دوشنبه 25 شهريور 1398 - 12:45
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

م رستمي

 

آيين دوستي

 

 

آيين دوستي

شركت چاپ و نشر بين‌الملل

غلامحسين انصاري

چاپ اول: بهار 1388

كتاب آيين دوستي با سرفصل‌هايي مانند: دوستي چيست، فوايد دوستي، اهميت دوستي در اسلام، تأثيرات دوستي، انگيزه‌هاي دوستي، انواع دوستان از ديدگاه ارسطو، روش‌هاي دوست‌يابي، عوامل تقويت و استمرار دوستي، آفات دوستي، افرادي كه صلاحيت دوستي ندارند و حقوق متقابل دوستان به بحث و بررسي درباره اين مطالب مي‌پردازد.

دوستي واژه شناخته شده و مقدسي است كه نياز به تعريف ندارد و همه مردم حتي كودكان دبستاني با مفهوم آن آشنا هستند. دوستي هم نياز روحي انسان است هم ضرورت اجتماعي و هر انساني كه از سلامت روان و اعتدال شخصيت برخوردار باشد، كم و بيش داراي دوستاني است.

به اعتقاد نگارنده دوستي واقعي در مذاهب و فرهنگ‌هاي مختلف امري رايج، فرخنده و شكوهمند است و همگان به عظمت و قداست آن اعتراف دارند.

نويسنده بر اين باور است كه دوستي و داشتن ارتباط صميمانه با مؤمنان نيكوكار داراي فوايد فردي و اجتماعي است.

او درباره فوايد فردي ضمن اشاره به احاديثي از حضرت رسول اكرم(ص) كه مي‌فرمايند: هر كسي در راه خداي تعالي كسي را به دوستي و برادري گيرد، در بهشت به او درجه‌اي رفيع مي‌دهند كه با هيچ عمل ديگر نمي‌تواند به آن برسد، به شادي و آرامش خاطر ناشي از دوستي مي‌پردازد. كتاب حاضر همچنين درباره بهره مادي و اقتصادي دوست خوب آورده است:

بدون شك مشكلاتي مانند يافتن شغل آبرومند، تهيه مسكن مناسب، سختي‌هاي زمان سوگ و ماتم، گرفتاري‌هاي مالي و... با مساعدت دوستان دلسوز و خيرانديش زودتر مرتفع مي‌شوند.

درباره فوايد اجتماعي نويسنده باور دارد كه دوست بودن انسان‌ها با همديگر از دو لحاظ به سود جامعه است يكي كم شدن منازعات و ديگري تقويت همبستگي و تضامن اجتماعي است.

دوستي و همياري يكي از عوامل سعادت و كاميابي نوع بشر و رمز بقاي جوامع است زيرا جامعه‌اي كه آحاد آن با هم دوست و مهربان باشند روح همبستگي و تضامن اجتماعي در آن به وجود مي‌آيد و اتحاد و انسجام ملي زيباترين ارمغان آن است.

چنان كه راز تأكيد اسلام بر دوستي و ديدار مؤمنان با يكديگر اين است كه مهرورزي و رفت‌ و آمدهاي گرم آنان، موجب رفع ناخوشي و عداوت و حصول الفت و محبت مي‌گردد.

كتاب حاضر در اين باره به آيات و رواياتي چند اشاره كرده است: از آن جمله خداي متعال مي‌فرمايد: «اگر تو همه آنچه را در روي زمين است هزينه مي‌كردي كه ميان دل‌هاي آنان الفت بيندازي نمي‌توانستي ولي خدا خود ميان دل‌هاي ايشان الفت افكند.»

درباره اهميت دوستي در اسلام اين اثر به رواياتي از خلوص در ميان مهاجرين و انصار اشاره دارد در اين روايت آمده است كه بعد از پايان يكي از جنگ‌ها و هنگام تقسيم غنايم، پيامبراكرم(ص) به طايفه انصار فرمود اگر دوست داريد اين غنيمت ميان شما و مهاجران تقسيم شود، مشروط بر اين كه آن‌ها را در اموالتان شريك سازيد. انصار گفتند: اي رسول خدا، ما همه اين غنايم را به مهاجران وا مي‌گذاريم و آنان را در اموالمان شريك مي‌گردانيم.

در بخشي ديگر از اين كتاب اشاره شده است به اينكه: اسلام نقار و كدورت بين مسلمانان و دوري ايشان از يكديگر را بر نمي‌تابد، به همين جهت اجازه نمي‌دهد كه مسلماني با مسلمان ديگر بيش از سه روز در حالت قهر بماند.

تأثيرات دوستي به مواردي از قبيل اعتقادات مذهبي و داوري افكار عمومي و اخلاق و عادات از ديگر موضوعاتي است كه نويسنده به شرح و بسط آن پرداخته است. او بر اساس روايتي مي‌نويسد: «پيامبر اكرم خطاب به مسلمانان مي‌فرمايد: مرد بر دين دوستش است، پس هر يك از شما بايد به دقت بنگرد كه با چه كسي دوست مي‌شود.»

در ادامه نيز چنين مي‌آورد كه: اهميت دادن به افكار عمومي و داوري مردم درباره شخصيت و اعمال و رفتار انسان، يكي از مسائل مورد توجه دين مبين اسلام بوده و در روايات و متون ديني مورد تأكيد قرار گرفته است.

در اين خصوص، سليمان نبي فرموده: نسبت به كسي داوري مكنيد مگر اينكه به همنشينان او بنگريد، زيرا آدمي با همتايانش شناخته مي‌شود و به ياران و دوستانش منسوب مي‌گردد.

نويسنده درباره انگيزه‌هاي دوستي نيز به مواردي چند اشاره كرده است. يكي از اين موارد بهره‌برداري مادي است كه درباره آن آمده است: گروهي از مردم به جهت نفع شخصي و سود دنيايي با ديگران دوست مي‌شوند. برخي از اينان وقتي احساس كنند دوستي با كسي سبب درآمد بيشتر يا موقعيت ا جتماعي بهتري برايشان مي‌شود، به او نزديك مي‌شوند و خود را يار فداكار و دلسوز او جلوه مي‌دهند. دوستي اين‌گونه افراد تا زماني ادامه مي‌يابد كه سودي عايدشان شود و اگر به دليل سود رساني متوقف گردد بي‌درنگ با او قطع رابطه مي‌كنند.

مورد ديگر در خصوص انگيزه دوستي به بهره‌برداري معنوي اشاره مي‌كند.

در اين باره اميرمؤمنان مي‌فرمايد: «برادران دو نوعند يكي برادراني كه در دوستي و ياري مورد اعتماد باشند و ديگري برادران خنديدن و صحبت، اما نوع اول، پس ايشان به منزله دست و بال و خانواده هستند، پس چون بر چنين برادري اعتماد داشته باشي، مال و بدن خود را از براي او صرف كن و با دوستانش دوستي كن و با دشمنانش دشمني كن و رازش را بپوشان و عيبش را مخفي دار و نيكي‌هايش را افشا كن و بدان كه اين قسم برادران كمترند از گوگرد سرخ كه اكسير است.»

درباره انگيزه ديگر دوستي يعني شادماني و لذت، نويسنده معتقد است: گروه كثيري از مردم دوستي و رفاقتشان براي شاد زيستن و لذت بردن است يعني انگيزه معاشرتشان اين است كه از مصاحبت يكديگر لذت ببرند و ايامي را با خوشي و تفريح بگذرانند. اين نوع از دوستي معمولاً در ميان جوانان رواج دارد. وي در اين خصوص به حديثي از علي(ع) اشاره مي‌كند: «حضرت علي‌ (ع) در اين خصوص مي‌فرمايند: بهترين برادر كسي است كه دوستي‌اش انگيزه دنيايي نداشته باشد.»

در بخش ديگري از كتاب انواع دوستان از ديدگاه ارسطو مورد نقد و بررسي قرار گرفته است.

ارسطو دوستان را بر سه قسم مي‌داند. جماعتي كه دوستي آن‌ها مبني بر نفع است، گروهي كه دوستي ايشان بر تمتع و تفنن است و سوم دوستان حقيقتي و كساني كه از آن‌ها خود آن‌ها را مي‌خواهند يعني نيكان و دوستي آن‌ها بالطبع نفاع و با تمتع مي‌باشد.

نگارنده در ادامه نيز ضمن غيرعادي شمردن دوستي و رفاقت عالم و جاهل، دوستي و ارتباط صميمانه فقير و ثروتمند را در صورتي قابل تحقق مي‌داند كه طرف ثروتمند از دينداران راستين بوده و فريفته و دلبسته مال دنيا نباشد و طرف فقير نيز داراي مزيتي چون دانش و پارسايي مي‌باشد.

به نقل از كتاب حاضر در خصوص جاه و مقام و ارتباط آن با دوستي و دوستي گزيدن «سعدي مي‌گويد: يكي را دوستي بود كه عمل ديوان كردي، مدتي اتفاق ملاقات نيفتاد كسي گفت: فلان را دير شد كه نديدي: گفت: من او را نخواهم كه ببينم، قضا را يكي از كسان او حاضر بود، گفت: چه خطا كرده است كه ملولي از ديدن او؟ گفت: هيچ ملالي نيست اما دوستان ديواني را وقتي توان ديد كه معزول باشند و مرا راحت خويش در رنج او نبايد.»

در بخش ديگري از اين مجموعه آمده است: با توجه به اهميت دوستي و تأثير فراواني كه از اعتقادات و اخلاق و رفتار ما دارد و با عنايت به فراواني افراد دوست‌نما و دوستان بي‌وفا، انديشمندان جهان و پيشوايان گرامي اسلام توصيه كرده‌اند كه قبل از ريختن طرح دوستي و برقراري معاشرت با ديگران آن‌ها را بيازماييم، تا با آگاهي از مقدار خلوصشان و تنظيم تعامل با ايشان بر اساس موازين عقل و شرع، خود را از آسيب‌هاي اجتماعي روابط مصون بداريم.

نگارنده در ادامه نيز به اموري مي‌پردازد كه دوستان با آن‌ها آزمايش مي‌شود. اموري از قبيل: هنگام خشمگين شدن، هنگامي كه پاي پول به ميان مي‌آيد، هنگام مسافرت و هنگام سختي‌ها و گرفتاري‌ها.

سپس به خصلت دوست حقيقي اشاره مي‌شود اينكه، دوست حقيقي كسي است كه دوستش را به خاطر شخصيت و ويژگي‌هاي روحي و اخلاقي‌اش دوست داشته باشد نه اينكه به منظور بهره‌گيري از جمال و زيبايي يا مال و مقام وي با او دوستي نمايد.

نويسنده درباره شرايط و راه و روش دوست‌يابي مواردي از قبيل، دوست داشتن ديگران، احساس و نيكوكاري، تكريم شخصيت معاشران، خوشرويي، ملايمت و مهرورزي، پاسخ بدي به خوب و انصاف را بر مي‌شمارد و مي‌نويسد:

انصاف يعني رعايت عدالت و برابر دانستن خود با ديگران در برابر قانون و برخورداري از مواهب هستي.

سپس در اين زمينه به روايتي از اميرالمؤمنين اشاره مي‌كند كه فرموده‌اند: «به سبب انصاف ورزيدن دوستان زياد مي‌شوند.»

بنا به باور نگارنده اين مجموعه، هديه دادن، دست دادن، ديد و بازديد، واقع‌بيني، پرهيز از تضييع حقوق، شنونده خوبي بودن، وفاداري و دفاع از دوست، از عوامل تقويت و استمرار دوستي است.

و در اين زمينه ضمن بررسي موارد ياد شده به آيات و روايات متعددي اشاره شده است، از جمله اينكه پيامبر گرامي(ص) اسلام فرمودند: به يكديگر هديه دهيد تا ميان شما مودت برقرار شود. و در جاي ديگر امام صادق(ع) مي‌فرمايد: با يكديگر دست بدهيد كه دست دادن كينه‌ها را مي‌زدايد به نقل از كتاب حاضر، امام باقر(ع) در باب ديد و بازديد مي‌فرمايد: هر مؤمني به ديدار دوستش برود و حق او را بشناسد در هر گامي كه برمي‌دارد خداوند برايش يك حسنه مي‌نويسد و يك نگاه از او محو مي‌شود و مقام وي يك درجه بالا مي‌رود و آنگاه كه در منزل دوستش را مي‌زند، درهاي آسمان براي او گشوده مي‌گردد و زماني كه با هم روبه‌رو مي‌شوند و با هم مصافحه كنند، خداوند به آن‌ها توجه و عنايت خواهد نمود.

و باز به ذگر حديث ديگري از حضرت علي(ع) در باب پرهيز از تضييع حقوق اشاره شده است كه آن حضرت مي‌فرمايند: «با تكيه بر روابط صميمانه‌اي كه بين تو و برادرت وجود دارد، حق او را ضايع مكن، زيرا كسي كه حقش را ضايع كني، ديگر برادر تو نيست.»

هم‌چنين در باب دفاع از دوست پيامبر(ص) فرموده‌اند: هر كس از آبروي برادرش دفاع كند اين كار وي همچون سپري در برابر آتش دوزخ براي او خواهد بود.

كتاب «آيين دوستي» درباره آفات دوستي نيز به مواردي چند پرداخته است، يكي از اين موارد خشم مي باشد كه نويسنده در اين باره معتقد است كه خداي حكيم در وجود انسان خشم را تعبيه نموده است تا به هنگام خطر او را به دفاع از خويش وادارد.

خرده‌گيري، مورد ديگري است كه در ارتباط با آفات دوستي مورد بررسي قرار گرفته است.

حضرت صادق(ع) مي‌فرمايد: كسي كه برادر خود را گرفتار عمل نامطلوبي ببيند و بتواند او را از آن كار باز دارد، اگر سكوت كند و منعش ننمايد درباره وي خيانت كرده است.

از ديگر موارد آفات دوستي، آشكار اندرز دادن است كه در اين خصوص ضمن بررسي، به قولي از امام علي(ع) در مذمت آن اشارت رفته است: «نصيحت‌گويي تو در حضور مردم، سركوب كردن حيثيت و شخصيت كسي است كه اندرزش مي‌دهي.»

نويسنده بر اين باور است كه پر توقعي از ديگر آفات دوستي‌ است و به تعب انداختن دوستان، سبب كمرنگ شدن و ناپايداري دوستي مي‌گردد.

يكي ديگر از آفات دوستي شوخي كردن است، افراط در شوخي باعث سبكي و از بين رفتن وقار انسان مي‌گردد.

اعتدال و ميانه‌روي از ويژگي‌هاي مسلمانان راستين است و افراط از خصوصيات افراد نادان و نيز يكي ديگر از آفات دوستي است.

بحث و جدل موضوعي است كه نويسنده آن را به عنوان آخرين مورد از آفات دوستي معرفي كرده است: پيامبر(ص) در اين باره فرموده‌اند: جدل را رها كنيد كه خير كمي دارد، جدل را واگذاريد كه سودش اندك است و بين برادران دشمني برمي‌انگيزد.

نويسنده در بخشي ديگر از كتاب آورده است كه اشخاص حسود، نادان، بخيل، فاجر، دروغگو، عيبجو، زمامدار فاسد، صلاحيت دوستي را ندارند، ضمن اينكه اشاره مي‌كند به اين موضوع كه معاشرت و دوستي دختران و پسران قبل از ازدواج كه گاهي با امور نامشروع و خلاف اخلاق نيز همراه مي‌باشد، زيان‌بار است و آثار غيرقابل جبراني دارد.

در انتهاي كتاب حاضر به مواردي درباره حقوق متقابل دوستان پرداخه شده است كه يكي از آن‌ها، دوست داشتن يكديگر و به زبان جاري كردن اين محبت و علاقه است. مورد ديگر، كمك مالي به يكديگر در وقت نياز است، و هم‌چنين، عيادت هنگام بيماري و يا پذيرفتن دعوت يكديگر.

نويسنده در آخر اين مجموعه به اين نكته اشاره مي‌كند كه: برخي از مردم بر اين پندارند كه دوستي و ابراز محبت فقط مخصوص افراد يك جامعه و يك كشور است، و دوستي مردمان كشورهاي مختلف با يكديگر لزومي ندارد، اينان گمان مي‌كنند كه همه خيرها را بايد براي اهالي كشور خويش بخواهند و آسيب‌ها را براي كشورها و ملل ديگر، اسلام اين تفكر غيرمنطقي را نمي‌پسندند.

كتاب حاضر در ادامه نيز به فوايد دوستي كشورهاي همسايه و غيرهمسايه مي‌پردازد: و آن‌ها را در مواردي از قبيل، كم شدن خطر جنگ، رونق صنعت توريسم و گردشگري، رونق تجارت، استفاده از تجارب علمي و صنعتي يكديگر، دسته‌بندي مي‌كند.

هدف نويسنده براي پاي گذاشتن به اين عرصه و نگارش كتاب آيين دوستي، ارائه برخي از آيات و ارشادات رسول اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع) و انتقال تجارب انسان‌هاي هوشمند و خيرانديش، جهت آشنا كردن جوانان به انتخاب دوستان صادق و باوفا و شناساندن آثار و فوايد آن و همچنين ارائه آفات و آسيب‌هاي ناشي از دوستي‌هاي ناموزون و نامتناسب است تا از اين طريق به گفته نويسنده، دريچه‌اي به روشنايي و خردورزي به رويشان بگشايد.

كتاب آيين دوستي مجموعه مناسبي است از مباحث و مقولات مرتبط با موضوع دوست و دوستي كه نويسنده آن تلاش نموده در حد امكان ابعاد مختلف و مشهود و نامشهود اين موضوع را مورد دقت و بررسي قرار دهد.              

 

 

سه‌شنبه 17 شهريور 1388 - 12:46


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری