دوشنبه 27 آذر 1396 - 14:8
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

محمدعلي موظف‌رستمي

 

فضاي مجازي و تبليغات ديني

 

      امروزه گستره و حيطه ي نفوذ روزافزون و فراگير فن آوري‌هاي نوين ارتباطاتي، در ابعاد مختلف ، همه ي حوزه هاي گوناگون زندگي اجتماعي جوامع بشري را با تحولات و تغييرات مداوم و جدي مواجه ساخته و از اين منظر ، حيات اجتماعي و آرامش روحي انسان با چالش ها و تغييرات روبه رو شده است. گسترش و دامنه ي فزاينده و روز افزون شبکه ي فراگير اينترنت در همه ي شئون زندگي انسان ، به ويژه نفوذ و حضور فعال اين شبکه  در درون خانه ها که با تحت تاثير قرار دادن افکار و اذهان ساکنان آن ها به روشني ديده مي شود ، موجب شده است تا زمينه ي مشارکت مردم در بهره گيري از تجربه و ظرفيت هاي گروه هاي مختلف اجتماعي فراهم آيد. دامنه ي فراگير اينترنت در دو حوزه ي سخت افزاري ارتباطات، با گسترش روز افزون سايت ها و فن آوري هاي مرتبط با آن ، و نيز در حوزه ي نرم افزاري که با ارائه ي برنامه ها و نرم افزارهاي متنوع و غير قابل تصور، روز به روز با عرضه ي محتوا و مطالب جديد در حال گسترش است ، سبب شده تا شاهد نشانه هاي حضور و نفوذ آن در همه ي جنبه هاي زندگي بشري باشيم.

در اين ميان ، مفاهيم و مباني ديني نيز از تحولات شگرف اينترنت مستثني نبوده و از آثار و پي آمدهاي متأثر از آن مصون نمانده است. با وجود اينکه حوزه ي اديان و مذاهب از وسعت و پيچيده گي بسيار فراواني برخوردار است ، طرح مباحثي  در ارتباط با آن در اين شبکه ي جهاني ، بخش قابل توجهي از فکر و ذهن کاربران را به خود اختصاص داده است. بنابر اين در دنياي امروز ، با پيچيدگي‌ها وجستارهاي خاصي در حوزه ي ارتباطات رو به رو هستيم . اينترنت، اينترانت، ماهواره، راديو، تلويزيون و ديگر فن آوري هاي نوين، همگي تنها بخشي از اين پيچيده گي ها هستند.

ما در حال حاضر پس از عبور از عصر اطلاعات و ارتباطات وارد  دنياي مجازي شده ايم. در اين عصر ، فضاي مجازي به عنوان يكي از جديدترين ابزار تبليغ ديني در يك محيط پر مخاطب ومملو از كاربران جست وجوگر مدرن ، امكان انتقال آموزه ها و مفاهيم ديني را فراهم ساخته است. اين فضا به گونه اي است كه امكان ارسال و انتقال پيام هاي ديني را از روش و سبك سنتي به شيوه هاي نوين  و پيش رفته ي ارتباطي فراهم كرده است.

اينترنت موقعيت و عرصه اي را براي عرضه و تقاضا ، ارتباطات دوسويه ي اطلاعات و برقراري ارتباط به وجود آورده است که در اين ميان، هر كشوري از فن آوري برتر ارتباطات و نيز محتواي غني و انبوه برخوردارباشد ، بيشتر مي تواند به عنوان كشوري قدرتمند در فضاي مجازي تأثير گذار گردد. به همين دليل براي حضور قوي و فعال در اين فضا بايد هم در دست يابي و سهل الوصول كردن فن آوريهاي ارتباطي گام هاي جدي برداشت ، و هم با برنامه ريزي اصولي و كارآمد از راه غنا بخشي به محتويات و مفاهيم ديني ، و نيز انبوه سازي آن ها در قالب هاي متفاوت، نوين و جذاب ، براي حضور پررنگ تر و تأثيرگذارتر بر مخاطبان و كاربران ، اقداماتي شايسته انجام داد. فضاي مجازي بستري است که در آن  نه تنها ذخيره، نگهداري و نقل و انتقال اين اطلاعات و داده ها بسيار ارزان تر و ساده تر انجام مي شود ، بلكه دامنه و وسعت فراگيري و بهره مند سازي كاربران از سلائق و عقايد متكثر و اقوام و ملل مختلف در گستره ي جهاني نيز بسيار فراگيرتر و وسيع تر است به همين دليل با توجه به آمار نسبتاً مناسب كاربراني كه به دنبال اطلاعات معنوي و مذهبي هستند ، رشد روز افزون فن آوري اطلاعات ، زمينه ي بسيار خوبي را فراهم کرده که در قالب آن ، كاربران و جست جوگران در حوزه ي دين پژوهي دسترسي آسان تر و سريع تري  به اطلاعات خواهند داشت.

امروزه اينترنت، فضا و موقعيتي را در عرصه فن آوري و اطلاعات در جهان كنوني ايجاد نموده، كه به هيچ عنوان توجيهي براي چشم پوشي و ناديده انگاشتن آن وجود ندارد. گسترش روز افزون و همه جانبه و نيز حضور بسيار فراگير آن در تمام زواياي پنهان و آشكار جوامع انساني موجب شده ، تا از آن براي تبادل اطلاعات و انتقال مفاهيم و محتواي هدفمند ، بهره گيري شود. توسعه لحظه به لحظه حوزه نفوذ آن در تمام ابعاد جامعه بشري و افزايش كمي تعداد كاربران آن در مقياس وسيع ، موجب شده است ، تا عصر حاضر را عصر مجازي بنامند. انباشت اطلاعات در اينترنت كه به مرحله انفجار نزديك شده است و وجود محتوا و مطالب براي هر سليقه و ذوقي از هر قشر و صنف ، در مقاطع سني مختلف از كودك گرفته ، تا افراد  مسن و  نيز سهل الوصول بودن و دسترسي آسان  به اطلاعات و ارزاني و سادگي در  برقراري

ارتباط با كاربران از هر فكر و عقيده و مذهب و ... موجب شده  تا نوع جديدي از مفاهيم ارتباط و تعامل بين اقوام و جوامع مختلف بشري در اين فضاي مجازي شكل گيرد.

اگر نيم نگاهي به تعداد كاربران و ارائه كنندگان مفاهيم و محتواي سايتها و وبلاگها و .. در فضاي مجازي بيندازيم، در مي يابيم كه جهان غرب با تمام توان و ابزار مختلف در حال بسط و گسترش فرهنگ خود براي غالب شدن بر ديگر انديشه ها و افكار كشورهاي مشرق زمين، بويژه جهان اسلام مي باشد. به همين خاطر لازم است كه ما در درجه اول ، حضوري پررنگ ، بسيارفعال و قوي در عرصه فضاي مجازي ، براي مقابله با اين تبادل اطلاعات يكسويه وبعضاً ضد ارزشي و منفي  داشته باشيم و در درجه دوم با حضور گسترده خود در تمام قالبهاي موجود در فضاي مجازي ، محتواي غني اسلامي و فرهنگ اصيل ايراني را براي توجه و آشنايي بيشتر كاربران جوياي حق و تشنه آموزه هاي ناب اسلامي و فرهنگ غني ديني وملي مشرق زمين و ايران اسلامي ، عرضه نماييم . به هر ميزان كه دچار كم كاري شويم و يا ورود و حضور پررنگ در فضاي سايبر را  جدي نگيريم  و يا تعلل و غيبت در تمام صحنه ها و زمينه ها و بسترهاي قابل بهره گيري در اين فضا داشته باشيم ، مطمئناً لطمات و صدمات جبران ناپذيرتري در آينده در زمينه ارتباطات و تبادل اطلاعات با جهان خارج خواهيم داشت و اين فرصت بسيار ارزشمند ، با بي توجهي ما ، تبديل به تهديد خواهد شد. لذا شايسته است در اين فضاي چالشي با هدف تبديل تهديد و تحديد زمان و مكان تبليغ وترويج  فرهنگ اسلامي و ايراني ، به فرصت ، يا براي کاهش تهديدها ، در مقابل فرصتها بسيار زيركانه و مسئولانه به بهره گيري از تمام توان و ظرفيت سخت افزاري و نرم افزاري در اين حوزه ، وارد عرصه  توليد و انتقال مفاهيم ، محتوا و اطلاعات شويم.

همواره بايد اين نكته اساسي را مدّ نظر قرار دهيم كه فضاي مجازي، يك فضاي رقابتي و عرضه و تقاضا بوده و توليد اطلاعات مربوط به دين و ديگر اطلاعاتي را كه ضديت و مخالفت آشكار با اديان دارد،بعنوان يك ابزار دو سويه يكجا با هم عرضه مي كند. اين جاست كه كاربران با آزادي عمل و اختيار كامل به انتخاب و گزينش محتويات و اطلاعات مي پردازند.

در نتيجه كاربر اطلاعاتي را برميگزيند كه قرابت يا نزديكي بيشتري با نظرات و سلائق او دارد. در اين فضا صرف انبوه سازي اطلاعات كاربردي ندارد، بلكه اطلاعاتي كه با در نظر گرفتن سليقه كاربر و با برنامه ريزي صحيح بر اساس اصول علمي و مخاطب شناسي در نظر گرفته مي شود و از قوت استدلال علمي و عقلي و نيز جاذبه هاي مناسب روز برخوردارمي باشد ، مي تواند تا حدي موجب رضايت مخاطبان را فراهم آورده و تأثير بسزايي بر آنها داشته باشد.

ارتباطات بشرامروز ، همزمان با آغاز قرن بيست‌ ويکم ، به شكل نوين و بسيار پيچيده اي  آغاز شده است. گسترش روزافزون ارتباطات در محيط مجازي در عرصه ارتباطي جديد و ظهور اشكال سه بعدي در انتقال مفاهيم و ارتباطات ، زمينه هايي هستند كه نگاه جديدي را در اين خصوص مي طلبد. امروزه با كوهي از اطلاعات مواجه هستيم. از طرفي اشكال نوين ارتباطي  با عناوين وب 2 و 3 و 4 در پيش روي ماست كه در اين فضاي مجازي بيش از آنچه که كاربر بخواهد و انتظار و ظرفيت آن را داشته باشد، اطلاعات در اختيار اوست. اين اطلاعات ، شامل دانش و آگاهي معادل توانايي انسان و بزرگترين سرمايه سازگاري او با دنياي جديد است. در حال حاضر وجود ميليون ها سايت و وبلاگ ها و.. در فضاي مجازي كه به مثابه درگاههاي ارائه اطلاعات و پايگاهاي آموزشي فرهنگي اجتماعي و.. در محيط اينترنت هستند، مانند يك مركزآموزش و ارائه كننده خدمات اطلاعات مجازي ، مخاطبان وكاربران اينترنت را با انواع و اقسام نيازها ، تغذيه و تأمين مي كنند. در اين محيط  اين امكان و فرصت براي آنها وجود دارد كه بتوانند به تمام اطلاعات مورد نياز در تمامي جنبه ها و زمينه هايي كه فكر بشرتوان شناخت و دريافت آن را دارد ، در هر زمان ممكن و در هر كجا و به هر قدر و ميزاني كه تمايل داشته باشد ، دست يافته و آن را كسب نمايند. به همين خاطر، اينترنت تأثير گذارترين و پر مخاطب ترين رسانه اي است كه در ميان ساير رسانه ها ، نقش تعيين كننده اي در فرهنگ سازي ، در سطح جوامع دارد.

جالب است بدانيم بيشترين كاربران و مخاطبان اينترنت را نوجوانان و جوانان تشكيل داده و آنها بخشي از اوقات روزانه خويش را  به اين محيط اختصاص مي دهند . با توجه  به اينكه آنها در مرحله اي از زندگي خويش به سر مي برند كه بيش از ساير اقشار در معرض تأثيرپذيري فرهنگي قرار دارند و عمدتاً نيزاز استفاده كنندگان اين پديده هستند ، اين ارتباط مي تواند در نگاهي مثبت ، زمينه تعالي و افزايش آگاهي ها و نيز رشد مهارت هاي مختلف  آنها را فراهم سازد و در نگاه منفي نيز زمينه ساز فساد ، انحراف و در نهايت سقوط آنها گردد ؛ بنابراين اينترنت از يك طرف اين امكان را براي نوجوان و جوان ايجاد مي كند ، تا تحول و دگرگوني مثبت و اساسي در ساختار هويت و شخصيت او ايجاد شود و او را در مسير كمال و دانايي و ارزشمداري سوق دهد و از سوي ديگر هم مي تواند او را درگير گروهها و افراد ناهنجار و ضد ارزش و ضد دين كه به وفور در فضاي اينترنت حضوري فعال دارند ، نمايد و رفته رفته او را از فطرت و هويت اصيل خويش دور ساخته و به فردي ناهنجار و منحرف تبديل نمايد. با توجه به حضور گسترده و وسيع نوجوانان و جوانان در محيط اينترنت ، لازم است در برنامه ريزيها و فعاليتهاي هدفمند در حوزه تكنولو‍ژي ارتباطي، به ويژه فضاي سايبر ومجازي، جايگاه و نگاه وي‍‍‍‍ژه اي نسبت به آن داشته باشيم.

جمهوري اسلامي ايران در خاورميانه جزو اولين كشور هايي بود كه به اينترنت دست يافت . دسترسي به اينترنت در ايران از سال 1372 بيشتر براي مراكز دانشگاهي و پ‍ژوهشي امكان پذير بود كه به تدريج اين پديده به ديگر مراكز علمي ،فرهنگي اجتماعي و اقتصادي گسترش يافت. به همين خاطر با عنايت به نقش محوري جمهوري اسلامي در توليد علم و دانش در ميان كشورهاي اسلامي و نيز تأكيد فراوان مسئولان نظام مبني بر ايجاد جنبش نرم افزاري ، لزوم توجه بيش از پيش به بهره گيري و استفاده از اينترنت و فضاي مجازي آشكار      مي گردد .

 با توجه به اينكه در حال حاضر نگرش فرهنگي و اجتماعي وسياسي كاربران بيش تر از ديگر زمينه هاست و كاركرد اقتصادي و تجارت الكترونيك كمتر از كاركردهاي فرهنگي و اجتماعي و سياسي مد نظر مي باشد، به همين خاطر به دليل مهيا بودن شرايط و لوازم كار فرهنگي و ديني در فضاي اينترنت ، نسبت به ديگر امور زندگي بشري به خصوص براي كاربران ايراني در درجه اول و در مراحل بعدي براي مخاطبان در ساير كشورها ، ضروري است ابتدا شناختي دقيق ازظرفيتها و پتانسيل محيط اينترنت و فضاي مجازي در توسعه فرهنگ ديني صورت پذيرد و در گام بعدي  برنامه ريزي هاي راهبردي مدون و اصولي و كاربردي براي حضور فعال در فضاي اينترنت با هدف نفوذ وتأثيرگذاري مناسب در ميان مخاطبان و كاربران مختلف انجام شود و نهايتاً با ايجاد پايگاههاي ارتباطي و اطلاعاتي با شيوه هاي نوين و پر مخاطب، تعاملي دوسويه ، در جهت گسترش تبادل اطلاعات و محتوا و تعاملات اجتماعي و فرهنگي  بوجود آيد.

 

 

چهارشنبه 7 بهمن 1388 - 10:9


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری