دوشنبه 5 فروردين 1398 - 1:35
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

سازمان تبليغات اسلامي

 

سيناي فقاهت

 

 

 

 

 

سيناي فقاهت

سيدحسن فاطمي موحد

قم، مرکز فقهي ائمه اطهار(ع)

چاپ اول، 1387ش، 674ص، وزيري

 

 

 

 

 

 

حوزه­هاي علميه همواره خاست­گاه شخصيت­هايي سترگ و برجسته بوده است که مانند آنان را در هيچ جاي دنيا نمي­توان سراغ گرفت. مرجع عالي­قدر حضرت آيت‌الله محمد فاضل لنکراني (م­1386ش) يکي از اين شخصيت­هاي برجسته در تقوا، علم و سياست بود که سرگذشت درخشان او مي بايست به عنوان سندي ماندگار، در کنار ديگر افتخارات حوزه­هاي علميه، در تاريخ ثبت گردد. بدين منظور کتاب سيناي فقاهت به مناسبت نخستين سالگرد ارتحال ايشان نگارش و نشر يافت.

نويسنده به منظور شناساندن شخصيت آيت الله فاضل لنکراني، مطالب کتاب را در چند بخش سامان داده است.

 

نگاهي اجمالي به بخش­هاي مختلف:

بخش اول: کارنامۀ زندگي

اين بخش، خود داراي چند فصل است:

يک) پدر آيت‌الله فاضل موحدي لنکراني معروف به فاضل قفقازي ـ پدر بزرگوار آيت‌الله محمد فاضل لنکراني ـ نيز در زمرۀ علماي برجسته بود که نگاهي گذرا به زندگي ايشان شده است. ارتباط نزديک او با آيت­الله العظمي بروجردي و امام خميني از نکات بارز در زندگي وي است.

دو) طلوع تا غروب: يکي از روش­هاي مورد پسند در شرح­حال­هاي گسترده آن است که در فصلي جداگانه، نگاهي اجمالي به زندگي آن شخصيت شود و پس از آن به تفصيل به زواياي گوناگون زندگي او نگريسته شود. اين شيوه در سيناي فقاهت مورد توجه قرار گرفته و به اختصار از بدو تولد تا ارتحال ايشان به اختصار سخن رفته است. سال­شمار زندگي وي يکي از قسمت­هاي مورد توجه در اين فصل است.

سه) دانش­اندوزي: در اين فصل، از ورود معظم­له به حوزه و تحصيلات او سخن به ميان آمده و در ادامه، استادان برجسته او از جمله آيت­الله العظمي بروجردي و امام خميني و علامه طباطبايي معرفي شده­اند.

چهار) بر مسند تدريس: آيت­الله فاضل از استادان تراز اول حوزه بود که تدريس را از سال­هاي دوم يا سوم تحصيل در حوزه، يعني از پانزده يا شانزده سالگي، به موازات تحصيل، آغاز کرد و تا سال­هاي پاياني حيات ادامه داشت. معظم­له يکي از خاطرات تدريس خود را اين­گونه بيان مي­کند: «مبحث ارث شرح لمعه را در يکي از بقعه‏هاي بزرگ صحن (در بارگاه حضرت معصومه(س)) با حدود هفتاد شاگرد تدريس مي­کردم. يک روز نمي‏دانم چه عاملي توجه من را به اين نکته جلب کرد که ديدم سن من از تمام شاگردها کم­تر است.»

در مورد ويژگي­هاي تدريس ايشان مي­توان به اين موارد اشاره کرد: بيان دقيق، تسلّط بر مباني و مطالب علماي برجستۀ قم و نجف، تسلّط بر محتواي کتاب، بيان بسيار واضح و منظّم، تدريس با آرامش و طمأنينه، عدم سردرگمي و ابهام در شاگرد.

پنج) مريد اهل بيت(ع). ارادت کامل به پيامبر اکرم(ص) و اهل بيت او، ويژگي بارز آيت‌الله فاضل لنکراني بود و عکس­العمل­هاي متعدد از ايشان در برابر اهانت کنندگان به ساحت اهل بيت(ع) در زندگي ايشان مشهود و ضبط شده است.

شش) ياور راستين امام خميني: آيت‌الله فاضل از خردسالي به امام خميني علاقه­اي خاص پيدا کرد و تا پايان حيات، اين عشق در او موج مي­زد. معظّم­له همواره در سخنراني­ها و ملاقات­ها از شخصيت برجستۀ امام خميني و لزوم شناخت او سخن مي­گفت. نويسنده حدس زده است که «امام خميني» در سخنان ايشان، پس از واژۀ «اسلام» بيش از همه تکرار شده است. در اين فصل، بخش­هايي از سخنان آيت­الله فاضل در وصف امام خميني و لزوم شناخت ايشان درج شده است. هم­چنين مطالبي در مورد علاقه­مندي و اعتماد حضرت امام به ايشان نيز آمده است.

هفت) چراغ حوزه: خدمات آيت­الله فاضل به حوزه، از جمله اموري است که نويسنده به آن اشاره کرده است. گذشته از سمت تدريس و مرجعيت، به عنوان عضو و دبير جامعۀ مدرّسين، رئيس شوراي مديريت، يکي از پايه­گذاران جامعه­الزهرا(س) و از مديران مدرسۀ فيضيه فعاليت چشم­گير در حوزه داشت. سفارش به تأسيس و بنيان­گذاري دو نهاد مجمع طلاب و فضلاي قمي و نيز مجمع فضلا و مدرسين قمي از اقدامات وي است.

ره­نمودهاي ايشان به طلاب علوم ديني و در مورد نظام آموزشي حوزه، پايان­بخش اين فصل است.

هشت) سجاياي اخلاقي: اخلاص، تهجد، ساده­زيستي، تواضع، اخلاق خانوادگي، توجه به مردم، صبر و احترام به ديگران، از جمله ويژگي­هاي اخلاقي است که توضيح لازم در مورد آن­ها داده شده است.

نُه) در صحنه سياست: برخورداري از هوش سياسي، ويژگي مهم وي بود. در سايۀ همين ويژگي، امور سياسي را از جواني به خوبي درک مي­کرد. از همان ابتدا که امام خميني مبارزات سياسي را شروع کرد، با اعتقاد کامل به راه امام و نظريات و تشخيصات ايشان، مبارزات سياسي را شروع کرد و تا پايان حيات خويش از راه امام پاسداري مي­کرد. نويسنده با استناد به اسناد باقي­مانده از ساواک، گوشه­هايي از مبارزات آيت­الله فاضل را نشان داده است.

ده) مصاحبه­ها: مصاحبه­هاي آيت‌الله فاضل در اين فصل آمده است. موضوعات مطرح در آن­ها عبارت است از: زندگي علمي و سياسي معظم­له، انقلاب، شخصيت­ها، حضرت معصومه(س)، آيت­الله العظمي بروجردي، امام خميني، اجتهاد، حوزه، حجت­الاسلام سيداحمد خميني و... .

 

بخش دوم: بر مسند مرجعيت

دوران مرجعيت آيت­الله فاضل از دوران مهم زندگاني ايشان است. لذا بخشي مستقل از کتاب به اين دوران از حيات ايشان اختصاص دارد. اين بخش نيز داراي فصول متعدد است:

يک) مرجعيت: از سرآغاز مرجعيت ايشان، هدف از پذيرش مرجعيت، احتياط در مصرف وجوه شرعي، موضع­گيري­ها در زمان مرجعيت، گزيده استفتائات و رمزهاي موفقيت معظم­له سخن رفته است.

دو) مرکز فقهي ائمه اطهار(ع). پيروزي انقلاب اسلامي، فزوني محصّلان علوم ديني، گسترش امکانات حوزه، رونق چاپ کتاب، بهره­مندي از رايانه و... زمينه­اي جديد فراهم آوردند تا در سايۀ آن بتوان پيش­رفت جدّي در فقه پديد آورد و بسياري از ابهامات در اين دانش را زدود و ديدگاه­هايي جديد و محکم­تر را مطرح ساخت. نظر به اهميت اين امر، مرکز فقهي ائمۀ اطهار(ع) به دستور آيت‌الله فاضل و زير نظر معظّم­له در قم، مشهد، کابل، مسکو و دمشق تأسيس شد. فعاليت­هاي هريک از شعبه­ها، براساس ظرفيت و نيازهاي آن مناطق است.

سه) گروه­هاي علمي: دروس سطوح عالي در حوزه به صورت آزاد برگزار مي­شوند؛ به اين صورت که طلاب در انتخاب استاد آزادند و درس هر استادي را که تشخيص بدهند براي آن­ها سودمندتر است، برمي­گزينند. اين شيوه مزايايي مهم دارد؛ اما به دليل تراکم شاگردان در برخي دروس، آن­ها فرصت مطرح کردن پرسش ندارند و در نتيجه استاد نمي­تواند آن­ها را گام به گام پيش ببرد. به منظور پر کردن اين خلأ، طرح گروه­هاي علمي در دفتر حضرت آيت‌الله فاضل پايه­ريزي شد. اکنون طلاب مي­توانند به اين مرکز مراجعه کنند و پس از شرکت در آزمون ورودي و مصاحبۀ علمي، تحت برنامۀ گروه­هاي علمي به تحصيلات خود ادامه دهند.

چهار) بخش فرهنگي: اين واحد به منظور پاسخ­گويي به شبهات و ارتباط آيت­الله فاضل با اقشار مختلف، به­ويژه جوانان پايه­ريزي شد. جذب و آموزش مبلغان، فرستادن مبلغ به نقاط محروم، راه­اندازي کتاب­خانه، ارتباط با اهل سنّت، کمک مالي به مناطق محروم از جمله فعاليت­هاي اين مرکز است.

پنج) ره­نمودها: آيت‌الله فاضل در مصاحبه­ها، پيام­ها، سخنراني­ها و ديدارهاي فراوان، توصيه­هايي ارزش­مند به قشرهاي گوناگون جامعه داشت. بخشي از سفارش­هاي معظم­له در اين فصل گرد آمده است.

شش) شخصيت­ها و حوادث: ايشان در لابه­لاي مصاحبه­ها و سخنان خود، از برخي شخصيت­هاي برجسته و حوادث مهم ياد کرده است. گوشه­هايي از آن­ها در اين فصل جمع­آوري شده است.

هفت) پيام آفتاب: اين فقيه آگاه در طول حيات پربرکت خويش علاوه بر تدريس، سخنراني و تأليف، با صدور پيام­هايي نيز به ارشاد و هدايت جامعه مي­پرداخت. متن کامل پيام­ها در اين فصل عرضه شده است. نخستين پيام در مورد تأييد مرجعيت امام خميني در سال 1349 است و آخرين پيام مربوط به تخريب بارگاه عسکريين(ع) است که سه روز پيش از ارتحال يعني مورخ 23/3/1386 صادر شد.

 

بخش سوم: آينۀ آثار

تاکنون در مورد آيت­الله فاضل لنکراني و پدر بزرگوار او، کتاب­ها و مقاله­هاي متعدد به نگارش در آمده است. اين بخش به معرفي اين موارد اختصاص دارد:

يک) آثار او: قلم شيوا و روان، از ويژگي­هاي آيت‌الله فاضل بود که در سايۀ آن توانست آثار علمي ارزش­مندي در رشته­هاي گوناگون از خود به يادگار گذارد. مهم­ترين کتاب ايشان شرح تحريرالوسيله امام خميني با عنوان تفصيل الشريعه في شرح تحريرالوسيله در 27 جلد است و شرح چهار پنجم تحرير الوسيله را در بر دارد.

دو) در بارۀ او: تاکنون کتاب­ها و مقاله­هاي متعدّد در معرفي اين شخصيت برجسته نشر يافته است که اين فصل عهده­دار معرفي اجمالي آن­ها است.

سه) دربارۀ پدر: کتاب مستقلي در معرفي آيت‌الله فاضل قفقازي ـ پدر آيت‌الله فاضل لنکراني ـ به نگارش در نيامده است؛ بلکه در لابه­لاي متون و مصاحبه­هاي آيت‌الله فاضل مي­توان به مطالبي دست يافت. آن موارد معرفي شده است.

چهار) لغزش­ها در شرح حال­ها: نويسنده هنگام تدوين کتاب سيناي فقاهت، به لغزش­هايي در معرفي آيت‌الله فاضل و پدر بزرگوارش برخورده که آن­ها را گرد آورده و موارد لغزش را توضيح داده است.

 

بخش چهارم: غروب آفتاب

همان­گونه که عنوان بخش نشان مي­دهد، بخش چهارم به ارتحال آن مرجع عظيم­الشأن اختصاص دارد و مطالب مربوط در چهار فصل سامان يافته است:

يک) ارتحال: فصل اول عهده­دار بيان گزارش از روزهاي پاياني حيات معظم­له و نيز تشييع باشکوه و نماز بر بدن و دفن وي است.

دو) وصيت­نامه: متن دو وصيت­نامه از آيت­الله فاضل آورده شده است. معظم­له در يکي از آن­ها اشاره به لزوم فعاليت فرهنگي در لندن دارد. به اين مناسبت، سؤالي از فرزند ايشان حجت­الاسلام والمسلمين جواد فاضل شده و وي پاسخ گفته است.

سه) سوگ­نامه­ها: ارتحال اين مرجع عالي­قدر، پيام­هاي تسليت فراوان از سوي مراجع عظام، علماي اعلام، فضلاي حوزه، شخصيت­ها و نهادهاي سياسي و فرهنگي، از خطوط فکري و سياسي گوناگون را به دنبال داشت. متن حدود سي پيام انتخاب و درج شده است.

چهار) در سوگ آفتاب: درگذشت آن عالم رباني، شاعران را نيز به سوگ نشاند و آنان نيز در رثاي او اشعاري را سرودند. تعدادي از اشعار شاعران، پايان­بخش اين فصل است.

کتاب با ذکر منابع و تصاوير رنگي فراوان به اتمام رسيده است. هنوز زمينه­هاي متعدد در مورد آيت­الله فاضل باقي مانده که کتاب­هاي جداگانه را مي­طلبد. فعاليت و مبارزات سياسي ايشان، چاپ و نشر کامل بيانيه­هايي که در ارتحال ايشان صادر شده است، از جمله آن­ها است.

 

سه‌شنبه 30 تير 1388 - 13:49


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری