جمعه 2 تير 1396 - 16:27
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

احمد محمد اسماعيلي

 

هميشه علاقه دارم فيلم‌هاي اخلاقي و سالم بسازم

 

گفت‌وگو با محمد درمنش كارگردان فيلم سينمايي «ماه‌وش»

محمد درمنش در سومين فيلم سينمايي خود «ماه‌وش» به سراغ موضوعي حساس و در عين حال جذاب رفته است. زندگي هنرمندان و بازيگران به هر حال براي همه مردم قابل توجه است. در عين حال موضوع بازگشت به آب و خاك و تلاش براي جبران مافات نيز همواره در سينما مورد توجه فيلمسازان مختلف بوده است. «ماه‌وش» بعد از يكي، دو سال كش و قوس بالاخره مجال اكران و نمايش پيدا كرد. با محمد درمنش درباره فيلم گفت‌وگويي انجام داده‌ايم.

فيلم‌هاي شخصيت‌محور براي مخاطبان جذاب هستند. در ماه‌وش هم‌ چنين رويكردي داشتيد؟

فيلم‌هاي حادثه محور و يا موضوع محور در جايگاه خودشان براي مخاطب جذابيت دارند. بر حسب موضوع و محور فيلم است كه تعيين مي‌شود، فيلم شخصيت‌محور باشد يا حادثه محور؛ طبيعتاً جان كلام فيلم ماه‌وش، مسئله توبه است و توبه موضوعي است كه به آدمي برمي‌گردد و وقتي درباره «انسان» صحبت به ميان مي‌آيد، «شخصيت» محور اصلي ماجراها مي‌شود.

شخصيت پليس فيلم شخصيتي متفاوت دارد كه يادآور پليس‌هاي خارجي است كه در ضمن با احساساتش هم عمل مي‌كند؟

«منفرد» بيشتر يك نيروي امنيتي به حساب مي‌آيد تا نيروي پليس، معمولاً فيلمسازان در ضمير ناخودآگاه و يا خودآگاهشان نسبت به يك سري شخصيت‌ها سمپاتي دارند و چه دلشان بخواهد و يا نخواهد اين احساس نزديكي در فيلمشان قابل مشاهده است. برخي از مواقع اين مسئله چندان عيان و برجسته نيست و مخاطب متوجه اين قضيه نمي‌شود. در ارتباط با دو گروه از آدم‌ها سمپاتي خاصي دارم، گروه اول برو بچه‌هاي تخريب‌چي در دوران دفاع مقدس است. بچه‌هايي بودند كه به كمال و معرفت رسيدند. گروه دوم بچه‌هاي روزهاي آغازين تشكيل وزارت اطلاعات هستند. به هر حال نسل به نسل آدم‌ها تغيير پيدا مي‌كنند. «منفرد» جزو همين بچه‌ها قلمداد كردم. برو بچه‌هاي باقي‌مانده از اواخر دهه پنجاه و اوايل دهه شصت.

«منفرد» در عين حالي كه مأمور امنيتي است، نظير مردم عادي زندگي روزمره دارد و در فيلم به مقوله خانواده هم نزديك مي‌شويم؟

چون اين شخصيت‌ها را ملموس و باوركردني ديده بودم. در فيلم هم چنين مسئله‌اي قابل بازخواني بود، البته يك مسئله وجود دارد كه در پروسه حركتي جامعه حتي ماه به ماه نگاه و تعامل مردم با شخصيت‌هايي كه در جامعه وجود دارد، دچار تغييرات است. به فرض در سال 57 نگاه مردم به قاضي دادگستري يك نوع است، در دهه بعد نوع نگاه ديگري حاكم مي‌شود. در ارتباط با شخصيت «منفرد» مخاطب با ديدن فيلم در ابتداء با موضع‌گيري با اين شخصيت برخورد دارد. شخصيت در فيلم خيلي آرماني به تصوير درآمده است. اما «منفرد»، «منفرد» سال‌هاي آغازين دهه شصت است و به سختي اين نوع آدم‌ها را مي‌توانيد در حال حاضر در جامعه پيدا كنيد. «منفرد» آدم آرمان‌خواهي است كه خيلي از مواقع كه قرار است بين وظيفه و عقيده دست به انتخاب بزند. انتخابش عقيده است. در سال‌هاي اخير مدل سيستم‌هاي اجرايي و اداري كشور به سوي ضابطه‌مندتر شدن پيش مي‌رود. الان بعيد است يك افسر نيروي انتظامي فراتر از ضوابط و مقرراتش عمل كند. بچه‌هاي آن دوران موقعي كه احساس مي‌كردند پاي اخلاقيات و شريعت در ميان است. بسياري از مواقع حاضر مي‌شدند همه مسائل را به كناري بگذارند تا شريعت و حقيقت باقي بماند. مصداق آن بچه‌هاي جان بر كفي بودند كه روي مين‌ها به صورت داوطلبانه مي‌رفتند. آن‌ها اگر مي‌خواستند طبق ضوابط عمل كنند، در دستورالعمل‌هاي جنگي چنين خواسته‌اي وجود نداشت. «منفرد» از اين طيف آدم‌ها است كه همواره مورد احترام مردم قرار دارند.

مي‌توانيم درباره «ماه‌وش» عنوان كنيم كه در اين فيلم توأمان به آدم‌هايي پرداخته مي‌شود كه با مسير منطقي گذشت زمان كنار آمده‌اند، همچنين آدم‌هايي كه نتوانسته‌اند با شرايط كنار بيايند و مهاجرت كردند و نيز گروه سوم هم كساني هستند كه هنوز در دهه‌هاي گذشته زندگي مي‌كنند؟

معمولاً آدم‌ها در موقعيت‌هاي مختلفي كه قرار مي‌گيرند شناخته مي‌شوند.در «ماه‌وش» اين رويكرد را داشتيم كه شخصيتي راوارد فضاي امروز جامعه كنيم كه در مواجه با آدم‌هاي دور و برش به تحليل وضعيت برسيم. حالا چون اين آدم از گذشته با خودش مسائلي را به همراه دارد مي‌تواند در فيلم به عنوان ناظر در مورد جامعه امروز و ديروز دست به قضاوت بزند. يا حتي بين شرايط اجتماعي امروز و گذشته و ضدارزش‌هاي امروز و ديروز دست به نقد بزند.

بحثي كه در اوايل دهه هفتاد از سوي مديران عالي رتبه فرهنگي و اجتماعي درباره بازگشت دوباره ايرانيان خارج از كشور بدون قيد و شرط به ميهن بود كه در «ماه‌وش» هم، چنين مسئله‌اي دوباره مطرح مي‌شود؟

استنباطم اين است كه در ايران گران‌ترين گنجينه‌اي كه وجود دارد، نيروي انساني است. اگر فيلمسازي در مقطع فعلي اثر منتقدانه در ارتباط با برخي از بخش‌هاي مديريتي كشور مي‌سازد. اين سينماگر هم جزو ذخائر فرهنگي كشور است. از دست دادن آحاد كشور به هر دليلي كه باشد يك نوع آسيب است. با اين نوع نگاه تمام ايراني‌هايي كه در خارج از كشور زندگي مي‌كنند حتي در صورتي كه نتوانند به ميهن باز گردند، پيوند قلبيشان با آب و خاكشان از بين نمي‌رود. در «ماه‌وش» اين مسئله را مطرح كردم كه به افرادي كه با مملكتشان پيوند قلبي هر چند اندك دارند، كمك كنيم كه اين پيوند قلبي محكم‌تر شود و هيچگاه گسسته نشود.

علت انتخاب، شغل بازيگري براي شخصيت اصلي فيلم براي ايجاد جذابيت نزد مخاطب بود؟

قصد داشتيم در فضاي رخ داده بعد از آمدن «ماه‌وش» چالشي و ارتباط ميان آدم‌ها را نشان بدهيم. طبيعتاً شخصيت اصلي كه يك ستاره زن سينما است مي‌تواند بهتر و جامع‌تر اين موضوع را به نمايش دربياورد.

البته جاهايي تصوير كرديم همين پيشينه شغل بازيگري شخصيت محوري فيلم براي به حركت درآوردن خط داستاني قصه كفايت مي‌كند و البته مي‌شد روي خط داستاني فيلمنامه پردازش بيشتري انجام داد.

به مرگ نزديك بودن «ماه‌وش» باعث شده كه حتي از آدم‌هايي كه به دنبالش هستند تا او را بشكند، نترسند؟

مرگ آگاهي در حقيقت با شناخت كامل از جهان هستي به دست مي‌آيد. در هر صورت يكي از نيازهاي مهم هر بشري حيات و زنده بودن است. آخرين نياز بشر منزلت است. آدم‌هايي كه مرحله منزلت را تجربه مي‌كنند به مرحله تكامل نزديك شده‌اند و به دنبال منزلت آسماني و جايگاه ابدي هم مي‌گردند. ماه‌وش شخصيتي است كه پله‌هاي نيازش را دارد طي مي‌كند و با توجه به شرايط بيمارشدنش و فرا رسيدن زمان مرگش با توجه به اينكه فرصتي پيش آمده تا به منزلت ابدي خودش فكر كند، بنابراين به مرگ آگاهي نزدكي مي‌شود و به همين دليل است كه از مرگ پيش از موعد هم نمي‌ترسد.

«ماه‌وش» را مي‌توانيم در ژانر ملودرام تقسيم‌بندي كنيم؟

ماه‌وش بيشتر يك اثر اجتماعي است. البته استنباط فيلمساز درباره اين موضوع مي‌تواند با نظر مخاطب تفاوت داشته باشد. فيلم‌هاي ملودرام شاخصه‌هايي دارند كه بعيد است در آن‌ها با پاياني تلخ روبه‌رو باشيم.

براي جذب مخاطب بيشتر، پايان خوش و زنده ماندن ماه‌وش بهتر جواب نمي‌داد؟

براي جذب مخاطب پارامترهاي زيادي وجود دارد. برخي از اين مسائل را استفاده و بخش ديگر را تصور مي‌كرديم كه استفاده از آن چندان اهميتي ندارد. البته در فيلم‌هاي بعدي هم تلاش مي‌كنم اين ويژگي‌ها را به صورت جدي‌تري دنبال كنم.

يكي از مسائل مورد علاقه شما كه در دو فيلم قبلي شما هم ديده مي‌شد، محوريت حضورت زنان كنشمند در اتفاقات فيلم‌هاي شما است. در ماه‌وش هم شخصيت زن، كاراكتر اصلي فيلم است؟

اشاره درستي است اما عمدي صورت نگرفته است. خيلي از رفتارهايم نظير ساير فيلمسازان در هنگام كار يا نوشتن ناخودآگاه صورت مي‌گيرد. حتي اين رويكرد در آثار مستندم مثل «سردار عشق» كه به زندگي همسران شهيد چمران و شهيد همت پرداختم و آن‌ها هم اتفاقاً زناني كنشمند و فعال هستند، ديده مي‌شود. اين توجه‌ام شايد از اين ناشي مي‌شود كه به هر حال نيمي از جمعيت جهان را زنان تشكيل مي‌دهند و حضرت امام (ره) هم مي‌فرمايند: از دامن زن، مرد به معراج مي‌رود. اين گفته حكيمانه امام را باور كرده‌ام و واقعاً براي زنان احترام و ارزش قائل هستم.

قبل و بعد از ساخت «ماه‌وش» با توجه به خط داستاني آن حساسيت‌هاي زيادي درباره فيلم به وجود آمد با اين مسائل چگونه برخورد كرديد؟

موقعي كه قصد ساخت «ماه‌وش» را داشتم. دوستاني كه فيلمنامه را خوانده بودند بابت حساس بودن سوژه فيلم احساس نگراني مي‌كردند، و عنوان مي‌كردند ممكن است در فيلم تبليغ و ستايش از فيلم فارسي شكل بگيرد و يا از كساني در فيلم دفاع شود كه قابل دفاع نباشند. اما حس قلبيم به من گوشزد مي‌كرد كه فيلم اين رويكرد ندارد. مي‌خواستم از اين موضوع دفاع كنم كه همه انسان‌ها داراي فطرت پاكي هستند. اين فطرت حتي اگر بر اثر شرايطي تيره و كدر شود، باب رحمت باز است و مي‌شود كه اين تيرگي جايش را به سپيدي بدهد.

بعد از اتمام فيلمبرداري فيلم و نمايش آن دوستان نگران و خانواده‌هايي كه به دنبال سينماي شريف بودند، بعد از ديدن فيلم با آن ارتباط سالم و درستي برقرار كردند. حتي ديالوگ‌ها و گفتارهاي فيلم را خيلي نجيبانه و درست ديدند. به عنوان فيلمسازي كه قصد ساخت فيلم‌هاي سالم و اخلاقي دارم، مهم‌ترين پاداش كه به خاطر ساخت «ماه‌وش» به آن دست پيدا كردم، جنبه اخلاق‌مدار از منظر مخاطبان بود، و خدا را شاكرم. اميدوارم دوستان قبل از ساخته شدن فيلمي زود و شتابزده قضاوت نكنند. فيلمنامه با قدرت و هنر كارگردان تبديل به يك اثر متعالي مي‌شود. بايد با سعه‌صدر اجازه بدهيم حتي فيلمنامه‌هايي كه سوژه‌هاي جسورانه دارد با حمايت و اشاره‌هايي كه به فيلمساز صورت مي‌گيرد، تبديل به يك اثر خوب و اخلاقي بشود.

 

 

شنبه 3 بهمن 1388 - 15:59


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری