دوشنبه 27 آذر 1396 - 18:15
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

پاي منبر معرفت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان اردبيل

 

مفاهيم دعاهاي ماه رمضان

 

 

ادعيه اسلامي، دريايي از معارف بلند است كه از زبان معصومين(ع) در اين قالب بيان شده است. براي كساني كه در پي ارتقاي سطح خواسته هاي خويش از پيشگاه خداي متعالند، مناسب است كه در مضمون دعاها دقت بيشتري كنند.

۱ـ آمرزش خواهي

ماه رمضان طبق روايات بسيار و ادعيه، ماه آمرزش و مغفرت الهي است. به تناسب همين معنا بخش عمده اي از خواسته هاي ما در دعاها، طلب آمرزش از درگاه خداوند است و اين كه از گناهان درگذرد و مبادا اين ماه سپري شود و هم چنان بار گناهانِ نابخشوده برگردن ما سنگيني كند. از دعاهاي هر شب اين است: «اَعوذُ بجلال وجهك الكريم اَن ينقضي عنّي شهر رمضان...» اين مضمون در بسياري از دعاها و مناجات هاي اين ماه ديده مي شود و راستي هم بدون آن، انسان از بركات اين ماه محروم مي ماند.

2-حج و زيارت خانه خدا

انجام حج و اعمال مناسك آن و تعظيم شعائر، زمينه اي براي شمول مغفرتِ الهي است. در دعاهاي متعدد اين ماه، توفيق زيارت خانه خدا و حرم پيامبر خواسته شده است و چون شب هاي قدر طبق خواسته ها و عمل هاي ما و مشيت الهي، شب هاي تعيين سرنوشت و مقدّرات است، با اصرار از خدا خواسته شده كه در مقدّرات حتمي اين ماه، نام مان را جزء زائران بيت الله الحرام ثبت كند. در دعاي هر شب است: «... و أنْ تَجْعَلَ لي في عامي هذا إلي بَيتِكَ الحرامِ سَبيلاً حِجَّهً مَبروره ...».

در دعاي هر شب است(پس از دعاي افتتاح): «... أن تَكْتُبَني مِن حُجّاج بَيتكَ الحرامِ المَبرورُ حَجُّهم ...».

در اعمال شب نوزدهم است: «اَللّهمَ اجْعَل فيما تَقْضي و تقدّرُ مِن الأمرِ المَحْتومِ ...».

و موارد متعدد ديگر از جمله دعاي پس از افتتاح.

۳ـ شهادت طلبي

از ارزش هاي مهم مكتبي، شهادت طلبي و آرزوي كشته شدن در راه خداست. اميرالمؤمنين(ع) هم سال ها در انتظار فوز شهادت بود. شهادت طلبي مرحله والاي وارستگي از تعلّقات دنيوي و دل بستگي به آخرت است. در اعمال مشتركه ماه رمضان از جمله در دعايي اين خواسته مطرح است: «أسئَلَك أن تَجْعَلَ وَفاتي قَتلاً في سبيلك تَحتَ رايهِ نبيك مَعَ اوليائِك ...». از جمله در دعاي دوازدهم از اعمال شب هاي ماه رمضان بعد از دعاي افتتاح مي خوانيم: «وَقَتْلاً في سَبيلِكَ فَوِفِّق لَنا».

۴ـ نجات از دوزخ و ورود به بهشت

در آخرت، سرانجامِ همه انسان ها روشن مي شود. برنده كسي است كه با اعمالش، يا با برخورداري از غفران الهي از عذاب نجات يابد و بهشتي شود. درخواست نجات از جهنّم و برائت از آتش و هم چنين ورود به بهشت و برخورداري از انواع نعمت هاي الهي، از خواسته هاي ديگر مطرح در دعاهاي اين ماه است. از جمله در دعاي پس از افتتاح مي خوانيم: «و من ثمار مِنَ النّارِ فاكتُبْ لَنا وَ في جَهنَّم فلا تَغُلَّنا...». در دعاي پس از ابوحمزه ثمالي هم(يا عُدَّتي في شِدَّتي...) اين مضامين مطرح است.

۵ـ نعمت هاي دنيوي

اسلام، هم دنياي انسان را تأمين مي كند و هم سعادت اخروي او را. در دعاهاي اين ماه، هم خواسته هاي معنوي و نيازهاي اخروي مطرح است و هم خواسته هاي دنيوي و مادّي. و اين جامعيت اسلام را مي رساند. در دعاي هر روز ماه«اللّهم اَدْخِل علي أهلِ القبور...» از جمله خواسته هاي ما بي نيازي فقيران، سيري گرسنگان، پوشش بي جامگان، اداي قرض بدهكاران، گشايش براي گرفتاران، بازگشت غريبان، آزادي اسيران، اصلاح امور و شفاي بيماري ها مطرح است. در دعاي شب بيست و سوم نيز، در كنار حج و زيارت، طول عمر و وسعت رزق خواسته شده است: «وَاجْعَل فيما تقضي و تُقّدر اَن تُطيلَ عُمري، تُوسِّعَ علي في رِزقي». طول عمر در طاعت الهي و وسعت رزق از راه حلال، از بهترين خواسته هاي بندگان است.

6- اوصاف خدا و درس توحيد

اين محور نه به عنوان يك خواسته، بلكه به صورت توجّه دادن به اوصاف خداوند، در بيشتر دعاهاي اين ماه مطرح است. و درس توحيد را از ادعيه منقوله مي توان آموخت. دعاي جوشن كبير، سراسر نام هاي پروردگار و اوصاف اوست. دعاي افتتاح، دعاي ابوحمزه ثمالي، دعاي سحرهاي ماه رمضان«اللهُ إنّي اَسْئَلُكَ مِنْ بَهائِكَ...»، «الهي لا تُؤدِّبنْي بِعُقُوبَتِك...»، دعاي ششم از اعمال هر شب و روز ماه«يا ذَا الّذي كانَ قبلَ كُلِّ شيء...»، دعاي هر روز و بعد از هر نماز«يا علي يا عظيم...» و ده ها دعاي ديگر، همه مبين اوصاف خداست و اين كه او را چگونه بايد بشناسيم هم چنين تسبيحات صدگانه پروردگار(دعايي با ده بخش كه هر كدام حاوي ده بار«سبحانَ» است) از جمله ادعيه اي است كه صفات خدا را مي شناساند.

۷ـ اهل بيت عصمت(ع)

محور ديگري كه در دعاها مطرح است توجه دادن به مقام، فضيلت، جايگاه و نقش ائمه و عترت پيامبر(ص) است. ياد كرد پيوسته و همه روزه آنان، نوعي تجديد عهد با «ولايت» و پيوند با«اهل بيت» است. در دعاي افتتاح يكايك معصومين ياد مي شوند. و نيز در عمل سوم از اعمال روزه هاي ماه رمضان، يك به يك با القاب و مشخّصات و ويژگي هاي ائمه اطهار نام برده شده است. اين بخش از ادعيه نيز، تقويت كننده مباني اعتقادي امامت و ولايت را تحكيم مي كند و پيوند روحي با آنان را استوارتر مي سازد.

۸ـ نزول قرآن

ماه رمضان، ماه نزول قرآن است. به ويژه شب قدر كه به تصريح سوره قدر در اين شب، قرآن نازل شده است. در دعاها نيز به اين مضمون اشاره شده تا بندگان الهي به فضيلت ماه و وظايف عبادي در تلاوت كلام خدا بيشتر توجه كنند. در دعاي«يا علي يا عظيم» آمده است: «الّذي أنزلتَ فيهِ القرآن ...». در دعاي هر روز آمده است: «اللّهم هذا شهرُ رمضان الّذي أنزلتَ فيه القرآن...». در چندين دعاي شب اول رمضان، در دعاي قرآن بر سر گرفتن در شب هاي قدر«اَسْئَلُكَ بِكِتابِكَ المُنْزَل فيه» و موارد ديگر به اين حقيقت اشاره شده است. باشد كه مؤمنان، با قرآن بيشتر مأنوس باشند و از فيض تلاوت و تدبّر بهره مند شوند.

●مضامين دعاي افتتاح

از آن جا كه بيش از دعاهاي ديگر،خواندن دعاي افتتاح در اين ماه متداول است، مناسب است كه محتواي اين دعا براي مردم تشريح شود. با يك نگاه اجمالي مي بينيم كه سرفصل هاي مهم و مضامين عمده اين دعا اين هاست:

۱. صفات متعالي خداوند، درس توحيد و معارف اعتقادي؛

 ۲. بيان نعمت ها و بزرگواري ها و كرامت هاي الهي در حق انسان و خطاپوشي او (عبوديت)؛

۳. صلوات بر چهارده معصوم(پيوند ولايي با اهل بيت)؛

۴. دعا براي ظهور امام زمان و تشكيل دولت كريمه(بينش سياسي شيعه)؛

۵. جايگاه و نقش رهبري و ولايت در جامعه«اللهم به شَعْثَنا ... تا«اله الحق آمين»؛

۶. شكوه به درگاه خدا و التجا براي فرج امام زمان(عج)(بحث انتظار و آينده).

●مضامين دعاهاي روزانه

از جمله دعاهاي متداول كه همه جا در ايام ماه رمضان و پس از نمازها چه به صورت فردي يا گروهي خواسته مي شود، دعاهايي است كه براي هر روز از اين ماه نقل شده است. تشريح مفاهيم هر يك از اين دعاها در يك برنامه روزانه مي تواند سودمند باشد؛ هم موضوعاتي مفيد و اخلاقي است، هم كمك مي كند كه دعا خوانان، با توجه بيشتر بدانند كه از خداوند چه مي خواهند.

دعاي روز اول: نماز و روزه راستين و واقعي، بيداري از غفلت، بخشايش جرم.

دعاي روز دوم: خشم و رضاي خدا، قرائت قرآن و تدبّر در آن.

دعاي روز سوم: ذهن باز و حق جو، دوري از سفاهت و تزوير، برخورداري از نيكي ها.

دعاي روز چهارم: اقامه امر خدا، ياد خدا و ذكر، شكر نعمت ها، ستّار بودن خدا.

دعاي روز پنجم: استغفار و توبه، عبد صالح، اولياي الهي.

دعاي روز ششم: گناه، انتقام الهي از مجرمان، دوري از موجبات خشم خدا.

دعاي روز هفتم: امداد الهي براي عبادت، ياد مداوم خدا، توفيق الهي.

دعاي روز هشتم: يتيم نوازي، اطعام و رسيدگي به محرومان، سلام، همنشيني با خوبان.

دعاي روز نهم: در كمين فرصت هاي كمياب، زندگي برهاني و عقلاني، تلاش در مسير رضايت الهي.

دعاي روز دهم: مفهوم توكّل، فوز و كاميابي، قرب به خدا در سايه بندگي.

دعاي روز يازدهم: روحيه احسان و نيكوكاري، پرهيز از گناه و توجه به زشتي آن، سرانجام گنهكاران جهنم است.

دعاي روز دوازدهم: پوشش و ستر الهي، قناعت و كفاف، عدالت و انصاف، ايمني از عواقب گناه.

دعاي روز سيزدهم: پاكي از گناه، صبر و مقاومت در برابر مشكلات، تقوا و هم نشيني با صالحان.

دعاي روز چهاردهم: گناه و توبه، ايمني از بلاهاي الهي، آفت شناسي، عزت در سايه بندگي.

دعاي روز پانزدهم: خشوع در طاعت، شرح صدر و ظرفيت داشتن، خدا تكيه گاه بندگان.

 دعاي روز شانزدهم: همنشيني با نيكان و بدان و تأثير مجالست، آسايش در خانه آخرت.

دعاي روز هفدهم: عمل صالح، خواسته ها و آرزوها، علم الهي به ضمير انسان و نيات او.

دعاي روز هجدهم: سحرخيزي و بركات آن، نورانيت دل، در خدمتِ خدا بودن.

دعاي روز نوزدهم: مفهوم بركت، بركات اين ماه، انجام كار خير، ملاك كارها قبولي خداست.

دعاي روز بيستم: اعمال صالح درهاي بهشت است، گناه از دروازه جهنم است، تلاوت و انس با قرآن، آرامش در

سايه ايمان.

دعاي روز بيست و يكم: كسب رضاي الهي، نجات از سلطه شيطان و نفس امّاره، در طلب بهشت بودن.

 دعاي روز بيست و دوم: تفضّلات الهي، بركات اين ماه، كار براي رضاي خدا، بهشت پاداش خالصان.

دعاي روز بيست و سوم: توبه از گناهان، پاكي از رذايل اخلاقي، ريشه دروني تقوا.

دعاي روز بيست و چهارم: شناخت رضاي الهي، پرهيز از موجبات غضب الهي، طاعت و ترك گناه با توفيق

خداست.

دعاي روز بيست و پنجم: نفس محبت در سازندگي، محبوب ها چه كسانياند؟ ولايت و برائت«تولاّ و تبرّا»، الگوگيري از پيامبر.

دعاي روز بيست و ششم: تلاش هاي ثمربخش، تلاش براي آمرزش گناهان، ملاك در عمل قبولي آن است، عيب پوشي.

دعاي روز بيست و هفتم: مفهوم شب قدر و سرنوشت، نقش اراده انسان در خودسازي، مهم ترين خواسته بخشايش گناهان است.

دعاي روز بيست و هشتم: عمل به مستحبات، رسيدن به خواسته ها، توسل، التماس به درگاه خدا.

دعاي روز بيست و نهم: برخورداري از رحمت واسعه الهي، توفيق خدا براي ترك گناه، تهمت و بهتان.

دعاي روز سيم: قبولي اعمال، پايانِ خوبِ كارها، رضاي خدا و رسول، توسل و پيوند با آن پيامبر.

مضامين ياد شده در دعاهاي هر روز را مي توان به كمك روايات ديگر يا آيات قرآن و آميخته به حكايات و تمثيل ها بيان كرد تا خسته نشوند و در دل ها بيشتر اثر بگذارد.

در بحث دعا مي توان به مباحث زير هم پرداخت: نقش دعا و نيايش در زندگي ـ پيوند با خدا و توبه از گناه ـ شرايط استجابت دعا و موانع آن ـ چه بخواهيم و چگونه بخواهيم (آداب دعا) ـ توصيه ائمه به دعا و آن چه نقل شده است(ادعيه مأثوره).

 

چهارشنبه 11 شهريور 1388 - 12:17


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری