دوشنبه 5 تير 1396 - 20:14
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان قم

 

قم آغازگر تدوين سند توسعه صنايع فرهنگي

 

گفتگو با حجت‌الاسلام اسكندري، مديركل اداره تبليغات اسلامي استان قم

قم اولين استاني است که سند توسعه صنايع فرهنگي را تدوين ميکند تا پس از اجراي موفق در ساير استانها نيز اجرايي شود. اين امر موضوع مصاحبه جامع ما با حجتالاسلام عباس اسکندري است.

به گزارش روابط عمومي اداره کل تبليغات اسلامي قم، عصر قدرت‌نمايي ماشين و خستگي دنياي ديجيتال، احتياج به اقتصادي دارد كه با ماهيتي متفاوت، روح انسان‌ها را آرامش داده و عرصه رقابت اقتصادي را نيز مديريت كند. اين‌گونه است كه نام «صنايع فرهنگي» در رده اول سياستگذاري‌‌هاي اقتصادي كشورها قرار مي‌گيرد.

صنعت فرهنگي، ماده اوليه توليدات خود را از ذوق، احساس و تراوش ذهني افراد خلاق در فرهنگ‌هاي مختلف مي‌گيرد؛ و آنچه ارزش اين توليدات را رقم مي‌زند، درونمايه آنهاست که يک پيام فرهنگي معنوي را به مخاطبان خود منتقل مي‌كند و از اين طريق بر ذهن، روح و احساس آنان تاثيرات شگرفي مي‌گذارد.

بي‌شك در جهان امروزي رمز ماندگاري و گسترش هر پيام فرهنگي در تبديل شدن آن به يك محصول با توليد انبوه است. در اين حالت، فرهنگ به صورت ملموسي وارد زندگي روزمره جمع كثيري از مردم شده و ضمن تلفيق با زندگي آنها، ماندگار مي‌شود و اين گونه است كه امروزه اين محصولات فرهنگي مرزهاي زندگي روزمره را در‌هم‌ نورديده و در سطح وسيعي وارد زندگي مردم شده‌اند.

‌در اين بين بسياري از کشورهاي در حال توسعه، پتانسيل بالايي در حوزه صنايع فرهنگي دارند، که با وجود ميراث فرهنگي غني‌شان و منابع سرشار استعدادها، عمدتاً بازيکنان حاشيه‌اي اين عرصه هستند.

كشور ما نيز از اين امر مستثني نبوده و با وجود قدمت و پيشينه ديرينه فرهنگي، اكنون تهيدست و بي‌بضاعت در عرصه صنايع فرهنگي قرار گرفته است.

اين آسيب جدي و نداشتن برنامه مدون براي توسعه و ساماندهي اين صنعت در كشور، اداره کل تبليغات اسلامي قم را بر آن داشت تا با تدوين سند توسعه فرهنگي استان قم بتواند اولين گام را در اين مسير بردارد.

در اين راستا گفتگويي با حجت‌الاسلام عباس اسكندري مديرکل تبليغات اسلامي استان قم انجام داده‌ايم كه از نظرتان مي‌گذرد:

 

* صنايع فرهنگي از چه مراحلي تشكيل شده است؟ 

صنعت فرهنگي در حقيقت توليد انبوه كالاهايي است كه به نحوي با مسئله فرهنگ سر و كار دارند و اگر بخواهيم مراحل صنايع فرهنگي را بيان كنيم، بايد از صنف فرهنگي شروع كنيم، به صنعت فرهنگي برسيم، مرحله بالاتر آن صنايع فرهنگي و نهايتا به صنايع خلاق برسيم.

 

 * كشور ما اكنون در چه مرحله‌اي قرار دارد؟

به نظر من در مرحله صنف يعني ابتدايي‌ترين مرحله هستيم. يعني ما فرهنگ غني‌اي داريم، فعاليت‌هاي فرهنگي هم انجام مي‌دهيم اما صنعتي كه بتواند در سطح وسيع و انبوه فكر و فرهنگ و توليدات و معارف علمي ما را منتشر كند، نداريم. و اين براي كشوري كه دست به انقلاب زده و رسالت انقلابش فرهنگي بوده ولي در ارتباط با ابزار و امكاناتي كه بخواهد اين فرهنگ را انتقال بدهد اين قدر ضعيف باشد، قابل قبول نيست.

 

* به نظر شما چرا با وجود ارزش استراتژيك صنايع فرهنگي در رشد فرهنگي، اقتصادي و... اين صنعت تاكنون در جامعه ما جدي گرفته نشده است؟

غفلتي بوده که صورت گرفته است يا شايد بتوان گفت غرور فرهنگي به ما دست داده است، ما را از توجه به صنايع فرهنگي بازداشته است اما بايد توجه داشته باشيم که اين موضوع، موضوع بسيار حياتي و نيازش جدي است.

 

 * در حال حاضر با هجمه‌هاي سنگين كشورهاي غربي مواجه هستيم، به نظر شما محتواي فرهنگي ما ضعيف است كه اين گونه مورد هجمه قرار گرفته، يا صنايع فرهنگي ما قدرت نفوذ در توده‌ها را ندارد؟

در عرصه فرهنگ مي‌توانيم ادعا كنيم كه از همه كشورها جلوتر هستيم. فرهنگي به غناي فرهنگ تشيع كه برگرفته شده از فرهنگ ناب اهل بيت عصمت و طهارت(ع) و قرآن كريم است در هيچ جاي دنيا به اندازه ايران اسلامي يافت نمي‌شود. همه ما در عرصه جهاني ملاحظه كرديم که در طي 30 سال گذشته هر كجا كه تقابل فرهنگي به وجود آمده، دست ايران و مردم انقلاب اسلامي برتر و بالاتر بوده و هيچ فرهنگي نتوانست خودش را به غناي فرهنگ ايراني و اسلامي ما برساند. از اين رو ما در عرصه فرهنگ و غناي فرهنگي احساس فقر و ضعف نمي‌كنيم اما در عرصه صنايع فرهنگي بايد متاسفانه اعتراف كنيم كه پيشرفت لازم را نداريم و الان ما در برابر صنايع فرهنگي غرب با يك نابرابري جدي مواجه هستيم.

اگر ما امروز مورد هجمه فرهنگي قرار گرفته‌ايم، اشكال در غناي فرهنگي ما نيست بلكه در صنايع فرهنگي اشكال وجود دارد.

اگر در بحث صنايع فرهنگي گام‌هايي را برداريم نه تنها قادريم در مقابل هجمه فرهنگي دشمن مقاومت كنيم و بايستيم و كشورمان و نسل جوانمان را از هجمه فرهنگي دشمن مصون و محفوظ نگه داريم، بلكه قادر خواهيم بود با صنايع فرهنگي، فرهنگ غني خودمان را به سراسر جهان منتقل كنيم.

در طول 30 سال گذشته وقتي نگاهي اجمالي به گذشته جهان مي‌كنيم و ايران را در مقابل كشورهاي غربي ارزيابي ميكنيم، مي‌بينيم ايران از لحاظ فرهنگي كم نداشته؛ حتي در عرصه سياسي هم دستمان برتر و بالاتر از آنها بوده است. البته از نظر سرمايه آنها بالاتر از ما هستند اما از ديگر جهات ما چيزهايي داريم كه آنها ندارند. ما مردماني با ايمان داريم كه حضور آنها بسياري از كمبودهاي ما را در عرصه پول و سياست جبران كرده است. اين تعارف و تملق نيست بلكه واقعيت است. دليلش هم بقاي ماست. كشورهاي غربي تمام توانشان را به كار گرفتند كه ما نباشيم ولي ما هستيم؛ چرا؟

 

* چرا؟

يعني اينكه توفق داريم. اگر توفق نداشتيم حضور نمي‌داشتيم. به همين خاطر است كه ما در نظام جمهوري اسلامي معتقديم كه تا زماني كه مردم را داشته باشيم هستيم؛ مردم را نداشته باشيم، نيستيم. مردم هم تا زماني هستند كه نسبت به دين ايمان داشته باشند و دست‌اندركاران و مسئولان كشور دين مردم را حفظ كنند. اينها به هم تنيده و گره خورده است. اگر خداي نكرده حركت‌هايي ايجاد شود كه ايمان مردم را تضعيف كند ما مردم را نخواهيم داشت، بنابراين ما در حوزه فرهنگ و غناي فرهنگي چيزي كمتر از آنها نداريم كما اينكه در عرصه‌هاي سياسي و بين‌المللي هم هميشه اگر جلوتر نبوديم، عقب‌تر هم نبوديم. در يك بخش‌هايي عقب بوديم كه حضور مردم آنها را جبران كرده است اما اين دليل بر اين نمي‌شود كه هميشه وضع به اين صورت باشد. ما بايد تلاش كنيم از فرصت‌ها و ظرفيت‌هاي موجود بهتر استفاده كنيم. به ويژه اكنون كه مقام معظم رهبري فرمودند مسئله اول كشور ما مسئله فرهنگي است، ما نبايد در مسائل فرهنگي كوتاه بيائيم، كم بگذاريم يا سستي كنيم. من معترفم كه در طول 30 سال گذشته در حوزه فرهنگي خيلي كم گذاشتيم. بيش از اين مي‌بايست توجه مي‌كرديم و الان هم كه در برابر ناتوي فرهنگي هستيم بايد خودمان را مجهز كنيم. هم در توليد علم و معرفت ديني و هم در جهت توسعه صنعت فرهنگي بايد مقاوم باشيم.

 

 * به ناتوي فرهنگي اشاره كرديد. آيا در سند توسعه صنايع فرهنگي به اين مسئله و راهكارهاي مقابله با آن پرداخته شد؟ اساساً به نظر شما ناتوي فرهنگي از چه صنايع فرهنگي براي مقابله با فرهنگ ما استفاده مي‌كند؟

اتفاقاً تعبير مقام معظم رهبري از ناتوي فرهنگي تعبير بسيار دقيق، حساب شده و هوشمندانه است و اگر اين تعبير رهبري را مقداري باز كنيم در دل اين تعبير، بحث صنعت فرهنگي هم وجود دارد. چون مقام معظم رهبري ناتوي فرهنگي را بعد از ماجراي ناتوي نظامي مطرح كردند. يك زماني در منطقه خاورميانه ناتوي نظامي بود كه معادلات را تنظيم مي‌كرد. در ناتوي نظامي يك وقت بحث نقشه جنگي است، يك وقت بحث ابزار جنگي. هر دو كارايي داشت و كار را جلو مي‌برد. اينجا وقتي رهبري بحث ناتوي فرهنگي را بيان مي‌كنند يك بحث، بحث محتواي فكري و فرهنگي است، كه آنها مي‌خواهند محتواي فرهنگي ابتذال و استعماري خودشان را ترويج دهند و يك بخش هم صنعت فرهنگي است. آنها از ابزار ماهواره، سينما و فيلم به بهترين شكل ممكن در مسير اهدافشان استفاده مي‌كنند. شما در همين سال‌‌هاي اخير ملاحظه كرديد تعبير آقا از ناتوي فرهنگي بعد از ماجراهايي است كه در غرب به وجود آمد. يعني براي فرهنگ ملي و دين ما فيلم ساختند. و اين يك نگاه هوشمندانه‌اي است كه از سوي مقام معظم رهبري به كار برده مي‌شود و پيداست ايشان در يك قله‌اي نشستند كه با جديت فرهنگ جامعه را رصد مي‌‌كنند؛ نه تنها فرهنگ ايران اسلامي ما را رصد مي‌كنند بلكه پيداست ايشان بر قله‌اي نشسته‌اند كه فرهنگ جهان را رصد مي‌كنند.

در سال‌هاي اخير ديديم كه از كاريكاتور براي ضربه‌زدن به فرهنگ ما استفاده مي‌كنند، خوب روزنامه يك صنعت فرهنگي است؛ يا فيلم ساخته مي‌شود، فيلم و سينما يك صنعت فرهنگي است. اما محتواي آنها مقابله با فرهنگ ملي و اسلامي ماست. ما زماني مي‌توانيم با ناتوي فرهنگي مبارزه كنيم كه اين محتواي فكري و فرهنگي خودمان را با ابزار لازم يعني صنايع فرهنگي كه توليد مي‌كنيم و در اختيار خواهيم داشت، هم با ناتوي فرهنگي دشمن مقابله كنيم و هم مفاهيم بلند ديني و معرفتي خودمان را به جهان انتقال بدهيم.

 

 * شايد هنوز اهميت اين سند آن گونه که بايد براي مخاطبان مشخص نشده است، لطفا در قالب مثالهايي اين بحث را بيشتر تشريح کنيد؟

بله. بهتر است مقداري بحث را بازتر كنم تا براي شما و مردم خوب ما روشن‌تر شود. ما بحث صنعت سينما را داريم. آيا در اين صنعت سينما توانسته است مفاهيم ديني و فرهنگي ما را به خوبي انتقال دهد و ما توانستيم اين صنعت را در اختيار مفاهيم فرهنگي و معنوي خودمان قرار دهيم؟ آيا اين صنعت مي‌تواند همان چيزي باشد كه ما مي‌خواهيم، يا نه، ما مي‌بايست صنعت ديگري را طراحي كنيم؟

در بخش‌هاي مختلف عرصه هنر، آيا راهي كه تاكنون در حوزه هنر و فيلم طي شده، اين همان چيزي است كه مي‌تواند اهداف ما را تامين کند و انتقال دهنده هنر متعهد به جامعه ما باشد؟ يا اينكه نه ما بايد بنشينيم صنعت ديگري را براي اينكه اين صنعت بتواند هنر متعهدانه ما را انتقال دهد طراحي كنيم؟ كما اينكه در حوزه موسيقي هم همين بحث را داريم. يا صنعت نشر؛ در حوزه انتشارات در چه مرحله‌اي قرار داريم؟ صنعت نشر چه اندازه توانسته است معارف ديني و مفاهيم فرهنگي ما را نشر داده باشد؟ ما الان در حد صنف نشر هستيم نه صنعت نشر. صنعت يعني توليد انبوه. بايد ببينيم الان اگر سرانه توليد كتاب و نشريه را بخواهيم با كشورهاي پيشرفته و صنعتي جهان مقايسه كنيم ما در كجاي جدول قرار داريم؟ الان جايگاه ما در حد صنف است، در حد توليد انبوه كه بتوان به صنعت روي آن حساب كرد نيست. اينها مسائلي است كه بايد بررسي شود.

البته عقب‌ماندگي صنعت فرهنگي ما تنها تقصير دست‌اندركاران امور فرهنگي نيست. بلكه تمام بخش‌هاي اجرايي كشور در اين قسمت مي‌بايست وارد مي‌شدند و كمك مي‌كردند. الان هم اگر بخواهيم اين سند را اجرايي و عملياتي كنيم همه دستگاه‌هاي اجرايي كشور بايد كمك كنند.

 

 * اين سند بر چه اساس و معياري تدوين شده است؟

پروژه تدوين سند توسعه صنايع فرهنگي استان قم بر اساس سند چشم‌انداز توسعه 20 ساله كشور، سند چشمانداز قم، اساسنامه سازمان تبليغات اسلامي و چشم‌انداز توسعه اين سازمان تهيه و تدوين شده است.

 

 * سند توسعه صنايع فرهنگي استان قم از چه گامهايي تشكيل شده است؟

براي اين سند محورهاي مختلفي تعريف شده كه گام اول آن گام مفهومي سند توسعه صنايع فرهنگي است. در اين بخش تعريف صنعت فرهنگي و نظرات مختلف صاحبنظران عرصه فرهنگي با دقت مورد بررسي قرار گرفته است و از نظر مفهومي توضيح داده شد كه ارتباط اين سند با قم چيست و ويژگي‌هايي كه در قم بايد وجود داشته باشد در آنجا تعريف شده است.

گام بعدي اين سند در مورد تشريح وضعيت و شرايط موجود صنعت فرهنگي در قم است كه اين مرحله نيز با دقت مورد توجه قرار گرفته است.

در گام بعدي مراحل و راهكارهاي توسعه و رشد صنعت فرهنگي در قم بررسي شد و گام ديگري كه در اين سند مورد توجه قرار گرفته اين است كه ما مي‌بايست پا به پاي سند توسعه 20 ساله كشور قدم برداريم كه در پايان 20 سال بتوانيم در اين صنعت هم در منطقه مقام اول را كسب كنيم.

 

* اخيراً شوراي فرهنگ عمومي استان قم هم اقدام به تدوين سند توسعه فرهنگي کرده است، سند توسعه صنايع فرهنگي متفاوت با سند توسعه فرهنگي استان است؟

خير. سند توسعه صنايع فرهنگي در واقع در راستاي همان سند توسعه فرهنگي استان تهيه شده و هيچ منافاتي با آن نخواهد داشت بلكه مكمل آن سند چشم‌انداز خواهد بود. يعني اگر بخواهيم سند توسعه فرهنگي استان را به خوبي پياده كنيم و به آن دست پيدا بكنيم يكي از كارهايي كه بايد اتفاق بيفتد همين بحث سند توسعه صنعت فرهنگي استان است.

 

* با توجه به اينکه شما مشاور رئيس سازمان تبليغات اسلامي هستيد، آيا اين پروژه در ديگر استانها هم اجرا شده است؟

پروژه سند توسعه صنايع فرهنگي براي نخستين بار در قم اجرا مي‌شود و ما بنا داريم در درجه اول قم را مورد مطالعه قرار دهيم و در درجه بعد، قم براي كل كشور الگو شود. البته قم ويژگيهايي دارد كه ديگر استانها شايد نتوانند به قم برسند اما اگر ما يك مدلي را در هر زمينه و فعاليت فرهنگي تعريف كنيم قم مي‌تواند براي كشور الگو باشد.

 

 * به نظر شما سند توسعه صنايع فرهنگي در اين دولت قابليت اجرايي پيدا ميکند؟

اتفاقاً الان وقت اجرايي شدن اين سند است. با توجه به اينكه دولت دهم رويكرد خودش را فرهنگي قرار داده الان وقتش است كه اين سند منتشر شود و بر اساس اين سند نيازمندي‌هاي حوزه فرهنگ تامين شود.

 

* برخلاف کشورهاي پيشرفته که صنايع فرهنگي آنها شامل مجموعهاي از بنگاههاي بزرگ است، در کشور ما تقريبا هيچ بنگاه بزرگي در اين صنايع وجود ندارد. با اين توضيح به نظر شما قم ظرفيت اجرايي شدن اين سند را دارد؟

قم پايتخت علمي و معنوي نه تنها كشور بلكه جهان اسلام است. وجود حوزه عظيم علميه قم، اساتيد و مراجع عظام تقليد، مراكز تحقيقاتي و پژوهشي و اين همه نيروهاي جوان با ذوق و علاقه در زمينه توليد علم، اين نيازمند به ابزار و امكانات خاص خودش را دارد كه مي‌بايست به اين نكته توجه بيشتري شود. از اين رو مسئولان فرهنگي قم و دستگاه‌هاي اجرايي و علما و مراجع تقليد قم با اهتمام به اين موضوع مهم مي‌توانند راه را براي گسترش فرهنگ اسلام در كشور عزيزمان و كل جهان فراهم كنند.

الان در مسائل مختلفي مثل مسائل علمي و هنري حتي در ارتباط با گردشگري، تفريح، ورزش و صنايعي كه به نحوي با فرهنگ ما مرتبط مي‌شوند بايد در صنايع فرهنگي به اين حوزه‌ها توجه كافي و وافي صورت گيرد تا اينكه نيازمندي‌هاي بخش‌هاي مختلف فراهم شود. از اين رو قم از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. ما قم را همان طوري كه پايتخت علمي، معنوي و فكري جهان اسلام مي‌دانيم مي‌بايست در زمينه صنايع فرهنگي هم اين صنايع فرهنگي در قم توسعه پيدا بكند و دستگاه‌هاي اجرايي در ورود نوع صنعت به قم بايد توجه داشته باشند كه چه نوع صنعتي مي‌خواهد وارد قم شود. چون اينجا توليد علم و فرهنگ انجام مي‌شود صنعتش هم مي‌بايست متناسب با اين نوع فعاليت‌ها باشد.

 

* نگرش مسئولان اجرايي استان قم نسبت به تدوين اين پروژه چگونه بوده است؟

تا آنجايي که اطلاع‌رساني شده است نگاه کاملا مثبتي را شاهد بوده‌ايم. به نظر مي‌رسد که مجري طرح که پژوهشکده آصف است مي‌بايست با تشکيل و برگزاري همايش‌هايي، اطلاع‌رساني بيشتري را انجام دهد قطعا مورد استقبال مسئولان اجرايي استان خواهد بود. البته در جلسه شوراي فرهنگ عمومي پس از اينکه گزارشي از اين پروژه ارائه شد شاهد استقبال بسيار خوب اعضاي شورا به ويژه استاندار قم بوديم که حجت‌الاسلام موسي‌پور دستور تسريع در جهت تکميل پروژه و همکاري همه مديران را صادر کرد.

 

* اين پروژه از چه زماني آغاز شد و چه زماني به اتمام ميرسد؟

اين پروژه قبل از ورود بنده به مجموعه اداره كل تبليغات اسلامي قم، بر اساس نيازي كه در آن زمان احساس شده كه نياز درستي هم بود، آغاز شد اما مدتي متوقف شده بود. بعد كه ما روي آن مطالعه‌اي انجام داديم متوجه شديم كه پروژه بسيار خوبي است و اين موضوع را پي گرفتيم و تلاش ميکنيم که تا قبل از سفر سوم هيئت دولت به استان قم از اين سند رونمايي كنيم و در اختيار دستگاه‌هاي اجرايي قرار دهيم كه طبق آن برنامه‌هايشان را تنظيم و اجرايي کنند.

 

 * شما فقط اين سند را تدوين ميکنيد يا در مرحله اجرايي هم مشارکت خواهيد داشت؟

البته بعد از تدوين سند كار تمام نمي شود. مراحل بعدي هم تعريف شد که در اين زمينه نشست‌هاي علمي خواهيم داشت؛ همايش‌هايي برگزار خواهيم كرد؛ فراخوان مقاله در سال‌هاي آتي خواهيم داشت و در حقيقت اين سند راه را براي رشد خودش باز گذاشته براي اينكه پا به پاي توسعه يافتگي ايران اسلامي اين سند هم پيش برود. ما فقط شيوهها و روشهاي توليد انبوه صنعت فرهنگي را در اين سند بيان ميکنيم و اجراي آن را به نهادها و سازمانهاي مرتبط واگذار خواهيم کرد.

 

* ضمانت اجرايي اين سند؟

وجدان، تعهد و مسئوليت‌مان در اين شرايط كنوني.

 

گفتگو از: روحالله کريمي

کارشناس رسانهاي روابط عمومي اداره کل تبليغات اسلامي قم

 

 

سه‌شنبه 13 بهمن 1388 - 15:2


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری