چهارشنبه 26 مهر 1396 - 7:25
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

داود خسروي

 

بررسي و تحليل كارنامه هنري دو سينماگر درگذشته

 

 

در چند ماه اخير سينماگران بسياري رخ در نقاب خاك كشيدند. نگارنده به بررسي كارنامه هنري دو تن از مهم‌ترين اين سينماگران پرداخته است.

«امير قويدل» (1388-1326)

امير قويدل با نام اصلي ابوالفضل غلام‌حسين‌زاده متولد 1326 در مشهد مقدس است. او پس از تحصيل در رشته تئاتر از سال 1340 به بازي در تئاتر پارسي پرداخت. قويدل كار در سينما را با دستياري ساموئل خاچيكيان در سال 1353 آغاز كرد. او در سه فيلمي كه با اين كارگردان كار كرد هم دستيار و هم فيلمنامه‌نويس بود؛ قويدل در سال‌هاي اوليه انقلاب فيلمسازي‌اش را آغاز كرد. «خونبارش» (1359) نخستين فيلمش و از اولين فيلم‌هاي پس از انقلاب بود با موضوعي مستند درباره واقعه هفده شهريور، از همان زمان و با همين فيلم قويدل گرايش خود را به روايت‌هاي تاريخي نشان داد. دو فيلم سردار جنگل (1362) و ميرزا كوچك‌خان (1364) درباره دو مقطع از زندگي يكي از مهم‌ترين شخصيت‌هاي تاريخ معاصر ايران بود. قويدل صحنه‌هايي از عقاب‌ها (خاكچيان، 1364) را هم به دليل بيماري استادش كارگرداني كرد. ترن (1366) بهترين فيلم او و يكي از حرفه‌اي‌ترين توليدات سينماي ايران در دهه 1360 بود. كه قصه‌اش باز تاريخي است و مربوط به اعتصاب كارگران شركت نفت و راه‌آهن در دوره انقلاب و تصميم آن‌ها براي تغيير مسير قطار حامل سوخت ارتش.

دل‌نمك (1368)، گالان (1369)، بندر مه‌آلود (1371) و رخساره (1379) فيلم‌هاي ديگر قويدل هستند و فيلم آخرش بار هستي به دليل اختلاف با تهيه‌كننده سرنوشتي نامعلوم دارد.

اصلي‌ترين ويژگي قويدل، به جز علاقه به تاريخ و رويدادها و شخصيت‌هاي مهم آن، تلاشي براي ساخت آثاري فناورانه است و بالا بردن استانداردهاي فني سينماي ايران؛ اتفاقي كه در فيلم قابل توجه «ترن» نويد ظهور فيلمسازي را مي‌داد كه هم بر فيلمنامه تسلط دارد و قصه‌گويي را مي‌شناسد و هم اجراي دقيق صحنه‌ها برايش اهميت دارد. سال‌ها دستياري خاچيكيان، كم‌ترين تأثيرش در قويدل اين بود كه در اجراي صحنه‌هاي فيلمنامه، خودش را محدود به استانداردهاي موجود سينماي ايران نكند. او چهار سريال فوق سري (ناتمام، 1376)، شب‌چراغ (ناتمام، 1378)، روح مهربان (1384)، گريه‌ نكن سرزمين من (1368) را براي تلويزيون ساخت. امير قويدل پس از تحمل يك بيماري طولاني، سرانجام در 17 آبان از دنيا رفت. امسال در جشنواره فيلم فجر قرار است بزرگداشت امير قويدل انجام بگيرد و فيلم‌هاي اين كارگردان به نمايش دربيايد.

جمشيد لايق (1388-1310)

جمشيد لايق در زمره بازيگراني بود كه بيش از چهل سال در كنار سينما بود و هيچ‌گاه سوداي مشهور شدن نداشت. او نيز مانند بسياري از بازيگران تحصيل‌كرده و روشنفكر آن زمان، كارش را از تئاتر شروع كرد. پيش از ورود به عرصه نمايش و حتي پس از كسب شهرتي نسبي، تحصيل را رها نكرد و همواره مشتاق آموختن بود. او ابتدا از هنرستان هنرپيشگي فوق‌ديپلم گرفت، سپس دوره يك ساله آمار را در وزارت كشور گذراند، در دانشگاه تهران در رشته ميكروب‌شناسي درس خواند و سرانجام در سال 1353 از دانشكده تئاتر در رشته دراماتورژي فارغ‌التحصيل شد. سي‌سال پيش از آن، در جامعه باربد زير نظر اسماعيل مهرتاش آموزش تئاتر ديد و از 25 سالگي كارش را در گروه هنر ملي به عنوان مدير صحنه و متصدي پخش صدا در تئاتر آغاز كرد. لايق از جمله بازيگراني بود كه پس از ورودش به سينما ترجيح داد مثل دوستان تئاتري‌اش در فيلم‌هاي هنري بازي كند. اولين فيلمش را در سال 1346 بازي كرد كه نيمه تمام ماند و سپس در دهه پنجاه حضور پررنگ‌تري در سينما داشت.

او يكي از بي‌حاشيه‌ترين بازيگران سينما، تئاتر و تلويزيون بودكه بازي‌هاي ماندگاري از خود به يادگار گذاشت. لايق را در شناخته شده‌ترين سريال‌هاي تلويزيوني به خاطر داريم، آثاري مثل «هزار دستان» كه به نقش عموجان نشاط در كنار اسماعيل محرابي، در نخستين قسمت از اين سريال بازي فوق‌العاده‌اي از خود به نمايش گذاشت. نقش‌هاي ديگرش نيز به يادماندني هستند؛ خزانه‌دار افسانه سلطان و شبان (داريوش فرهنگ) و بازي در نقش قلي‌خان، راهزن سريال روزي روزگاري (امرالله احمدجو) كه توبه مي‌كند. اين مورد آخر شايد مشهورترين نقشي بود كه در دهه 1370 بازي كرد.

در اولين جشن بازيگران سينماي ايران از اين بازيگر پرسابقه تقدير شد. جمشيد لايق در سال‌هاي اخير، به دليل بيماري كم كار بود و حضور پراكنده‌اي در نمايش‌ها يا فيلم‌ها داشت. او آخرين بار در سال 1378 در نمايش ريچارد سوم (داود رشيدي) روي صحنه رفت و آخرين حضور سينمايي‌اش در همين سال در سگ‌كشي (بهرام بيضايي) بود. جمشيد لايق كه درجه دكتراي هنري از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي دريافت كرده بود پس از يك ماه بستري شدن در مركز قلب تهران، شامگاه 21 آبان و در 78 سالگي به دليل ايست قلبي درگذشت.

 

 

 

سه‌شنبه 22 دی 1388 - 13:55


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری