پنجشنبه 2 خرداد 1398 - 2:8
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

اكرم اماني

 

مقامات بديع­الزمان همداني

 

·         مقامات بديع­الزمان همداني

·         ابوالفضل احمد ابن حسين همداني

·         ترجمۀ دکتر سيدحميد طبيبيان

·         مؤسسۀ انتشارات اميرکبير

·         چاپ اول/ 1387ش/1500نسخه

·         وزيري/ 375ص/ شوميز

·         شابک: 5ـ1151ـ00ـ964ـ978

·         قيمت: 5800تومان

 

ابوالفضل احمد ابن حسين ملقب به بديع­الزمان در سال 358ق. در همدان به دنيا آمد و در مکتب ابن فارس لغوي به تحصيل پرداخت و در سال 380ق. آهنگ شهر ري کرد و به دستگاه صاحب ابن عبّاد پيوست. سپس به نيشابور سفر کرد و در آنجا با ابوبکر محمد ابن عباس خوارزمي به مناظره پرداخت و بر او غالب آمد و آن­گاه به سيستان رفت و محضر خلف ابن احمد را درک کرد و در پايان به هرات هجرت کرد و در آن شهر به سال 398ق. وفات يافت.

مذهب بديع­الزمان، شافعي بوده ليکن از روي اشعاري که در منقبت اهل بيت ـ عليهم السلام ـ و رثاي حضرت امام حسين ـ عليه السلام ـ سروده چنين بر­مي­آيد که به مذهب تشيّع تمايل داشته است. بديع­الزمان واضع و مبتکر مقامات است. علاوه بر مقامات، کتابي به نام رسائل بديع­الزمان و همچنين ديوان اشعاري دارد که در آن­ها نيز از هنرنمايي­هاي شاعرانه و اديبانه و به کار گرفتن انواع صنايع لفظي و معنوي کوتاهي نورزيده است.

مقامات بديع­الزمان هر يک داستاني کوتاه و مستقل است که برخي از خاورشناسان آن را با «نوول» در اصطلاح اديبان غربي، همانند دانسته­اند. تنها وجه اشتراک ميان قصه­هاي مقامات، راوي و قهرمان آن­ها مي­باشد.

بديع­الزمان مقامات خود را با نام شهرها و جاها يا افراد يا موضوعاتي که محور اصلي داستان اوست نام­گذاري کرده است و هدف اصلي خود را علاوه بر جنبه­هاي تعليمي، نشان دادن قدرت سخنوري خويش و ايراد صنايع بلاغي قرار داده است چنانکه در سرتاسر مقامات او اين­گونه صنعت­ها را به وفور مي­توان يافت: «سجع، جناس، موازنه، تشبيه، مجاز، کنايه، ايهام، تلميح، استعارۀ مصرحه و مکنيّه و ضرب­المثل».

کتاب مقامات بديع­الزمان همداني مشتمل بر پنجاه و يک مقامه است که بديع­الزمان همداني آن­ها را از زبان مردي خيالي به نام عيسي ابن هشام قمي روايت نموده است. قهرمان مقامات، دريوزه­اي ساختگي به نام ابوالفتح اسکندري است که پيوسته از شهري به شهري کوچ مي­کند و از خود چهرۀ ديگري مي­سازد و خود را به مردم، ناشناس نشان مي­دهد.

در اين کتاب نخست متن عربي مقامات آمده است. علامه شيخ محمد عبده و استاد محمد محيي­الدين عبدالحميد در پانوشت متن عربي هر مقامه، شروح و توضيحاتي پُربار و بسيار سودمند نوشته­اند که مترجم نيز با بهره­برداري از آن­ها، با همان شيوه به شرح فارسي واژه­ها و عبارات دشوار و کنايات و غوامض، در پانوشت هر يک از مقامات پرداخته است. بنابراين شرح فارسي مشکلات مقامات بر پايۀ دو شرح عربي­اي است که اين دو استاد نامدار ادب عرب نوشته­اند و اگر در جايي نياز بيشتري به شرح و توضيح پيش آمده است، مترجم نکات ضروري را بر آن دو شرح افزوده و علاوه بر اين، در پايان هر مقامه نيز به نکات مهم نحوي اشاره کرده است.

پس از متن عربي هر يک از مقامات، ترجمۀ فارسي آن نوشته شده است. مترجم در ترجمۀ خود از ترجمۀ کهن مقامات حريري، ابومحمد قاسم ابن محمد حريري اثر پذيرفته است با اين تفاوت که ترجمۀ مقامات حريري کاملاً تحت­اللفظي است ليکن ترجمۀ مقامات بديع­الزمان نه کاملاً تحت­اللفظي است و نه کاملاً آزاد، بلکه ترجمه­اي است ميان آن دو، زيرا اگر ترجمه کاملاً تحت­اللفظي باشد، نه تنها بسياري از زيبايي­هاي خود را از دست مي­دهد، بلکه پاره­اي از مفاهيم آن نيز دور از ذهن و تقريباً غيرقابل درک خواهد شد. از سوي ديگر اگر ترجمه کاملاً آزاد باشد، از متن اصلي خود و زبان واقعي گوينده دور مي­افتد. بنابراين ترجمه­اي که بينابين ترجمۀ تحت­اللفظ و آزاد باشد، خواننده را براي درک متن اصلي بهتر ياري مي­رساند و براي او خستگي فکري بار نمي­آورد.

در کتاب مقامات بديع­الزمان همداني پس از پيش­گفتار، پنجاه و يک مقامه: مقامۀ قريضيّه؛ مقامۀ ازاذيّه؛ مقامة بلخيّه؛ مقامة سجستانيّه؛ مقامة کوفيّه؛ مقامة اسديّه؛ مقامة غيلانيّه؛ مقامة أذربيجانيّه؛ مقامة جرجانيّه؛ مقامة اصفهانيّه؛ مقامة اهوازيّه؛ مقامة بغداديّه؛ مقامة بصريّه؛ مقامة فزاريّه؛ و... آمده است.

 

 

 

يكشنبه 18 بهمن 1388 - 11:9


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری