بدان چشم دوخته و بر آن استشهاد نموده‌اند، زيرا اين برهه‌اي بود كه تمام پايه‌ها و زيربناي جامعه‌ي انساني را در هم ريخت و دگرگون ساخت و تنها يك حركت ظاهري و روبنايي نبود.

     بر همه‌ي مسلمين آشكار است كه تاريخ‌نگاران مسلمان، در ميان تمامي امت‌ها، ‌بي‌نظير هستند و به‌رغم آن‌چه كه آمده، تاريخ اسلام به طور مطلق، بي‌نيازترين تاريخ ماست؛ ولي از آن‌جا كه تدوين آن، از نظرات سياسي تعصبات مذهبي مختلف و عوامل ديگري كه تاريخ اسلام را با دروغ‌ها و باطل‌ها آميخته و در نتيجه پرحجم ساخته‌اند؛ لذا، كاوش در اخبار و تمييز صحيح از باطل آن،‌كاري است دشوار؛ و بدين خاطر، تا آن‌جا كه ممكن بوده است نويسنده‌ي كتاب تنها به ارايه‌ي يك تصوير عمومي از دورنماي زندگي پيامبر و حوادثي كه در آن رخ داده است، اكتفا نموده است.

 

 

نام كتاب: سيره‌ي نبوي (منطق عملي)، (هفت دفتر)

مؤلف: مصطفي دلشاد تهراني

ناشر: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي

تيراژ: 5500

چاپ: اول، 1372

صفحه: ـــــ

موضوع: سيره‌ي پيامبر اسلام، حضرت محمد(ص)

* * * * * * * * * *

     تمام انبياء، ‌موضوع بحثشان، موضوع عملشان، انسان است. آمده‌اند، انسان را تربيت كنند. آمده‌اند، اين موجود طبيعي را از مرتبه‌ي طبيعت، به مرتبه‌ي عالي مافوق‌الطبيعه، مافوق الجبروت برسانند. تمام بحث انبياء در انسان است از اول، هريك از انبياء كه مبعوث شدند ....

     سيره‌ي انبياء، سيره‌ي تربيت عملي انسان است. آنان با عمل خود انسان را تربيت كردند و با ارايه‌ي الگويي تمام عيار و عامل به علم، دلها را از محبت خويش پر كردند تا انسان‌ها با پيروي از سيره‌ي عملي آن‌ها در مسير كمال قرار گيرند و از تنگناي زمين به بلنداي آسمان رسند.

     آن‌چه تحت عنوان سيره‌ي نبوي (منطق عملي) تدوين شده است با انگيزه‌ي پرداختن دوباره‌اي به كتاب و سنت و مروري در اصول برخاسته از سيره‌ي نبي اكرم(ص) بوده است، با اين اميد كه گوشه‌اي از جمال و جلال آن «نگار مسأله‌آموز صد مدرس» تصوير شده باشد.

     اين اصول طي سال‌هاي 1363 تا 1367 توسط مؤلف محترم تدريس و سپس از نوار پياده شد و با تغييراتي در هفت دفتر به ترتيب زير تنظيم شده است:

     1- سيره‌ي فردي؛

2- سيره‌ي اجتماعي؛

3- سيره‌ي مديريتي؛
4- سيره‌ي خانوادگي؛

5- سيره‌ي سياسي؛

 6- سيره‌ي نظامي؛
7- سيره‌ي اقتصادي.

     مجموعه اصول بحث شده در يك راستا قرار دارند و همگي به سوي يك هدف و مقصد ـ همان مقصد انبياء ـ راه مي‌برند. به اميد توفيق سير به سوي اين مقصد با تمسك به كتاب و سنت و پيروي از سيره‌ي پيشوايان حق و عدل.

 

 

 

نام كتاب: شمايل النبي(ص)

مؤلف: ابوعيسي محمد بن عيسي ترمذي

مترجم: دكتر محمود مهدوي دامغاني

ناشر: نشر ني

تيراژ:3000 نسخه

چاپ: اول، 1372، تهران

صفحه: 261

موضوع: حضرت محمد(ص)، ‌سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     نام اين كتاب كه در نسبت آن به ترمذي ترديدي نيست و دومين اثر ارزنده‌ي اوست كه از دستبرد حوادث روزگار محفوظ مانده است، به صورت شمايل‌النبي، شمايل المحمديه، الشمايل النبويه و الخصايل المحمديه، در منابع و مآخذ آمده است و بيشتر به شمايل ترمذي معروف است. اين كتاب از ديرباز مورد توجه اهل فضل قرار گرفته است و افرادي چون جلال‌الدين سيوطي و ابن‌حجر هيثمي بر آن شرح نوشته‌اند و تا آن‌جا كه از كشف‌الظنون حاجي خليفه و ايضاح المكنون اسماعيل پاشا بر مي‌آيد، بيست و پنج شرح و تفصيل از آن صورت گرفته است. حسام‌الدين نقشبندي، درگذشته به سال 1282 ق، آن را به تركي شرح زده است. مصطفي حلبي، معروف به مظلوم‌زاده، ‌از شاعران عثماني به سال 1158 ق، آن را به شعر تركي سروده است و مصلح‌الدين محمد بن صلاح بن جلال لاري، درگذشته به سال 979 ق، به آن دو شرح يكي عربي و ديگري فارسي نوشته است، و محدث خبير و متقي مرحوم حاج شيخ عباس قمي، به سال 1332 ق، در شهر مشهد مختصري از آن فراهم كرده است، كه به سال 1365 ش، به همت مؤسسه‌ي در راه حق قم، در چهل صفحه‌ي خشتي منتشر شده است. با توجه به حسن سليقه‌ي آن مرحوم مي‌توان نتيجه گرفت كه در نظر او اين كتاب از ديگر كتاب‌هايي كه در اين موضوع نوشته شده است، شايسته‌تر براي تلخيص بوده است.

     در اين‌جا لازم به نظر مي‌رسد كه دو شارح اين كتاب  به طور مختصر براي خوانندگان گرامي معرفي ‌شوند:

     علي بن سلطان محمد قارسي، متولد در هرات است و به مكه مسافرت كرده و تا پايان عمر همان‌جا مقيم شده است. او را چند تأليف ارزنده است، از جمله شرح رساله‌ي قشيريه در دو جلد و انوار القرآن و اسد الفرقان و به سال 1014 ق درگذشته است. محمد عبدالرؤف مناوي، از علماي بزرگ قرن دهم و يازدهم هجري مصر و داراي چند تأليف ارزنده است، از جمله همين شرح شمايل، كنوز الحقايق و الصفوه در مناقب اهل‌بيت و به سال 1031 يا 1029 در قاهره درگذشته است.

     كتاب شمايل ترمذي، مورد توجه عموم فرق مسلمانان قرار گرفته است و تا آن‌جاكه مترجم محترم در آثار بزرگان شيعه مشاهده كرده، ابن شهرآشوب سروي، در كتاب مشهور مناقب خود ضمن بيان اوصاف ظاهري و محامد اخلاقي حضرت ختمي مرتبت به كتاب شمايل ترمذي استناد و از آن نقل قول كرده است. مرحوم علامه مجلسي هم در بحارالانوار همان روايت ابن شهرآشوب، درگذشته به سال 588 هجري را نقل كرده است.

     كتاب شمايل داراي پنجاه و شش باب است. سي و دو باب آن در جلد اول و بيست و چهار باب آن در جلد دوم است. در جلد اول 206 حديث و در جلد دوم 187 حديث و در جمع داراي 393 حديث است و حدود ده حديث مكرر است،‌كه در ابواب مختلف آمده است، و در برخي از ابواب مانند باب عبادت رسول خدا(ص)، احاديث بيشتري آمده است، و در برخي كمتر است. برخي از ابواب نظير باب روي بند بستن رسول خدا(ص) در شدت گرماي نيمروز فقط يك روايت دارد.

     هدف اصلي مترجم از ترجمه‌ي كتاب شمايل ترمذي كه كهن‌ترين و استوارترين تأليف در اين رشته است و حدود يك‌هزار و دويست سال از تأليف آن مي‌گذرد، اين بوده است كه عموم مردم فارسي‌زبان كه نمي‌توانند از منابع عربي استفاده كنند، از مطالعه‌ي آن بهره ببرند.

     هنر ترمذي و اهميت كار او در اين است كه تأليفي مستقل انجام داده است و تمام روايات مربوط به شمايل را يك‌جا جمع نموده و زحمت مراجعه به ابواب پراكنده‌ي آثار مختلف را از دوش پژوهشگران برداشته است.

 

 

نام كتاب: شيوه‌ي فرماندهي پيامبر(ص)

عنوان اصلي: الرسول القائد

مؤلف: محمود شيت خطاب

مترجم: عبدالحسين بينش

ناشر: مركز تحقيقات اسلامي نمايندگي ولي‌فقيه

تيراژ: 2000                                            

چاپ: اول، 1378

صفحه: 414

موضوع: پيامبر اسلام محمد(ص)، شيوه‌ي فرماندهي پيامبر(ص)، تاريخ اسلام

* * * * * * * * * *

     جوامع بشري از گذشته‌هاي بسيار دور با واژگان جنگ و صلح آشنا بوده‌اند. صحيفه‌ي زندگاني بشر نيز از آغاز تاكنون، بيشتر با خامه‌ي جنگ نگارش يافته است. به ندرت جامعه‌اي را مي‌توان يافت كه جنگ را نيازموده و تلخ و شيرين شكست‌ها و پيروزهاي‌ها را نچشيده باشد. تجاوز و دفاع، در روي زشت و زيباي سكه‌ي جنگ و كارزارند كه خاستگاهشان، قدرت‌طلبي‌ها و برتري‌جويي‌ها از يك‌سو و ستم‌ستيزي و عدالت‌خواهي‌ها از سوي ديگر بوده است.

     در نظام اسلامي نيز مؤلفه‌هايي مانند ماهيت، اهداف، شرايط و قوانين و مقررات جنگ و صلح، عوامل پيروزي و شكست، وظايف و ويژگي‌هاي فرماندهان و نيروها و بسياري ديگر از مسايل دفاعي وجود دارد.

     زندگاني سراسر مجاهده و مبارزه‌ي حضرت محمد(ص) زمينه‌ي گسترده‌اي را به ويژه براي مطالعه‌ي نظاميان فراهم آورده است و در سال‌هاي اخير، محققان و فرماندهان برجسته‌ آن را از ديدگاه تخصصي مورد مطالعه و تحقيق قرار داده‌اند. از آن جمله سرلشگر محمد شيت خطاب، كتاب «الرسول القائد» را، كه اينك ترجمه‌ي فارسي آن با عنوان «شيوه‌ي فرماندهي پيامبر(ص)»، به چاپ رسيده، به رشته‌ي تحرير درآورده است. شيوه‌ي نويسنده، نو و ابتكاري است. وي برخلاف كساني‌كه بيشتر به شرح و بسط جنگ‌هاي عمده و بيان مطالب مهم مي‌پردازند، يكايك جنگ‌هاي روزگار رسول خدا(ص) را جداگانه به بحث گذاشته و جزئيات آن‌ها را از ديدگاه نظامي مورد بررسي قرار داده است؛ و با اين شيوه، ‌مطالعه‌ي كتابش را به ويژه براي نظاميان دلپذيرتر ساخته است.

     نويسنده پس از بيان چند مقدمه، كه هركدام به نوبه‌ي خود از نكته‌هايي سودمند برخوردار است، بررسي جنگ‌هاي پيامبر(ص) را از نخستين سريه‌هايي كه در اطراف مدينه انجام شد، آغاز مي‌كند و پس از تشريح جنگ‌هاي بزرگ بدر، احد، خندق، خيبر، ‌فتح مكه و حنين و نيز زد و خوردهايي كه در فاصله‌ي ميان آن‌ها روي داده است، با شرح غزوه‌ي تبوك به انجام مي‌رساند.

     در پايان طي يك بحث مقايسه‌اي، علل پيروزي اسلام يعني شيوه‌ي فرماندهي پيامبر(ص)، سربازان ممتاز اسلام، عادلانه بودن جهاد اسلامي و ناتواني دشمنان اسلام را مورد بحث قرار داده است.

     از آن‌جا كه نويسنده مذهب تسنن دارد، گاه در اظهار نظر نسبت به برخي شخصيت‌ها، به گرداب تعصب درافتاده، سخناني دور از حقيقت بيان كرده است. مترجم محترم ضمن يادآوري آن موارد، نادرستي آن‌ها را نمايانده است.

     هم‌چنين بخش‌هايي از گفته‌هاي نويسنده كه با مباني شيعي اختلاف داشته است، نشان داده شده و ديدگاه‌هاي اين مذهب بيان گرديده است.

     لازم به يادآوري است كه با توجه به استحكام ترجمه‌ي قرآن كريم استاد فولادوند، براي ترجمه‌ي آيه‌هاي شريفه موجود در متن، آن ترجمه مورد استفاده قرار گرفته است.

 

 

نام كتاب: شيوه‌ي استفاده از متون تاريخي     

مترجم: فرزانه حكيم‌زاده                                                     

ناشر: دفتر نشر معارف                                

تيراژ: 3000                                                                    

چاپ: اول، 1380                         

صفحه: 176                                                                   

موضوع: سيره‌‌نگاري در اسلام

* * * * * * * * * *

     يكي از مسايل مهم و اساسي براي هر پژوهشگر تاريخ، شناخت منابع و مصادر تاريخي و چگونگي استفاده از آ‌ن‌هاست. هم‌چنين شناخت درجه‌ي صحت و اعتبار متون تاريخي، و دليل ترجيح متني بر متن ديگر، همراه با شناخت جعليات و اضافات و يا محذوفات كتاب‌هاي تاريخي، دغدغه‌ي مهمي براي محققان تاريخ است. كتاب حاضر، براي بررسي مسايل فوق‌الذكر تهيه گرديده و در سه بخش تنظيم شده است:

1-    ترجمه‌ي مقدمه‌ي كتاب «الموسوعه التاريخ الاسلامي» اثر نويسنده و محقق ارجمند جناب آقاي استاد محمدهادي يوسفي غروي.

     اين بخش شامل: معرفي مصادر اوليه‌ي سيره‌ي پيامبر(ص) و تاريخ اسلام؛ بيان چگونگي شناخت و استفاده‌ي صحيح از منابع و دليل ترجيح متني بر متن ديگر؛ بيان بلايا و مصيبت‌هايي كه بر سيره‌ي پيامبر(ص) و تاريخ اسلام واقع شده است و نيز بيان آفات تاريخ‌نگاري به ويژه در قرون اوليه‌ي تاريخ اسلام مي‌باشد.

     شايان ذكر است كه قسمت قابل توجهي از منابع تاريخي اين بخش در متن ذكر شده است و اين روش جديد دو امتياز دارد:

            الف) معرفي كامل‌ترين منبع

            ب) جلوگيري از كثرت ذكر منابع مصادر پاورقي، بدون كمترين شناختي از تقدم و تأخر منابع و درجه‌ي اعتبار آن‌ها.

2-  معرفي منابع و مصادر تاريخي شيعه، همراه با توضيح مختصري درباره‌ي نقاط قوت و يا ضعف كتاب و نويسنده‌ي آن. در پايان اين بخش نيز تسلسل تاريخي مقتل‌نگاري همراه با معرفي مقاتل معتبر بررسي شده است.

3-    نقد و بررسي برخي از مسايل و شبهات تاريخي به صورت پرسش و پاسخ.

     دو بخش دوم و سوم كتاب، با استفاده از جلسات درس تاريخ كه توسط استاد بزرگوار جناب حجت‌الاسلام شيخ محمدهادي يوسفي غروي در سال‌ها 1375 و 1377 در جامعه الزهرا (س) تشكيل شده بود، تدوين گرديده است.

     ويراستاري كامل و تنظيم مطالب، حذف و تغيير، اضافات، طرح سؤالات و تهيه‌ي برخي از منابع و مصادر به ويژه در بخش پاياني توسط مؤلف محترم صورت گرفته است.

 

 

 

نام كتاب: فجر اسلام (1)

مؤلف: م . ا . فجر                                     

ناشر: اميركبير

تيراژ: ـــــ                                                                    

چاپ: اول، 1361

صفحه: 398

موضوع: زندگي رسول اكرم(ص)، به صورت رمان و نمايش

* * * * * * * * * *

     كتاب حاضر، اولين جلد از مجلدات پنجگانه‌ايست كه درباره‌ي زندگاني پيامبر اسلام(ص)؛ طليعه و آغاز اسلام ـ بعثت ـ هجرت ـ غزوات و آخرين روزهاي زندگي وي به رشته‌ي تحرير درآمده است.

     اين حقيقتي آشكار و غير قابل كتمان است كه هنر نقشي والا در اشاعه‌ي بينش و تفكر مذهبي داشته همواره از صبغه‌ي ادبيات، شعر، نقاشي، ‌موسيقي و غيره در احياء و عرضه‌ي اين تفكر نهايت حسن استفاده شده و مي‌شود. امروزه گنجينه‌ي ادبيات مذهبي جهان مشحون از آثار گران‌قدر و ميراث‌هاي پرارزشي درباره‌ي زندگاني پيامبر عظام: حضرت موسي(ص)، ‌عيسي(ع) و ديگر صالحان مذهبي و حتي شهداء، مبارزين و قديسين مسيحي است.

     اما تاكنون كتابي اين‌سان با تكيه بر هنر ادبيات بدين كيفيت درباره‌ي زندگاني حضرت رسول اكرم(ص)، نو ولي پركشش كه بيشترين جنبه‌هاي زندگي وي و بخصوص نقش مايه‌هاي دروني وي را با تكيه بر عواطف زميني و اعجازات آسماني؛ يعني بس انساني آن را روشن بدارد، نوشته و يا عرضه نشده است.

     «فجر اسلام» به صورت منحصر به فرد و يگانه‌اي در مبناي آن تلقيات كه ذكر شده و افزون بر اين همه بر مبناي باورداشت‌ها و دست‌مايه‌هاي «هنر شيعي» نوشته شده است. اين كتاب، يك كار متحول و درخشان است كه با بهره‌گيري از تكنيك عالي و بس قدرتمند رمان‌نويسي و در عين حال تعهد پروسواس در زمينه‌ي پرداختي بس عارفانه و غنايي و با در نظر داشتن اسناد تاريخي نگاشته شده است.

 

 

نام كتاب: فروغ ابديت

مؤلف: جعفر سبحاني

ناشر: دفتر تبليغات اسلامي قـم

تيراژ: 10000                                                                  

چاپ: ششم، 1370

صفحه: 1072

موضوع: تاريخ اسلام،‌حضرت محمد(ص)، پيامبر بزرگ، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     پيرامون زندگاني پيامبر اسلام(ص)، بزرگ‌ترين پيشواي بشر، كتاب‌ها و رساله‌هاي زيادي نوشته شده است ولي بيشتر اين كتاب‌ها، يكي از دو اشكال را دارد: يا كتاب به صورت وقايع‌نگاري و بيان متون حوادث تاريخي است، ‌بدون اين‌كه در آن‌ها تجزيه و تحليل و داوري صحيح و بررسي انجام بگيرد، حتي گروهي از بيان علل و انگيزه‌ي رويدادهاي اسلامي و نتايج و ثمرات آن‌ها نيز پرهيز نموده‌اند.

     و يا اين‌كه يك سلسله حدسيات بي‌اساس و اجتهادهاي بي‌دليل، به عنوان قضاوت بررسي و قضاوت با بيان حوادث آميخته گرديده، و به نام كتاب تحقيقي، ‌تاريخي در اختيار علاقه‌مندان تاريخ اسلام گذارده شده است.

     اما كتاب «فروغ ابديت»؛ تاريخي است روشن و گويا از زندگي پيامبر بزرگ اسلام(ص)، كه به اتكاء بزرگ‌ترين مدارك تاريخي اسلام تهيه شده و با قلمي كاملاً روان و شيوا نگارش يافته است.

     يكي از مزاياي مهم اين كتاب اين است كه؛درآن تنها به ذكر حوادث تاريخي قناعت نشده؛ بلكه سعي شده تجزيه و تحليل لازم، درباره‌ي علل حوادث گوناگون و نتايج آن‌ها، آن‌چنان كه شيوه‌ي يك نويسنده‌ي محقق است به عمل آيد، تا هدف نهايي كه همان آموزنده بودن تاريخ است، به طور كامل بيان گردد.

     امتياز مهم ديگر اين كتاب اين است كه؛ با مدرك تاريخي شيعه، كاملاً منطبق است و از افسانه‌ها و خرافاتي كه دست‌هاي آلوده به تاريخ زندگي پيشوايان بزرگ اسلام آميخته است، خالي مي‌باشد.

     مطالعه‌ي دقيق اين كتاب به عموم مسلمانان روشنفكر مخصوصاً «جوانان عزيز» توصيه مي‌گردد و اميد است جوانان پرشور و باايمان بتوانند با الهام از زندگي پر افتخار پيامبر(ص)، طرح يك زندگي نوين و پر افتخار را براي خود بريزند.

     كتاب فروغ ابديت، در موارد اختلاف ميان تاريخ‌نويسان اهل تسنن و شيعه، عقيده‌ي نويسندگان شيعه را با مدارك و شواهد تاريخي، روشن و مبرهن ساخته و هر نوع شبهه و اشكال را در حقانيت نظر به شيعه برطرف ساخته است.

     اين كتاب قبلاً در مجله‌ي علمي «درس‌هايي از مكتب اسلام» به صورت سلسله مقالات، چاپ شده است، ولي به درخواست گروهي از خوانندگان، پس از تجديدنظر كامل، به صورت كتابي نفيس و قابل اعتماد در اختيار علاقه‌مندان تاريخ اسلام قرار گرفته است، مندرجات كتاب حاضر در دو جلد شامل شصت و پنج فصل مي‌باشد.

 

 

نام كتاب: كارنامه‌ي سياسي، اجتماعي و اخلاقي محمد(ص)

مؤلف: محمد حسين مظفر

مترجم: مصطفي زماني

ناشر: چاپ درخشان

تيراژ: ـــــ

 چاپ: ـــــ

صفحه: 301

موضوع: حضرت محمد(ص)، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     اين افسارگسيختگي‌هاي اجتماع، اين بي‌بند و باري‌هاي فراوان، ‌اين اختلاف جهان اسلام، اين بيدادگري استعمارگران در ممالك اسلامي و اين كشتار بي‌رحمانه‌اي كه هر روز به بهانه‌اي در يكي از مرزهاي كشور‌هاي اسلامي خودنمايي ‌مي‌كند، همه و همه دردهاي اجتماعي مسلمانان است كه بايد براي آن فكري كرد و براي ريشه كردن اين دردها، تصميمي عميق و خداپسندانه گرفت. به دنبال درك مطالب ذكر شده و فرو رفتن در فكر و انديشه بود كه نويسنده‌ي كتاب حاضر تصميم گرفت با افرادي كه همانند وي احساس درد مي‌كنند و در كنار احساس درد، وظيفه‌ي خود را تشخيص مي‌دهند در راه يك نهضت فكري به طرح‌ريزي بپردازد. به دنبال اين فكر، مؤسسه‌ي «منتدي النثر» در نجف اشرف شروع به كار كرد و هم‌اكنون آثار اين نهضت فرهنگي در سرتاسر ممالك عربي به چشم مي‌خورد. نويسنده تنها به گفتن و نوشتن قناعت نمي‌كرد، بلكه تا آخرين نفس اهداف بزرگ خويش را تعقيب مي‌كرد و در كمترين فرصتي كه به دست مي‌آورد، مقصود خود را بيان و روشن مي‌ساخت تا به نفع اسلام عزيز گامي بردارد.

     كتاب «كارنامه‌ي سياسي، اجتماعي و اخلاقي محمد(ص)» نيز يكي از نتايج همين تلاش‌هاست.

     كتاب حاضر نموداري از ترقي و تكامل اسلام است و براي آنان كه معتقدند شرق با گرايش به اسلام پيروز مي‌گردد نافع است و هم‌چنين به آنان كه مي‌گويند فقط با جدايي دين از سياست، ‌شرق مي‌تواند از صورت مصرف‌كننده‌ي غرب بيرون آيد، پند مي‌دهد كه اسلام چگونه با توأم ساختن دين و سياست در عصر ظهور خود بر جهان آن روز پيروز گرديد. و باز اين كتاب يك جواب منطقي است به آن دسته كه تحت تأثير عواملي مي‌گويند اسلام سبب عقب ‌ماندگي شرق است و بدين‌وسيله اعراب را تحريك مي‌كنند تا بگويند بدبختي اعراب از دوره‌ي حكومت فارس به اعراب شروع مي‌شود.

     جاي ترديد نيست كه تعقيب اين‌گونه كلمات و مطالب و دامن زدن به آثار آن به تقويت نژادپرستي كه يكي از خواسته‌هاي استعمارگران است منتهي مي‌گردد، ولي با دقت در مطالب اين كتاب، روح حمله به كشورهاي اسلامي تضعيف مي‌شود و همين است خواسته‌ي مترجم از ترجمه‌ي اين كتاب.

 

 

نام كتاب: محمد(ص) آخرين پيامبر

مؤلف: سيد حسن اسلامي

ناشر: سازمان تبليغات اسلامي

تيراژ: 5000                                                                    

چاپ: اول، 1376

صفحه: 63

موضوع: محمد(ص)، پيامبر اسلام،‌53 قبل از هجرت، 11 ق.

* * * * * * * * * *

     كتاب «محمد(ص) آخرين پيامبر» يكي از سري مجموعه‌هاي «اسلام براي همه» مي‌باشد كه به بررسي تاريخ زندگي پيامبر بزرگ اسلام حضرت محمد(ص) پرداخته است. مجموعه‌ي «اسلام براي همه» به قصد معرفي اسلام براي همگان منتشر مي‌شود و شامل چهار بخش است: اعتقادات، اخلاق، احكام و تاريخ. كتاب‌هاي اين مجموعه در حوزه‌ي اين چهاربخش است و مخاطب آن عامه‌ي مردم است.

     در نگارش كتاب‌هاي اين مجموعه كوشيده شده دو ويژگي «مختصر» و «مفيد» بودن لحاظ شود. بدين‌صورت كه مطالب هر كتاب، علمي و استوار و به دور از آوازه‌گري و حجم آن به اندازه‌اي باشد كه خواننده بتواند در يك نشست از خواندن آن فارغ شود.

     هريك از كتاب‌هاي اين مجموعه پيش از چاپ به ملاحظه‌ي تني چند از دانشوران مي‌رسد و مطالب آن نقد و بررسي مي‌شود. از اين‌رو خواننده مي‌تواند دلگرم باشد كه كتاب‌هايي قابل اعتماد در دست دارد.

     مجموعه‌ي «اسلام براي همه» به كوشش مؤسسه‌ي تحقيقاتي رشد همگان منتشر مي‌شود كه كتاب «محمد(ص) آخرين پيامبر» بخشي از آن مجموعه است.

 

 

نام كتاب: محمد(ص) پيامبر رحمت

مؤلف: سيد حسن اسلامي

ناشر: خـرم

تيراژ: 3000                                                                    

چاپ: اول، 1375

صفحه: 168

موضوع: پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت،‌11 ق، سرگذشت‌نامه

* * * * * * * * * *

     بايد حضرت محمد(ص) را شناخت و شناساند، زيرا اين شخص مقتداي ماست و هريك از ما مي‌تواند و بايد محمدگونه باشد. با اين رويكرد بايد زندگي حضرت محمد(ص) را خواند. اگرچه دانستن تاريخ دقيق ولادت و رحلت، روزهاي زندگي، مقدار همسران يا فرزندان و جنگ‌هاي حضرت مفيد است، اما آن‌چه امروزه بدان سخت نياز داريم دانستن اصول اخلاقي اوست، فهم حكمت اوست و شناختن ماهيت حركت و دعوت اوست.

     بشر امروز نيازمند الگويي است كه او را از اين روزمرگي برهاند. الگويي كه او را فراتر از تفسير مادي حيات ببرد. اين الگو محمد(ص) است و رفتارش.

     كتاب «محمد(ص) پيامبر رحمت» با اين نگاه نوشته شده است. مطالب تاريخي بر پايه‌ي منابع معتبر نوشته شده است و هدف ارايه‌ي تصويري اخلاقي از حضرت محمد(ص) براي الگوبرداري بوده است. در اين كتاب به اختصار شمايي از شخصيت حضرت تصوير شده است كه مي‌تواند مقدمه‌اي باشد براي مطالعه‌ي بيشتر درباره‌ي خاتم پيامبران، از اين زاويه به اختلافات و احوال گوناگون درباره‌ي مسايل تاريخي پرداخته نشده است و اين مطلب به اجمال برگزار شده است. هريك از فصول كتاب مي‌توانست موضوعي مستقل باشد؛ ليكن با هدف اين مجموعه سازگار نبود. علاوه بر آن بسياري از مباحث در اين كتاب به چشم نمي‌خورد؛ مانند همسران حضرت محمد(ص)، فرزندان حضرت محمد(ص)، قرآن و اعجاز ايشان. زيرا از هدف اصلي اين كتاب خارج بوده است. تنها درباره‌ي معجزات حضرت محمد(ص) يك جمله كافي است. همين‌كه بيش از هزار و چهارصد سال اين مرد در زندگاني بيش از يك‌پنجم ساكنان اين كره‌ي خاكي حضور دارد و هنوز كسي نتوانسته است چهره‌ي او را مخدوش كند و همين‌كه با نام اين مرد كساني زاده مي‌شوند و درمي‌گذرند، بزرگ‌ترين معجزه‌ي اوست.

     كتاب «محمد(ص) پيامبر رحمت» مشتمل بر ده فصل است كه به بررسي موضوعات زير پرداخته است:

سرزمين و زادگاه، كودكي، جواني، بعثت، مكه؛ دوران آمادگي،مدينه؛ دوران سازندگي، جهاد، صورت و سيرت حضرت محمد(ص)، حكمت و به سوي دوست.

 

 

نام كتاب: محمد(ص) پيامبر و سياستمدار

مؤلف: مونتمكري وات

مترجم: اسماعيل والي‌زاده

ناشر: اسلاميه

تيراژ: ـــــ

چاپ: اول، 1344

صفحه: 305       

موضوع: حضرت محمد(ص) پيامبر اسلام

* * * * * * * * * *

     كتاب «محمد(ص)؛‌پيامبر و سياستمدار» كه اينك ترجمه‌ي آن به مشتاقان تحقيق در زندگي پيامبر اسلام(ص) تقديم مي‌شود، تأليف مونتكمري وات است كه راجع به پيامبر اسلام(ص) نگاشته است. اين كتاب سومين كتاب از چهار كتاب مونتكمري وات است كه در مورد پيامبر اسلام نوشته و آن‌ها را به ترتيب «محمد(ص) در مكه»، «محمد(ص) پيامبر و سياستمدار» و «اسلام و همبستگي جامعه» نام نهاده است.

     وي در اين كتاب كه نه فصل دارد، علل توفيق پيغمبر اسلام(ص) را و راه و هدف مقدسي را كه در پيش داشته تجزيه و تحليل كرده و كوشيده است كه كليه‌ي تدابير او را براي تأسيس جامعه‌ي اسلامي توجيه كند و صحيح و معتبر بودن آن‌ها را به اثبات برساند. گرچه نويسنده، كتاب حاضر را براي مسلمانان ننوشته و فقط دفاعي است كه از خاتم‌الانبياء در برابر هم‌كيشان خود و برخي از محققان و مورخان كج‌انديش غربي كرده است؛ ولي به نظر مي‌رسد، مطالعه‌ي آن، لااقل از باب اطلاع از طرز تفكر محققان جديد اروپا درباره‌ي اسلام، براي محققان اسلامي ضروري و مفيد است. در كتاب «محمد(ص) پيامبر و سياستمدار» موضوع اصلي كتاب شخص رسول اكرم(ص) است و زندگي هيچ شخصيت ديگر اسلامي در آن مطرح نشده است. مؤلف فقط شخص رسول اكرم(ص) را آن‌چنان‌كه منابع اصيل تاريخي و استنباطات يك مورخ اجازه مي‌دهد معرفي نموده و خود را در اختلافات مذاهب و مكاتب گرفتار نكرده است. او مي‌خواهد حضرت محمد(ص) را با همه‌ي عظمت افكار و محاسن تدابير او در راه تأسيس جامعه‌ي اسلامي به اروپاييان بشناساند.

     مترجم محترم در ترجمه‌ي كتاب حاضر رسم امانت را نگه داشته و كتاب را به مفهوم واقعي به فارسي ترجمه كرده است. لذا چنان‌كه رسم بعضي از مترجمان است از نقل به معني و دخالت دادن قراين و استنباطات شخصي در ترجمه و مانند آن دوري جسته است. كتاب، كلمه به كلمه و جمله به جمله ترجمه شده و اصل آيات قرآن را كه مؤلف ترجمه‌ي آن‌ها را آورده است، از قرآن استخراج كرده و در جاي خود ذكر كرده است.

     در پيدا كردن اسامي خاص رجال و امكنه به منابع رجوع كرده و درست آن‌ها را در جاي خود قرار داده و تا آن‌جا كه ممكن بوده در ترجمه به سادگي گراييده است.

 

 

نام كتاب: محمد(ص) تصوير جمال خدا

مؤلف: حسين بدرالدين                                                      

ناشر: نشر علم

تيراژ: 3300

چاپ: اول، 1380

صفحه: 1598

موضوع: حضرت محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، 11 ق،‌ سرگذشت‌نامه، انسان (عرفان)

* * * * * * * * * *

     انتخاب اين نام شريف، نخست براساس كلام مبارك نبي اكرم حضرت محمد بن عبدالله(ص)، ‌هستي روان در رگ‌هاي آفرينش است كه فرمودند: «من رآني فقد رأي الحق» يا به تعبيري «من رآني فقد رأي الله» هركس من را ببيند خداي را ديده است، يعني من آينه‌سان نماياننده‌ي اوصاف الهيم به تحقيق هركس مرا نگرد حق را نگريسته است. ثانياً در كتاب آداب الصلوه روايت گرديده حضرت صادق(ع) وقتي درباره‌ي سفر آسماني رسول خدا (معراج) مي‌فرمودند، اشاره نمودند: «چون ملائكه او را ديدند از اطراف بابهاي آسمان گريختند و گفتند: دو خداي هست، يكي در زمين و ديگري در آسمان.»

     علاوه بر اين، حضرت حجت‌الاسلام والمسلمين سيد محمد آقا ضياء مي‌فرمودند: «بعد از ظهور جسماني حضرت رسول خدا(ص)، نداي آسماني شنيده شد: هركس مي‌خواهد من را ببيند، به ديدن محمد بن عبدالله(ص) برود.»

     به اعتبار اين دو سند معتبر نزد شيعه و سني، نام مجموعه‌ي حاضر را با «محمد(ص) تصوير جمال خدا» منتشر نمودند.

     «محمد(ص) تصوير جمال خدا» مشتمل بر پيش‌نوشتار و سيزده بخش است كه به موضوعات زير پرداخته است:

     جلوه‌ي جمال خدا، عرش خاك‌نشين، پيامبر(ص) در حوادث سال اول تا سال يازدهم هجرت.

 

 

نام كتاب: محمد(ص) در اروپا

مؤلف: مينو صميمي

مترجم:   عباس مهرپويا

ناشر: مؤسسه‌ي اطلاعات

تيراژ: 3150                                

 چاپ: اول، 1382

صفحه: 519

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، 11 ق، اسلام و مسيحيت، مسيحيت و اديان ديگر

* * * * * * * * * *

     «محمد(ص) در اروپا» تحليلي است گسترده و نقادانه از تصاوير ساختگي، غيرحقيقي و غيرتاريخي كه از اسلام و از شخصيت و خصوصيات اخلاقي پيامبر اسلام(ص) در آثار تعداد اعجاب‌انگيزي از نويسندگان، شعرا، نقاشان، شرق‌شناسان، مورخين، فلاسفه و رهبران مسيحيت اروپايي ترسيم شده و در طول هزاره‌ي گذشته در معرض افكار عمومي قرار گرفته است.

     مينو صميمي در كتاب خود نشان مي‌دهد كه چگونه اين تصاوير منفي و بي‌اساس كليشه‌وار از نسلي به نسل ديگر در كشورهاي اروپايي انتقال يافته و به ندرت مورد سؤال و يا ترديد واقع شده است. و يا چطور متفكرين اروپايي به جاي آن‌كه براي آشنايي با اسلام به منابع تاريخي اسلامي و متون اوليه‌ي عربي كه از مورخين برجسته و معتبري چون الطبري، ابن اسحاق، ابن سعد و يا بخاري به جاي مانده است و تصوير روشن از زندگي و عادات و علايق بنيانگذار اسلام و تعاليم و اخلاقيات اسلامي به دست مي‌دهد رجوع كنند، متأسفانه كوركورانه و با سماجت خاصي تفاسير مغرضانه و خصومت‌آميز رهبران كليساهاي قرون وسطي را ملاك و معيار برخورد خود با اسلام و حضرت محمد(ص) قرار داده‌اند.

     در فصل اول كتاب مربوط به شرح‌حال و طرز زندگي و صفات اخلاقي و انساني و آموزش‌هاي حضرت محمد(ص) است كه براساس توصيفات مشروح اولين تاريخ‌نويسان و شواهدي كه در خود متن قرآن كريم موجود است، تهيه و تنظيم شده است. در اين كوشش مينو صميمي از همكاري و صحه‌گذاري يك محقق انگليسي اسلام‌شناس به نام دكتر پ-ج-استوارت كه استاد دانشگاه آكسفورد است برخوردار بوده است. با مطالعه‌ي اين زندگي‌نامه‌ي جديد كه سنديت تاريخي و علمي دارد، خواننده خود تفاوت فاحشي كه بين سيماي پيامبر اسلام(ص) در نوشته‌هاي اروپايي و منابع اوليه‌ي عربي وجود دارد به طور مشخص خواهد ديد و پي خواهد برد كه كدام چهره‌ واقعي و كدام دروغين و ساختگي است.

     «محمد(ص) در اروپا» براي اولين بار يك‌يك حملات و انتقاداتي را كه به نحوه‌ي زندگي، رفتار و كردار و خصوصيات اخلاقي حضرت محمد(ص) معطوف بوده است، از قبيل تعدد زوجات و جنگ با بت ‌پرستان و فرمانروايي سياسي، با صحنه‌هايي زنده از زندگي حضرت محمد(ص) در مكه و در مدينه مقايسه كرده و عقايد و افكار پيامبر اسلام(ص) را در مورد مسايلي چون حقوق زنان، ‌مساوات و برابر بين زن و مرد، آزاد كردن بردگان، بزرگواري و بخشش در قبال دشمنان، اهميت خانواده و دلبستگي‌هاي عاطفي، توزيع عادلانه‌ي ثروت و دستگيري از مستمندان در ترازوي قضاوت گذاشته است.

     در فصل سوم، ارزش‌هاي معنوي اسلام و اصول يكتاپرستي و نقش حياتي و الهام‌بخشي كه اين معنويت در زندگي هر فرد مسلمان ايفا مي‌كند و ميراث باارزشي است كه بنيانگذار اسلام از خود به جاي گذاشته و در طول تاريخ، مكاتب بسياري از جمله تصوف و عرفان با استناد درست يا نادرست به اين ميراث پديد آمده، مورد تحليل قرار گرفته است.

     «انتشارات اطلاعات» ضمن تشكر از مؤلف كتاب، يادآور شده است كه برخي از نكات احتمالاً ابهام‌آميز را با توجه به آن‌چه در متون و منابع اسلامي- شيعي آمده است و نيز با توجه به انتظارات و اقتضائاتي كه لازمه‌ي تلاش مثبت و مؤثر فرهنگي در جامعه‌ي ايران است، به صورت «يادداشت» توضيح داده و در پايان هر فصل آورده است.

 

 

 

نام كتاب: محمد(ص) و زمامداران (پيرامون نامه‌هاي پيامبر اسلام(ص) به زمامداران)

مؤلف: آيت‌الله صابري همداني

ناشر: شاكـر

تيراژ: 3000                    

چاپ: چهارم، 1380

صفحه: 377

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، نامه‌ها و پيمان‌ها، رسالت سياسي

* * * * * * * * * *

     حضرت محمد(ص) به عنوان آخرين پيامبر كه كامل‌ترين دين را در اختيار بشر نهاده در ميان پيامبران الهي همانند خورشيد مي‌درخشد. چراكه اولوالعزم است و رسالت جهاني دارد و هم صاحب كتاب و شريعت مستقل است كه همه‌ي اصول اديان پيشين را نه نسخ، بلكه تصديق و تكميل مي‌كند و راه جديد را پيش پاي انسان مي‌گذارد.

     آشنايي با زندگي آن حضرت و پي بردن به حقانيت رسالت وي وظيفه‌ي هر مسلمان و بلكه هر انساني است. كتاب حاضر تاريخ موضوعي اسلام است كه حضرت آيت‌الله صابري همداني در سال‌هاي حاكميت طاغوت به نگارش آن همت گماشته و به بيان عملكرد پيامبر اكرم(ص) در عرصه‌ي روابط بين‌الملل پرداخته و شرح‌حال سفيراني كه از سوي پيامبر(ص) مأمور رساندن نامه‌ها مي‌شدند و نحوه‌ي برخورد آنان با نامه‌هاي پيامبر(ص) و عاقبت امر آنان را در اين كتاب جمع‌آوري نموده است.

     مطالعه و دقت در اين كتاب به خوبي نشان مي‌دهد كه پيامبر اكرم(ص) تنها به جنبه‌ي معنوي، اخلاقي و فردي بشر نپرداخته؛ بلكه مسايل سياسي، اجتماعي و حكومت را نيز مدنظر داشته است. جدايي دين از سياست شعاري است كه همواره از سوي دشمنان اسلام مطرح شده و مي‌شود. چراكه آنان خوب مي‌دانند كه اگر حكومت را از دين و دين را از حكومت بگيرند، دين اثربخشي خود را از دست خواهد داد و وجود آن در حكم عدم خواهد بود.

     مؤلف محترم در جمع‌آوري اين نامه‌ها و استخراج شرح‌حال سفرا و پادشاهان از منابع و متون معتبر تاريخي زحمات زيادي را متقبل شده‌اند.

     محمد(ص) و زمامداران، ابتدا در سال 1338 به چاپ اول رسيد. چاپ دوم 1346 با اصلاحات مختصر و چاپ سوم به صورت افست از چاپ دوم و چاپ چهارم آن با فهرست‌بندي و ويراستاري و صفحه‌آرايي جديد در سال 1380 به چاپ رسيده است.

     كتاب حاضر شامل سه پيش‌گفتار، يك مقدمه و مشتمل بر بيست و دو فصل مي‌باشد.

 

 

 

نام كتاب: مغازي، تاريخ جنگ‌هاي پيامبر(ص) (سه جلد در يك مجلد)

مؤلف: محمد عمر واقدي

مترجم: محمود مهدوي دامغاني

ناشر: مركز نشر دانشگاهي

تيراژ: 5000                                                                    

چاپ: دوم، 1369

صفحه: 949

موضوع: پيامبر اسلام، ‌محمد(ص)، جنگ‌هاي پيامبر(ص)، تاريخ اسلام

* * * * * * * * * *

     با توجه به اختصار مطالب كلام‌الله مجيد، براي اطلاع از تفصيل و كيفيت عمل حضرت ختمي مرتبت(ص) نيازمند مراجعه به مدارك ديگري هستيم كه كتاب‌هاي تنظيم و تأليف شده درباره‌ي زندگي و چگونگي اعمال آن حضرت، بخش عمده‌اي از اين مدارك است. به همين جهت مسلمانان از همان آغاز در تنظيم كتاب‌هاي سيره و مغازي رسول خدا(ص) اهتمام فراوان داشته‌اند، به طوري‌كه هم‌زمان با تدوين ساير علوم، كتاب‌هاي مربوط به اين قسمت هم تنظيم شده، به عنوان نمونه، اگر در نظر بگيريم كه صحاح و اصول معتبر حديث براي مذاهب مختلف از اواخر قرن دوم تا اواسط قرن پنجم هـ . ق تأليف شده است، كتاب‌هاي سيره و مغازي هم از اوايل قرن دوم در نقاط مختلف به ويژه مدينه‌ي منوره به وجود آمده و يادگاري‌هاي ارزنده‌اي براي ما باقي مانده است. چون مخالفان و منافقان اسلام موضوع جنگ‌هاي پيامبر بزرگوار(ص) را از ديرباز دست‌آويز و بهانه‌ي حمله به اسلام و آن حضرت قرار داده‌اند؛ با مراجعه به اين كتاب‌ها به راحتي و سادگي مي‌توان پاسخ بسياري از اعتراض‌هاي مغرضانه را پيدا كرد. بديهي است هرچه زمان اين كتاب‌ها به صدر اسلام نزديك‌تر باشد از اهميت بيشتري برخوردار خواهد بود. خوشبختانه يكي از كتب مهم اين رشته كتاب مغازي محمد بن عمر واقدي است كه در اواخر قرن دوم هـ. ق تدوين شده و تاريخ درگذشت نويسنده‌ي آن سال 207 هـ . ق است.

     مترجم محترم، از مدت‌ها قبل متوجه وجود پاره‌اي از مشكلات ذهني جوانان درباره‌ي كيفيت جنگ‌هاي حضرت ختمي مرتبت(ص) بوده و مشاهده كرده است كه به جوان‌هاي پاك‌نهاد و نيك‌سرشت ما كه متأسفانه نمي‌توانند از منابع و مصادر مهم كه به زبان عربي است استفاده كنند، تحت تأثير مطالب واهي و دور از حقيقت مشتي مغرض قرار مي‌گيرند و گاه در ذهن آنان شبهاتي ايجاد مي‌شود كه رفع آن نياز به ارايه‌ي مدارك استوار دارد و درصدد برآمده تا برخي منابع و مصادر مهم را كه مورد اعتماد فرقه‌هاي مختلف مسلمانان باشد به فارسي ترجمه كند (كتاب حاضر) بنابراين هدف اصلي مترجم اين است كه منابع كهن و ارزنده‌ي اسلامي به زبان فارسي در اختيار گروه‌هايي كه نمي‌توانند از عربي استفاده كنند، گذاشته شود تا خود با مراجعه به آن‌ها بتوانند بهره‌اي ببرند.

     چاپي كه براي ترجمه برگزيده شده، بهترين و انتقادي‌ترين چاپ موجود مغازي است كه به اهتمام استاد مارسدن جونز در سلسله انتشارات دانشگاه آكسفورد انگليس منتشر شده است و چون درباره‌ي شرح و تأليفات و آثار واقدي مقدمه‌ي بسيار جامعي به وسيله‌ي جونز تهيه و چاپ شده است، براي شرح‌حال واقدي به ترجمه‌ي همان مقدمه قناعت شده، فقط در موارد لزوم در پاورقي كتاب توضيح داده شده است.

     عنوان عربي اين چاپ چنين است: كتاب المغازي للواقدي، محمد بن عمر بن الواقد المتوفي سنه 207 هـ . ق، تحقيق الدكتور مارسدن جونز، مطبعه جامعه اكسفورد 1966.

 

 

 

نام كتاب: مقاله‌شناسي پيامبر اسلام(ص) (فهرست مقالات نشريات ايران)

مؤلف: خانه‌ي پژوهش قـم

ناشر: مؤسسه‌ي اطلاع‌رساني مرجع

تيراژ: 1000        

 چاپ: اول، 1383

صفحه: 322

موضوع: محمد(ص) پيامبر اسلام، مقاله‌شناسي،‌چكيده، نشريات ادواري

* * * * * * * * * *

     تجربه‌ي علمي ـ پژوهشي در دنيا نشان مي‌دهد كه مقالات پژوهشي در بين انواع توليدات علمي و فكري مقامي والا دارند، زيرا مقاله نه فقط هدف شخصي دارد، بلكه به سرعت نيز منتشر مي‌شود. از اين‌رو امروزه مقالات پژوهشي در تمامي رشته‌هاي دانش، ‌مقام و موقعيتي ممتاز دارند و همه‌ي پژوهشگران بيش از پيش خود را نيازمند به مقالات پژوهشي مي‌بينند.

     مقاله‌نويسي اسلامي نيز سير مشابهي داشته است. مقالات در گذشته بيشتر براي مخاطبان عام مورد استفاده قرار مي‌گرفت ولي امروز به سوي تخصصي شدن پيش مي‌رود، به طوري‌كه هر مقاله، كم و بيش چكيده‌اي از يك پژوهش است و ارجاعات و استنادات پاياني، در حد يك كتاب‌شناسي اهميت دارد.

     در اين راستا پايگاه مقالات اسلامي در اينترنت با حمايت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان نخستين بانك تخصصي مقالات كشور، ايجاد شده است. براي گرامي‌داشت زحمات مرحوم حاج مهدي سراج انصاري اين پايگاه با نام ايشان زيور يافته كه با آدرس «www.seraj.ir» قابل دسترسي است. اين پايگاه به نشريات اسلامي امكان مي‌دهد كه مقالات خود را حتي قبل از اين‌كه به صورت چاپي به دست خوانندگان برسد، به صورت الكترونيكي منتشر نمايد.

     مجموعه‌ي حاضر بيش از 1400 مقاله‌ي مربوط به پيامبر اسلام(ص) است كه در بيش از 130 عنوان نشريه‌ي ادواري، منتشر شده است. اين مجموعه جامع‌ترين مقاله‌شناسي در اين موضوع است كه به مناسبت 27 رجب سال 1425 تقديم به جامعه‌ي فرهنگي كشور شده است.

     در بخش اول كتاب، منابع مربوط به شخصيت، فضايل و مقامات، سيره و تاريخ زندگاني پيامبر اسلام(ص) مي‌آيد.

     در بخش دوم منابع مربوط به موضوعات مختلفي از انديشه‌هاي پيامبر اسلام(ص) كه مورد توجه نويسندگان قرار گرفته است و هم‌چنين مباحثي كه در پرتو وجود آن پيامبر(ص) به حوزه‌ي علوم اسلامي وارد شده، آمده است. اين دسته از مقالات براساس اصطلاح‌نامه‌ي علوم اسلامي در هفده موضوع طبقه‌بندي شده‌اند.

     هر واحد اطلاعاتي اين كتاب، با يك شماره‌ي پياپي مشخص مي‌شود كه شامل سه قسمت اصلي است: 1- مأخذشناسي، 2- نمايه‌ي موضوعي،‌ 3- چكيده.

 

 

نام كتاب: مناظره‌ي پيامبر(ص) با گروهك‌ها

مؤلف: محمد محمدي اشتهاردي

ناشر: آزادي

تيراژ: ـــــ

 چاپ: ـــــ

صفحه: 80

موضوع: پيامبر اسلام(ص)، ‌مناظرات ايدئولوژيكي

* * * * * * * * * *

     براي روشنگري و كشف حقايق و شناخت واقعيت‌ها، مناظره و بحث و بررسي رو در رو و بخصوص در اين زمان كه رشد فكري و علمي توسعه يافته، بهترين و محكم‌ترين راه رسيدن به هدف است، كه اگر فرضاً بر اثر تعصب و لجاجت، مورد قبول واقع نشود لااقل موجب اتمام حجت خواهد شد.

     چراكه پرواضح است، عقيده و ايده را نمي‌توان با زور و سرنيزه در افكار و مغزها تحميل كرد و اگر فرضاً اين‌گونه تحميل شود، گذرا و بي‌ريشه است. خداوند در قرآن به اين موضوع توجه عميق كرده و آن را اصل قرار داده و چنان‌كه به پيامبر(ص) مي‌فرمايد:

     «به مخالفان بگو اگر راست مي‌گوييد برهان خود را بياوريد.» (بقره/111)

     «مردم را به راه پروردگار به وسيله‌ي حكمت و اندرزهاي نيك و مجادله و بحث‌هاي شايسته دعوت كن.» (نحل/125)

     بعضي از انسان‌ها، نيروي فكري و استعداد قوي براي درك حقايق دارند، بهترين راه براي جذب اين‌گونه افراد، برهان و استدلالات عقلي است؛ بعضي در سطح پايين هستند و زندگي‌شان توأم با تعصبات و عادات و جنبه‌هاي احساسي است، ‌چنين افرادي با موعظه و اندرزهاي نيك دعوت مي‌گردند.

     بنابراين در فن مناظره بايد مناسبات و روحيات مناظره‌كنندگان را سنجيد و در هرجا به تناسب آن‌جا وارد بحث شد چنان‌كه پيامبر اسلام(ص) در موقعيت‌هاي مختلف از اين روش‌ها استفاده نموده و افراد را دعوت به اسلام مي‌كرد.

     كتاب «مناظره‌ي پيامبر(ص) با گروهك‌ها»، هفت داستان از مناظره‌ي پيامبر(ص) را ذكر كرده است. اميد است همين داستان‌ها نمونه و رهگشاي خوبي براي ما در عصر انقلاب باشد و از اين راه بتوانيم جوانان عزيز را به سوي اسلام جذب نماييم. همان‌گونه كه قرآن پيامبر(ص) را «اسوه» قرار داد. (احزاب/21) ما، در اين خصوص يك روش برخورد با ديگران را از پيامبر بياموزيم.

 

 

نام كتاب: نبي رحمت

مؤلف: علامه سيد ابوالحسن حسني ندوي      

مترجم:   محمد قاسم قاسمي                                              

ناشر: شيخ‌الاسلام احمد جام

تيراژ: 5000                                                                    

چاپ: اول، 1380                         

صفحه: 522                                                                   

موضوع: محمد(ص)، ‌پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت، 11 ق. اسلام ـ تاريخ

* * * * * * * * * *

     كتاب نبي رحمت، سيره‌ي آخرين پيامبر الهي، حضرت محمد بن عبدالله(ع) است، كه به قلم تواناي متفكر بزرگ جهان اسلام در قرن بيستم، علامه سيد ابوالحسن علي حسني ندوي به زبان عربي نوشته شد. اين كتاب توسط محمد قاسم قاسمي به زبان فارسي برگردانده شده است.

     در بخش پيش‌گفتار كتاب از قول مؤلف در خطاب به مترجم آمده است:

     «شما اگر آن كتاب را خوب بخوانيد، متوجه مي‌شويد كه آن چه ويژگي‌هايي دارد. عموماً نويسندگان سيره‌ي نبوي را از ولادت و معرفي خاندان رسول اكرم(ص) و تولدش شروع مي‌كند و با رحلت آن حضرت نوشته‌هايشان پايان مي‌يابد. اما من چنين نكرده‌ام، بلكه اوضاع جهان آن روز و تاريكي‌ها و گمراهي‌هاي حاكم بر آن وضعيت حكام مقتدر آن زمان را به طور كامل ترسيم نموده‌ام، تا خواننده‌ي سيره پي ببرد كه چگونه خورشيد نبوت و رسالت، با نور تابانش توانست تاريكي‌هاي گوناگون را بزدايد و جهان را منور سازد.»

     در آخر كتاب ارمغان‌هاي جاويدان و جهاني نبوت را كه به بشريت محروم اهدا شده است، به طور فشرده بر شمرده‌اند تا روشن شود به راستي اين پيامبر عظيم‌الشأن، رحمته ‌للعالمين و جهان بشريت تا ابد ممنون احسان اوست. اين كتاب تنها به ذكر وقايع نپرداخته است، بلكه نويسنده‌ي توانا، حوادث و وقايع را چنان زيبا و جامع بيان كرده كه خواننده را براي دعوت الي‌الله و خدمت به دين، تحريك مي‌كند. از اين‌رو مطالعه‌ي آن براي جوانان عزيز بسيار لازم و ضروريست.

 

 

نام كتاب: نقد و بررسي منابع سيره‌ي نبوي

مؤلف: جمعي از مؤلفان (زير نظر حجت‌الاسلام والمسلمين رسول جعفريان)

ناشر: سمت

تيراژ: 3000                                                                    

چاپ: اول، 1378

صفحه: 424

موضوع: محمد، پيامبر اسلام(ص)، 53 قبل از هجرت، 11 ق، سنت نبوي، نقد و تفسير

* * * * * * * * * *

     نخستين قدم در شناخت سيره‌ي نبوي، بررسي و ارزيابي منابع سيره است. تاكنون در اين‌باره تلاش‌هاي فراواني صورت گرفته، اما هنوز ابعاد ناشناخته‌اي وجود دارد كه لازم است مورد بازشناسي قرار گيرد.

     شناخت سيره‌ي نبوي،‌ بدون شناخت درست منابع و مآخذ آن، دشوار بوده و در اين زمينه، در زبان فارسي پژوهش جدي كمتر صورت گرفته است؛ پژوهشي كه مي‌تواند به دانشجويان رشته‌ي تاريخ كمك شايان توجهي بنمايد. مجموعه‌ي حاضر كه حاصل تلاش دانش ‌پژوهان گروه تاريخ پژوهشكده‌ي حوزه و دانشگاه است، با هدف تبيين برخي از ابعاد سيره‌ي نبوي نگاشته شده است. در اين پژوهش، موضوعات مختلفي از مسايل مربوط به منابع سيره‌ي نبوي انتخاب شده و درباره‌ي آن بحث و تحقيق صورت گرفته است.

     موضوع نخستين مقاله، بررسي ديدگاه‌هاي مذهبي ابن‌هشام در قياس با ابن‌اسحاق است، حاصل سخن در اين مقاله، آن است كه برخلاف مشهور كه گفته شده است، ابن‌هشام موضع ضد شيعي داشته و برخي مطالب ابن‌اسحاق را حذف كرده، ابن‌هشام مطالب باارزشي درباره‌ي امام علي(ع) از خود و به نام خود بر سيره افزوده است كه در سيره‌ي ابن‌اسحاق نبوده است ....

     در اين كتاب دست‌‌كم به دو مطلب توجه شده است: اول اين‌كه راهي براي شناخت بيشتر گرايشي شيعي در ابن‌اسحاق و موضع ابن‌هشام نسبت به آن يافت شود، ديگر اين‌كه به طور غيرمستقيم، با نوع كار ابن‌هشام در ارتباط با متن ابن‌اسحاق آشنا شويم. اين كتاب دربرگيرنده‌ي مباحثي از منابع درسي در مقاطع مختلف تحصيلي به ويژه دوره‌ي دكترا با گرايش تاريخ اسلام قابل استفاده‌ي اساتيد و دانشجويان مي‌باشد. اميد است علاوه بر اساتيد و دانشجويان ساير علاقه‌مندان نيز از آن بهره‌مند شوند.

     كتاب «نقد و بررسي منابع سيره‌ي نبوي» مشتمل بر مطالب مهمي به شرح ذيل است:

ó      نقش تاريخي امام علي ابن ابي‌طالب(ع) در زمان پيامبر اكرم(ص) از نگاه ابن‌اسحاق و ابن‌هشام؛

ó      ابن عبدالبر اندلسي (368-463 هـ/ 978-1070 م) و سيره‌ي نبوي؛

ó      نقش خاندان زبير در تدوين سيره‌ي نبوي؛ بررسي ديدگاه‌هاي واقدي و ابن‌سعد در روايت سيره؛

تحقيقي درباره‌ي كتاب ابن‌اسحاق، سيره‌ي پيامبر اكرم(ص) در صحيح بخاري، روايت تاريخي واقدي در انساب‌الاشراف بلاذري بخش سيره‌ي نبوي(ص)، ‌مغازي موسي بن عقبه و مقايسه‌ي آن با سيره‌ي ابن‌اسحاق، اصطلاحات تاريخ‌نگاري در طبقات الكبري، منبع‌شناسي صحابه و نقد و بررسي سفر پيامبر اكرم(ص) به شام.

  

 

 

چهارشنبه 21 بهمن 1388 - 14:12


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر