سه‌شنبه 6 تير 1396 - 15:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

نيما نوربخش

 

نگاهي به هنر بافت ترمه

 

 

«ترمه چيست؟»

پارچه ترمه به پارچه لطيف و ظريفي اطلاق مي‌شود كه از دو سري نخ تار و پود، با دست بافته شده باشد؛ به نحوي كه پود در پشت پارچه به صورت آزاد و تراكم پودي آن زياد باشد. جنس آن از كرك و پشم يا ابريشم با طرح‌هايي اصيل و سنتي ايران است.

«تاريخچه بافت ترمه»

ترمه كه بافت آن از اوايل دوره صفويه در ايران رواج يافته، هم‌اكنون در استان يزد به عنوان مركز اصلي اين هنر، بافته مي‌شود. در مورد زادگاه ترمه در بين محققان اختلاف نظر وجود دارد. گروهي معتقدند ترمه در كشمير متولد شده و از آنجا به ايران آمده و گروه ديگري معتقدند مبتكر ترمه ايرانيان بوده‌اند و اين متاع مثل خيلي ديگر از انواع صنايع دستي ايراني مورد استقبال مردم ساير نقاط جهان قرار گرفته است. به هر حال حقيقت هر چه باشد اين نكته قابل اشاره است كه ترمه‌هاي بافت ايران در مقام مقايسه با آنچه در كشمير توليد مي‌شده، نه تنها چيزي كم ندارد، بلكه گاهي از نظر رنگ‌آميزي و طرح، از توليدات كشمير نيز پيشي گرفته است، و تنها آنچه باعث شهرت ترمه‌هاي كشمير شده، استفاده از نوعي نخ است كه از كرك بز كوهي به دست مي‌آيد.

«بافت ترمه»

بافت ترمه‌هاي دستباف بسيار حساس، دقيق و وقت‌گير است به طوري كه هر بافنده به شرط برخورداري از مهارت كافي در يك روزگاري، تنها قادر به توليد حدود يك متر پارچه مرغوب خواهد بود. لازم به ذكر است كه اكثر ترمه‌هاي موجود در بازار ماشيني بوده و بافت آن مثل پارچه است. فقط از نظر طرح به ترمه شباهت دارد. تنها برخي از توليدي‌هاي ترمه‌هاي شناسنامه‌دار و اصل توليد مي‌كنند كه در آن صورت محل بافت، اسم بافنده و تاريخ بافت در ترمه بافته مي‌شود.

«موارد استفاده از ترمه»

ترمه در زمان‌هاي گذشته، مصارف متنوع و گوناگوني داشته است كه از جمله، دوختن لباس‌هاي فاخر و اشرافي، پرده، جانماز، خلعتي و... را مي‌توان نام برد. امروزه نيز از ترمه به عنوان پارچه مبلمان، پشتي و روميزي و... استفاده مي‌شود. مصرف‌كنندگان ترمه در گذشته بيشتر رجال و اشراف و پادشاهان بوده‌اند و در زمان حال اغلب اقشار متوسط و بالاي جامعه هستند كه آن را به عنوان هديه در عروسي‌ها، اعياد و مراسم رسمي و خانوادگي به يكديگر اهداء مي‌كنند.

«مراحل بافت ترمه»

الف) مواد اوليه مصرفي: نخستين مرحله بافت ترمه، تهيه كردن مواد اوليه آن است. معمولاً ترمه از پشم و ابريشم بافته مي‌شود. پشم سفيد رايج‌ترين پشمي است كه در بافت ترمه مورد استفاده قرار مي‌گيرد، زيرا مي‌توان آن را با رنگ دلخواه رنگ‌آميزي نمود.

ب) رنگرزي به وسيله رنگ‌هاي طبيعي و گياهي؛ رنگ‌هاي ترمه‌هاي ايراني معمولاً از گياهان تهيه مي‌شود. اين رنگ ممكن است از ريشه، تنه، برگ‌ها، گل، ميوه و يا پوست گياهان به دست آيد. يكي از حساس‌ترين وظايف بافنده انتخاب رنگ و هماهنگي آن است كه ترمه‌باف بايد سعي و دقت بسياري در آن به كار برد و دشواري اين مطلب وقتي روشن مي‌شود كه توجه كنيم تارهاي ترمه بايد همگي داراي يك رنگ و از يك جنس باشند و تنها انتخاب رنگ در مورد پودها متفاوت است. يعني زمينه هميشه ثابت و تنها در متن آن مي‌بايست انتخاب رنگ‌ها صورت پذيرد.

«نگهداري»

اصولاً پارچه ترمه به سبب بافت منحصر به فرد خود و به دليل تراكم زياد پودهايش از يك مقاومت نسبي برخوردار است. نور و رطوبت از مهم‌ترين عوامل رنگ‌پريدگي ترمه است زيرا قسمت‌هاي سياه ترمه در برابر نور و حرارت حساس بوده و به سرعت آن را جذب مي‌كند.

«شستشو»

اگر ترمه شناسنامه‌دار باشد با هر محلول پاك‌كننده‌اي مي‌توان آن را شست ولي اگر ترمه ماشيني باشد و از رنگ‌هاي نامرغوب در آن استفاده شده باشد بايد آن را به خشك‌شويي سپرد تا رنگ پس ندهد و خراب نشود.

 

سه‌شنبه 1 دی 1388 - 15:46


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری