شنبه 4 خرداد 1398 - 17:21
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

م رستمي

 

يحيي سميعيان (ريحان) از مجموعه (مفاخر مطبوعات ايران جلد 6)

 

 

يحيي سميعيان (ريحان) از مجموعه (مفاخر مطبوعات ايران جلد 6)

سيدفريد قاسمي

شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي

وابسته به مؤسسه انتشارات اميركبير

چاپ اول 1387

 

 

 

مجموعه مفاخر مطبوعات ايران كه جلد ششم آن در اختيار علاقمندان قرار دارد به زندگي و فعاليت‌هاي اهالي مطبوعات ايران مي‌پردازد. مجموعه حاضر با تأكيد بر زندگي مطبوعاتي فراهم آمده و اين مجلد آن دربردارنده سرگذشت و كارنامه روزنامه‌نگاري، يحيي سميعيان است.

يحيي سميعيان متخلص و مشهور به ريحان در سال 1313 ق در تهران ديده به جهان گشود. تا پايان تحصيل دوره ابتدايي در تهران اقامت داشت و پس از طي دوره يادشده در سن 15 سالگي همراه خانواده به مشهد مقدس رفت و در آن شهر وارد كلاس هفتم مدرسه ملي خراسان شد و همان سال نخستين شعر خود را در روزنامه نوبهار به چاپ رساند. پس از پايان كلاس هفتم وارد خدمت در اداره دارايي خراسان شد و پس از چهار سال به تهران انتقال يافت. در دوران مشهدنشيني با مطبوعات آن شهر به همكاري پرداخت و سروده‌هايش را به چاپ رساند.

ريحان در بيوگرافي خود نوشته است كه «چون در موقع اقامت خود در شهر مشهد مقالاتي از جرايد فرانسه براي روزنامه‌هاي تهران (عصر جديد و ارشاد) مي‌فرستادم لذا پس از وارد شدن به تهران به ديدن مديران جرايد مزبور رفتم آن‌ها ورود مرا از خراسان به تهران در ضمن اخبار داخلي درج كردند، در چند روز اقامت در تهران به ديدن آقاي سيدضياءالدين طباطبايي مدير روزنامه رعد رفتم. زيرا سرمقاله‌هاي روزنامه رعد كه به قلم خود او نوشته مي‌شد خيلي جالب توجه بود و ميل داشتم نويسنده آن مقالات را ملاقات نمايم. روزنامه رعد از ساير جرايد آن روز مهم‌تر بود و به قدر كافي مترجم و نويسنده داشت و مقالات اشخاص ديگري را درج نمي‌نمود. اساساً آن اوقات نويسندگان زيادي در تهران نبودند.

در بخش بعدي كتاب به زندگي روزنامه‌نگاري، يحيي‌ ريحان پرداخته مي‌شود.

يحيي ريحان ابتدا نشريه گل زرد را منتشر كرد كه اين نشريه طي دو مرحله منتشر شد. مرحله اول آن 27 شعبان 1336 ق در «مطبعه طهران» چاپ شد و دو سال به طول انجاميد. محل اداره گل زرد را لاله‌زار، روبروي اداره ستاره ايران، نوشته‌اند. اشتراك ساليانه در تهران و ساير ولايات 20 قران و در فرنگستان 30 قران قرار داده‌اند. صفحه اول و چهارم سطري 10 قران و صفحه دوم و سوم سطري 5 قران تعيين شده است.

در اين مجموعه، نويسنده ضمن اشاره به سرمقاله گل زرد كه در آن به ترغيب و تشويق خوانندگان براي مطالعه و اشتراك ساليانه پرداخته شده است مي‌نويسد كه روزنامه گل زرد در آغاز رشد پس از انتشار شماره دوازدهم از طرف هيئت معظم دولت توقيف گرديد. اين توقيف به كلي غير مترقب و خارج از انتظار گروه روزنامه بوده است.

پس از هفده روز كه اين روزنامه از توقيف آزاد مي‌شود، دست به تنقيد خود مي‌زند. در اين باره نوشته يحيي سميعيان، سرپرست و نويسنده اين روزنامه را در اين مجموعه مي‌خوانيم: «چه تنقيد از ضروريات اوليه مطبوعات مهمه بوده و هر قدر دامنه مقام و اعتبار جريده وسيع باشد به همان ميزان دامنه تنقيد در خور توسعه و بسط مي‌باشد. در ممالك متمدنه كه دامنه ادبيات و معارف بيشتر از كشور ما توسعه يافته است اگر يكي از مطبوعات در ابتداي نشر به تنقيد نويسندگان مواجهه ننمايد، در راه تكامل خود موفقيت حاصل ننموده و از اين رو پيوسته محقر و سرافكنده خواهد بود.»

در بخش ديگري از كتاب درباره علت توقيف مجدد گل زرد مي‌نويسد: در سال 1299 شمسي مرحوم وثوق‌الدوله رئيس‌الوزرا قراردادي با دولت انگليس منعقد ساخت به موجب قرارداد مزبور ماليه و قشون ايران تحت كنترل دولت انگليس قرار گرفت و متخصص مالي انگليس موسوم به آرميتاژ اسميت از لندن به ايران آمد و در وزارت‌ ماليه ايران مشمول مطالعه قوانين مالي و ارقام خرج و دخل گرديد و گزارش‌هايي به وزير ماليه وقت تقديم داشت. مردم ايران با قرارداد مزبور شديداً مخالف بودند و بر اين عقيده بودند كه اجراي قرارداد، ايران را جزو مستملكات انگلستان درخواهد آورد. روزنامه گل زرد نيز به متابعت از افكار عمومي جزو مخالفين سرسخت قرار گرفت در حالي كه روزنامه‌هاي مهم طرفدار قرارداد بودند.

در ادامه نيز مي‌نويسد كه بعد از رفع توقيف، و بعد از نشر آخرين شماره گل زرد، يحيي سميعيان روزنامه را تعطيل و در صدد برآمد روزنامه‌اي كه داراي جنبه سياسي باشد منتشر كند. در اين رابطه تقاضاي صدور امتياز روزنامه را تقديم وزارت فرهنگ نمود و اين موقع مقارن بود با كودتاي 1299.

پس از گل زرد، هفته‌نامه ملي- ادبي- اجتماعي «نوروز» انتشار يافت. در شماره دوم تمام صفحه اول و پاره‌اي از صفحه دوم را مقاله «غارتگران مفتخر» (سيروس- داريوش- شاه عباس- نادرشاه) در بردارد مقاله مشهوري كه سبب توقيف نوروز و حبس ريحان شد. حبس او طي شش شبانه روز در دارالمجانين سپري شد.

گردآورنده اين اثر در اين مجموعه به طور مختصر خاطرات يحيي ريحان را در حبس دارالمجانين آورده است ضمن اينكه به اين مسئله اشاره مي‌كند كه ملك الشعراي بهار در روزنامه‌ هفتگي نوبهار مقاله‌اي راجع به مشاهدات ريحان از زبان خودش درج كرد. خودش نيز زيرمقاله مزبور نوشت:

اشخاصي كه از يازده سال قبل تا حال با روزنامه نوبهار سر و كار دارند با نام و آثار قلمي آقاي ريحان آشنايي دارند و براي ما بسي ناگوار بود كه موقع پيشامد مزبور روزنامه نوبهار نشر نمي‌شد تا ما از دوست و همكار يازده ساله خود دفاع كنيم.

در بخش آخر اين كتاب درباره دوره دوم گل زرد مي‌خوانيم:

يحيي ريحان پس از تجربه به دوره اول گل زرد و انتشار نوروز به دنبال سقوط دولت سيدضياء‌الدين طباطبايي تصميم گرفت، دوره ديگري از حيات گل زرد را آغاز كند.

در اين قسمت از كتاب نويسنده از قول خود يحيي ريحان مي‌نويسد: درصدد برآمدم مجدداً روزنامه گل زرد را منتشر سازم. در آن موقع وزير فرهنگ ممتازالدوله بود. مرحوم دهخدا نامه‌اي به وزير فرهنگ نوشت و توصيه كرد كه امتياز و اجازه نشر روزنامه گل زرد را بدهند. ممتازالدوله ذيل‌نامه دهخدا به آقاي ميرزارضا خان نائيني معاون وزارت فرهنگ نوشت: آقاي معاون راجع به روزنامه گل زرد مطالب متضاد مي‌شنوم. به موضوع رسيدگي شود هرگاه اشكالي حاصل نباشد اجازه نشر داده شود.

اولين شماره سال سوم گل زرد اول ماه ذيقعده 1339 قمري منتشر گرديد. همكاران يحيي ريحان، سيدغلامرضا روحاني‌، شاعر معروف و ميرزا ابوالقاسم ذوقي بودند كه شخص اول اشعار خود را جسماني و اين روح امضا مي‌كرد و شخص دوم موقي امضا مي‌نمود. در سال چهارم مرحوم حسين توقيفي قسمتي از اشعار را با امضاي حسين توفيق تهيه مي‌كرد آخرين شماره سال چهارم روز دوشنبه 19 ذيقعده 1341 طبع و نشر گرديد و در آخر سال چهارم نظر به اينكه فشار نسبت به جرايد زياد شده بود، از اين رو يحيي سميعيان براي هميشه روزنامه را تعطيل كرد و به عمر جريده‌نگاري خود خاتمه داد.

مفاخر مطبوعات ايران مجموعه‌اي است كه مخاطبان مي‌توانند با مطالعه آن ضمن آشنايي با فضا، افراد و تاريخ مطبوعات ايران وضعيت سياسي و فرهنگي معاصر ايران را نيز از لابلاي اين مطالب به شكلي جزئي‌نگرانه درك و دريافت نمايند.

 

 

 

دوشنبه 9 شهريور 1388 - 13:0


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری