شنبه 3 تير 1396 - 6:30
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

جمال الدين بانج فروزش

 

اشك عالم در سوگ آفتاب

 

به راستي چه رازي در نهضت سيدالشهدا(ع) نهفته است كه هر چقدر عالمان از آن مي‌گويند و مي‌نگارنند همچنان پر رمز و راز مانده است. همچنان كه مقام معظم رهبري (مدظله العالي) مي‌فرمايند: هر چه درباره مسأله عاشورا و قيام حسيني بيشتر فكر كنيم، باز هم اين قضيه در ابعاد مختلف داراي كشش و گنجايش انديشيدن و بيان كردن است. آري اين حسين (ع) كيست كه مشعل فروزانش خاموش نمي‌شود و اشك عزادارانش هرگز فرو نمي نشيند.

عزاداري چرا؟ چگونه؟

باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است

باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است

در قرآن كريم آياتي كه به طور صريح و مستقيم، بيان‌كننده حكم عزاداري باشد، وجود ندارد، اما آنچه اكنون تحت عنوان مراسم عزاداري انجام مي‌گيرد بر اساس آيات ذيل است. 1

الف) آياتي كه تحكيم ولايت را هدف خود قرار داده‌اند.

ب) آياتي كه مودت اهل‌بيت (ع) را تأكيد كرده‌اند.

ج) آياتي كه تحكيم ولايت را هدف خود قرار داده‌اند.

د) آياتي كه دلالت بر سوگواري بعضي از انبياء يا ديگر اولياي الهي داشته‌اند.

هـ) آياتي كه بزرگداشت شعائر الهي را تأكيد مي‌كنند.

همچنين روايات زيادي داريم كه دلالت بر جواز گريه و عزاداري مي‌كنند. امام صادق (ع) مي‌فرمايد: بانوان در مصيبت‌ها، نياز به نوحه‌سرايي و شيون و زاري دارند و بايد اشك‌هايشان جاري شود، اما نبايد سخنان باطل و بيهوده بگويند.2

آن حضرت در جاي ديگر مي‌فرمايند: گريه‌كنندگان بزرگ پنج نفر بودند: حضرت آدم(ع) به جهت خطا و اخراج از بهشت، حضرت يعقوب (ع) در فراق حضرت يوسف (ع)، حضرت يوسف (ع) در دوري پدر، حضرت زهرا (س) در سوگ پدر و امام سجاد (ع) نيز براي شهادت پدرش گريه مي‌كردند.3 و نيز امام صادق (ع) هم به فرزندش امام محمدباقر (ع) سفارش مي‌كند كه پس از وفات حضرت برايش مجالس عزاداري برگزار كند.4

نخستين مجلس سوگواري پيش از آفرينش حضرت آدم (ع) زماني بود كه خداوند ماجراي كربلا و شهادت امام حسين (ع) را مقدر فرمود و قلم آن را بر لوح نگاشت لوح و قلم ماتم‌ زده شدند و در غم فرو رفتند9 آري بر پايي مراسم عزاداري يادآوري رنج‌ها و مصيبت‌هاي عاشورا و جفاهاي دوران اسارت اهل‌بيت (ع) همين است كه اين حادثه در اذهان ماندگار شد و امروز نه تنها شيعيان و مسلمانان بلكه تمام مردم دنيا، امام حسين (ع) و مراسم عزاداري حسيني را به خوبي مي‌شناسند و براي آن احترام قائلند و هر كسي به شيوه و زبان خاص خودش مراسم عزاداري برگزار مي‌كنند.

سلام من به محرم، به شور و حال عيانش

سلام من به حسين (ع) و به اشك سينه‌زنانش

آياتي از قرآن كريم در سوگ امام حسين (ع)

«حملته امه كرها و وضعته كرها»5 او را با رنج و سختي حمل نموده و با رنج و سختي به دنيا آورده در كتاب كامل الزيارات و بحارالانوار با سندهاي معتبر روايت شده است كه حضرت فاطمه (س) در دوران بارداري امام حسين (ع) را با رنج و اندوه حمل كرده و آن حضرت امام حسين (ع) را با رنج و اندوه شير داد زيرا قرار بود كه آن كودك به شهادت رسد.

«الذين اخرجوا من ديارهم بغير حق الا ان يقولوا ربنا الله»6 آنان كه به ناحق از شهر و ديارشان رانده شده‌اند جز آن نبود كه مي‌گفتند پروردگار ما خداي يگانه است زيرا آن حضرت را از ديارش راندند و چنان آواره گشت كه هيچ جاي و گريزگامي براي او نماند تا آن جا كه خود آن حضرت فرمود «لو دخلت في حجرهاهه من هوام الارض لا تسخرجوني حتي يقتلونني» اگر به سوراخ جانوري از جانوران زمين نيز داخل مي‌شدم بي‌گمان مرا از آن سوراخ نيز بيرون آورده و مي‌كشتند.7

«كهيعص»8 درباره حضرت زكريا (ع) و وحي خداوند بر او درباره كربلا و شهادت خاندان پيامبر به فرمان يزيد بود كه تشنگي و شكيبايي خاندان پيامبر (ص) همراه شد.

«يا ايتها النفس المطمئنه، ارجعي الي ربك راضيه مرضيه، فادخلي في عبادي، و ادخلي جنتي»9

اي نفس مطمئنه، خشنود و خداپسند به سوي پروردگارت باز گرد. و در ميان بندگان من درآي. و در بهشت من داخل شو» امام صادق در اين باره فرموده است. مقصود از اين آيه امام حسين(ع) است چرا كه او نفس مطمئنه خشنود و خداپسند است. 10

«و من قتل مظلوماً» 16 و آن كسي كه مظلومانه كشته شود از امام صادق(ع) روايت شده آن كس، امام حسين (ع) است كه مظلومانه كشته شد.

«باي ذنب قتلت»11 به كدامين گناه كشته شده است. به نقلي امام صادق(ع) فرمود اين آيه درباره امام حسين (ع) نازل شده است.12

«الذين اذا اصابتهم مصيبه قالوا انالله و انا اليه راجعون» 13 آنانكه چون به حادثه سخت و ناگواري دچار شوند صبوري پيش گرفته و گويند ما به فرمان خدا آمده و به سوي او رجوع خواهيم كرد.

در اين آيه شريفه خداوند متعال به ستايش انسان‌هايي مبادرت ورزيده كه در اوج مصائب و مشكلات نه تنها مقاوم و شكيبا برپا ايستاده‌اند بلكه در نگاه هستي‌شناسانه خود همه امور را در رابطه با خالق هستي تعريف مي‌كنند. اين افراد به دليل نوع نگاه خدا محورانه‌اي كه به هستي دارند همه خوشي‌ها و ناخوشي‌ها نعمت‌ها و بلاها، راحتي‌ها و سختي‌ها را از جانب او مي‌دانند و اين امور را براي خود به عنوان امتحان قلمداد مي‌كنند امتحاني كه در آن موضع اياشن تعيين‌كننده اجر الهي در قيامت خواهد بود به همين دليل تلاش مي‌كنند تا در كوران حوادث سخت از مسير الهي زندگي خود خارج نشوند و به همين دليل است كه شايسته درود خداوند بر خود مي‌گردند چندانكه در آيه بعد خداوند صلوات و درود خود را نثارشان مي‌كند.

«اولئك عليهم صلوات من ربهم و رحمه»14 در اين خصوص كامل‌ترين و والاترين مصداق صبر در مقابل بلايا و مصيبات حضرت اباعبدالله‌الحسين (ع) است كه عليرغم بالا گرفتن سختي‌ها و شدايد و مصيبت‌ها و كشته شدن اصحاب و بستگان بنا به نقل مقاتل هر چه به پايان روز عاشورا نزديك‌تر مي‌شد چهره سيدالشهدا(ع) برافروخته‌تر و شاداب‌تر مي‌گرديد.

عزاداري در روايات

امام صادق (ع): هر كه بگريد يا بگرياند يا حالت اندوه و گريه داشته باشد، بر مصيبت امام حسين(ع) بهشت براي او واجب مي‌شود. 15

امام معصوم (ع) هر چشمي در روز قيامت به جهت سختي‌ها، گريان است، مگر چشمي كه براي امام حسين (ع) گريسته باشد. اين چشم خندان و بشاش است. (16)

امام سجاد (ع) هرگاه شهادت اولاد فاطمه (س) را به ياد مي‌آورم گريه‌ام مي‌گيرد. 17

امام صادق(ع): خداوند شيعيان ما را مشمول رحمت خويش سازد. به خدا قسم، شيعيان ما همان مؤمنين‌اند، آنان به خدا قسم! با حزن و حسرت طولاني خويش در عزاي ما شريك و هم‌درد مصيبت‌هاي ما هستند. 18

امام موسي كاظم(ع): چون ماه محرم فرا مي‌رسيد ديگر پدرم خندان نبود، بلكه اندوه از چهره‌اش نمايان مي‌شد و اشك بر گونه‌اش جاري بود. تا آنكه روز دهم محرم فرا مي‌رسيد در اين روز مصيبت و اندوه امام به نهايت مي‌رسيد. پيوسته مي‌گريست و مي‌فرمود: امروز، روزي است كه جدم حسين‌بن علي(ع) به شهادت رسيد.19

امام رضا (ع): گريه بر امام حسين (ع) گناهان بزرگ را محو مي‌كند. 20

امام زمان (عج): اگر روزگار مرا به تأخير انداخت و دور ماندم از ياري تو و نبودم تا با دشمنان تو جنگ كنم و با بدخواهان تو پيكار نمايم؛ هم‌اكنون هر صبح و شام بر شما اشك مي‌ريزم و به جاي اشك در مصيبت شما خون از ديده مي‌بارم و آه حسرت از دل پردرد بر اين ماجرا مي‌كشم.21

ضرورت يادآوري ايام‌الله:

خداوند در قرآن كريم در سوره ابراهيم به حضرت موسي(ع) دستور مي‌دهيد كه ايام الله را به مردم يادآوري نمايد. «و ذكرهم بايام‌الله في ذلك لايات لكل صبار مشكور» زيرا در اين روزها نشانه‌هايي براي انسان‌هاي صبور و شكرگزار است.

استاد علامه طباطبايي (ره) در تفسير اين آيه مي‌فرمايد: به طور مسلم منظور از ايام‌الله، آن زمان‌هايي است كه امر خدا و وحدانيت او و سلطنت او ظاهر شده و يا ظاهر مي‌شود. با اين تفسير روز عاشورا مي‌توان جز روزهايي دانست كه در آن امر و فرمان خدا ظاهر شده است. زيرا در حديث است كه پيامبر اكرم (ص) به امام حسين (ع) فرمود: «ان‌الله شاع‌ ان يراك قتيلاً»22 خداوند خواسته كه تو را كشته ببيند.

حضرت آيت‌الله مكارم شيرازي مي‌فرمايد: ايام‌الله تمام روزهايي است كه داراي عظمتي در تاريخ زندگي بشر است هر روزي كه در آن يكي از فرمان‌هاي خدا چنان درخشيده كه بقيه امور را تحت‌الشعاع خود قرار داده از ايام‌الله است و در آيه ديگر داريم. هر كسي شعائر الهي را بزرگ دارد، اين كار نشانه تقواي دل‌هاست.

حكمت عزاداري بر امام حسين (ع)

حكمت عزاداري بر امام حسين (ع) را مي‌توان در امور ذيل رهيابي كرد.23

الف) زنده نگهداشتن مكتب اسلام: زنده داشت ياد امام حسين (ع) دين اسلام و ارزش‌ها و تلاش‌هاي 23 ساله پيامبر اسلام را پاسداري مي‌كند و اگر به هدف قيام حضرت امام حسين (ع) توجه كنيم درمي‌يابيم كه مهم‌ترين هدف و مقصود آن حضرت زنده نگهداشته شدن اسلام بوده است. چنانچه در روز عاشورا به كوفيان فرمودند:

«اگر دين محمد(ص) با قتل من زنده خواهد ماند. پس اي تيرها و شمشيرها بر من فرود آييد.»

ب) نشر فرهنگ عاشورا: پاسداران فرهنگ علوي صدها و هزاران قيام سرخ را رقم زده‌اند تا از فرهنگ اسلام ناب محمدي (ص) حمايت كنند. عاشورا برجسته‌ترين نماد دفاع از فرهنگ توحيدي است. عاشورا هنگامه بازگشت هنگامه بازگشت به فرهنگ علوي و حسيني است و فرصتي است تا بشريت مواضع فرزندان اسلام را در برابر فرهنگ اموي در همه تاريخ اعلام كند. از يك سو «السلام علي‌الحسين و علي علي‌بن الحسين و عل اولادالحسين و علي اصحاب‌الحسين (ع) و از سوي ديگر «اللهم العن اول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد و آخر تابع له علي ذلك» فرهنگ عاشورا اعلام ولايت، محبت، معرفت و اطاعت نسبت به پاسداران فرهنگ توحيد و اعلام لعن، برائت و نفرت از سردمداران و ياران و همكاران نظام شرك در همه جهان و هميشه تاريخ است. اني سلم لمن سالمك و حرب لمن حاربكم.

فرهنگ عاشورا فرياد بازگشت از همه مكاتب، اديان، فرقه‌ها و نظام‌هاي مدعي رهبري، سياسي، اقتصادي، تربيتي و اخلاقي و نيز گرد آمدن بر مدار و محور قرآن و عترت نبوي (ص) است.

ج) افزايش محبت و دوستي بر اهل بيت(ع)

قرآن و روايات، دوستي خاندان رسول اكرم (ص) و اهل‌بيت (ع) را بر مسلمانان واجب كرده است. در روايتي حضرت علي(ع) مي‌فرمايد: «يفرحون لفرحنا و يحزنون لحزننا» شيعه و پيروان ما در شادي و حزن ما شريكند. در قسمتي از زيارت عاشورا هم پيرامون ايجاد پيوند معنوي با خاندان عصمت و تشديد علاقه و محبت به آنان مي‌خوانيم: «اللهم اجعل محياي محيا محمد و آل محمد و مماتي ممات محمد و آل محمد» از خدا مي‌خواهم زندگي و مرگم را يكسره همانند آنان قرار دهد و يا در زيارت امام حسين (ع) چنين مي‌خوانيم «اللهم اني اتقرب اليك بالموالاه لنبيك و آل نبيك»

مقام معظم رهبري (مدظله‌العالي) روضه‌خواني و ذكر مصيبت را پيوند عاطفي با اولياء الهي و پشتوانه بسيار ارزشمند براي پيوند فكري و عملي با معارف ديني مي‌دانند و مي‌فرمايند:24 اين پيوند عاطفي در واقع همان مودتي است كه در قرآن كريم آمده و اگر اين مودت نباشد ولايت و اطاعت هم وجود نخواهد داشت و ممكن است همان بلايي كه بر سر امت اسلامي در دوران‌هاي اول به دليل كنار گذاشتن مودت آمد، تكرار شود.27

د) اعتراض به ظالمان و حمايت از مظلومان

برپايي مجالس عزاداري عاشورا و تجليل از مقام شهدا و افشاي هويت بي‌ديني دشمنان، سيدالشهدا (ع) خود نوعي اعلام وفاداري نسبت به مظلوم و و مخالفت با ظالم است زيرا تكرار لعن و نفرين بر ستمگران موجب پيدايش روحيه ظلم‌ستيزي مي‌شود و با اعلام برائت و نفرت از ستمگران و ابراز محبت پيروان حق و دوستان خاندان عصمت پايه‌هاي ايمان ديني خود را مستحكم مي‌كند زيرا مؤمن واقعي در برابر ستم خاضع نيست از ستمگر نفرت و انزجار آشكار دارد و با مظلوم و جبهه حق اعلام همراهي مي‌كند «يا اباعبدالله اني سلم لمن سالمكم و حرب لمن حاربكم» رهبر كبير انقلاب حضرت امام (ره) در اين زمينه مي‌فرمايد: اين فرياد بايد زنده بماند و بركاتش امروز در ايران در جنگ با يزيديان واضح و ملموس است.25 آري عزاداري نوعي پيوند محكم عاطفي با مظلوم انقلاب‌گر و اعتراض به ستمگر است و به تعبير استاد شهيد مرتضي مطهري (ره) گريه بر شهيد شركت در حماسه اوست.

هـ) زمينه‌ساز اجتماع شيعيان

برگزاري مجالس ديني در سطح وسيع و حضور توده‌هاي مختلف مردم در اين اجتماعات فرصت خوبي است براي آشنايي بيشتر با معارف اسلامي و احكام الهي به ويژه احياي امر به معروف و نهي از منكر و... در وصيت‌نامه سياسي الهي فرزانه بي‌نظير تاريخ حضرت امام خميني (ره) آمده است «شما در كجا سراغ داريد كه يك ملتي اين طور هماهنگ بشود، كي اين‌ها را هماهنگ كرده؟ اين‌ها را سيدالشهداء هماهنگ كرده است در تمام كشورهاي اسلامي، ملت‌هاي اسلامي در روز عاشورا و تاسوعا و مثلاً هشتم و چندم اين دستجات با آن عظمت، با آن محتوا همه جا، كي مي‌تواند يك چنين اجتماعي درست كند.

و) تجديد مثياق با اهل‌بيت(ع)

در زيارت حضرت اباعبدالله‌الحسين مي‌خوانيم «يا ليتناكنا معكم فافوز معكم فوزاً عظيماً» اي كاش با شما بوديم و همراه شا به اين درجه عظيم نائل مي‌شدم. اگر چه ما توفيق حضور نداشتيم اما مي‌توانيم با آن حضرت عهد و پيمان ببنديم كه همانند ياران باوفاي او امام زمان خويش و امروز خلف شايسته او مقام معظم رهبري (مدظله‌العالي) را ياري كنيم.

ز) عامل تقويت حس عدالت‌خواهي و انتقام‌جويي از ستمگران:

برپايي عزا براي سيدالشهدا نوعي اعتراض به ظالمان و حمايت از مظلوم است و اشك ريختن در سوگ اباعبدالله(ع) عامل تقويت حس عدالت‌خواهي و انتقام‌جويي از ستمگران و زمينه‌ساز براي تجمع نيروهاي پيرو امام حسين (ع) در خط دفاع مقدس حق است چون عزاداري براي شهيد انتقال فرهنگ شهادت به نسل آينده است. به تعبير استاد شهيد مرتضي مطهري (ره):

در شرايط خشن يزيدي، در حزب حسيني‌ها شركت كردن و تظاهر به گريه كردن بر شهداء نوعي اعلام وابسته بودن به گروه اهل حق و اعلان جنگ با گروه باطل و در حقيقت نوعي از خودگذشتگي است اينجاست كه عزاداري حسين‌بن علي(ع) يك حركت است، يك موج است، يك مبارزه اجتماعي است.

اهداف و ظرائف عزاداري

از ديدگاه اسلام عزاداري و سوگواري اهل‌بيت (ع) مي‌تواند در قالب‌ها، فرم‌ها، و ابزاري كه در ميان ملل و اقوام مختلف مرسوم بوده، محقق شود و به شيوه‌هاي گوناگون تجلي يابد، تا اينكه شكل و صورت عزاداري بتواند هسته و محتواي اصلي پيام عاشورا را به بهترين نحو در ذهن و جان مخاطب جاي دهد. و باور انسان‌ها را نسبت به آن‌ها تقويت نمايد. در غير اين صورت اصل مسأله و موضوع خدشه‌دار خواهد شد و اين لباس بر قامت اين تن رعنا، راست نخواهد آمد.

مقام معظم رهبري «مدظله‌العالي» فرمودند: 26

بايد سعي شود همان‌گونه كه امام راحل (ره) در سخني ژرف‌نگرانه فرمودند عزاداري‌ها در محرم به شكل سنتي و همراه با روضه‌خواني و اشك براي مصائب امام حسين (ع) و خاندان ايشان باشد.

ايشان در خصوص عزاداري سنتي خاطرنشان كردند: انجام عزاداري به شكل متعارف آن و حركت به صورت دستجات سينه‌زني و بلند كردن علم و ذكر مصيبت موجب بيشتر شدن ارتباطات عاطفي مردم خواهد شد اما بايد از برخي اشكال عزاداري، همچون قمه‌زني كه بدو ناصحيح است و قبلاً هم بر شرك آن تأكيد شده پرهيز شود.

آري به دليل گستره كمي و كيفي واقعه عاشورا و ابعاد گوناگون آن اين حوادث را در تاريخ بي‌نظير ساخت چنان كه امام صادق (ع) فرمودند:

«لا يوم كيومك يا اباعبدالله»

 

منابع:

1-    قرآن كريم و تفسيرالميزان

2-    بحارالانوار

3-    مقتل‌الحسين خوارزمي

4-    بحارالانوار

5-    سوره احقاف آيه 15

6-    سوره حج آيه 40

7-    مقتل‌الحسين خوارزمي

8-    سوره مريم آيه 1

9-    سوره فجر آيه 27 تا 30

10- بحارالانوار

11- سوره تكوير آيه 29

12- كامل الزيارات

13- سوره بقره آيه 155

14- سوره بقره آيه 156

15- بحارالانوار

16-الخصائص الحسينيه

17- بحارالانوار

18- بحارالانوار

19- بحارالانوار

20- بحارالانوار

21- بحارالانوار

22- بحارالانوار

23- منتهي‌الامال- شيخ عباس قمي- تاريخ تحليلي اسلام/ سيد جعفر شهيدي- عاشورا و امر به معروف و نهي از منكر/ علي خراساني كامل‌الزيارت- زيارت‌نامه عاشورا.

24- بيانات مقام معظم رهبري در ديدار طلاب و روحانيون 22/9/88

25- پيام امام خميني (ره) به زائران بيت‌الحرام در سال 65/ صحيفه نور

26- بيانات مقام معظم رهبري در ديدار طلاب و روحانيون 22/9/88

 

دوشنبه 7 دی 1388 - 14:29


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری