شنبه 28 مرداد 1396 - 19:28
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

حجت الاسلام سيد محمدابراهيم حسني
كارشناس پژوهش معاونت آموزش و پژوهش

 

اتحاد و انسجام در سيره امام علي(ع)

 

 

در اسلام عزيز به برپايي وحدت ميان مسلمانان و استحكام پايه هاي انسجام ديني تاكيدفراوان شده است. و به تعبير قرآن شريف مؤمنان همه با هم برادرند (حجرات /10)  وتاكيدروشن حضرت حق براين امرمهم فارغ ازهرگونه قوميت ها وفرقه گرايي ها دراسلام براعتصام به حبل المتين الهي وپرهيزازهرگونه تفرقه وجدايي هاست."واعتصموابحبل الله جميعاولاتفرقوا (آل عمران/9) امام علي(ع) نيز بسان رسول گرامي اسلام(ص)همواره درقول وعمل بدنبال برپايي اين مهم در ميان مسلمين بود. و بر اين مبنا معتقد بود كه خداوند سبحان بر اين امت منت نهاد آن‌گاه كه ريسمان الفت و مهرباني را در ميان آن‌ها (برمبناي دين) بست. الفتي كه در سايه آن وارد شوند و در كنار آن آرام گيرند. (نهج‌البلاغه، فيض‌الاسلام، ص809خطبه234)

همه كساني كه بازندگي و سيره و روش عاقلانه و عالمانه و در عين حال مظلومانه اميرالمؤمنين علي(ع) آشنايي ولو اجمالي دارند به اين نكته اذعان مي‌دارند كه ايفاي نقش در راستاي برپايي وحدت ميان فرق و امم اسلامي به عنوان يكي از برترين و بارزترين كاركردها و اقدامات عاجل آن حضرت چه در دوره  25ساله سكوت و كناره‌گيري‌اش از خلافت حقه‌اش و چه در چهار سال حكومت عدله‌اش به شمار مي‌آيد. با يك مطالعه سطحي در زندگي و سيره پر بار آن حضرت چه در زمان حيات رسول‌الله(ص) و چه مخصوصاً بعد از رحلت آن خورشيد تابناك رسالت تا زمان شهادتش و بايك نگاه منصفانه به برخورد مشفقانه و خير خواهانه‌اش با خلفاء سه‌گانه و حتي ياري و مددرساني به ايشان در تنگناهاي اداره حكومت(بنابرنقل معروف لولاعلي لهلك عمرو...) به خوبي درمي‌يابيم كه ايشان همواره بدنبال آن بودند كه جامعه اسلامي را در حقيقت به يك جبهه قويم توحيدي در مقابل دشمنان قسم خورده ارتقا دهند. براين اساس همواره امت و حتي مدافعان سرسخت حق خلافتش را به وحدت وانسجام حول محور اسلام و قرآن و فرمانبرداري از دستورات حكومتي وقت توصيه مي‌فرمودند و نيز در قالب‌هاي مختلف گفتاري، خطبه‌ها و نامه‌هايش را با توحيدگرائي و معنويت و مطالب حكمي و توصيه‌ها و تاكيدات كاربردي در امورحكومتي را با يك اصل و محور بنيادين عجين مي‌كرد.. و در جاي جاي كلام و توصيه‌هاي در بارش از تفرقه به عنوان آفت رشد و اصلاح و مانع رشد و ترقي نام مي‌برد و در وصيتنامه وزين و پربارش كه آخرين كلام زمان حيات نوراني‌اش محسوب مي‌شد خطاب به حسنين(ع) كه قرار است ولايت ديني مسلمين را بعد از پدر بر عهده گيرند و نيز خطاب به همه مسلمانان در كنار توصيه به تقوي و نظم در امور تاكيد فرمود.:"اوصيكما و جميع ولدي و اهلي و من بلغه كتابي. بتقوي‌الله و نظم امركم و صلاح ذات البين فاني سمعت جدكما صلي‌الله ‌عليه ‌و آله-يقول:"صلاح ذات البين افضل من عامه الصلاه والصيام"

بي‌ترديد اختلاف و تفرقه ميان فرق مسلمان و دامن زدن به اختلافات به هر بهانه‌اي آن هم در شرائط حساس كنوني كه دشمنان قسم خورده اسلام در حداكثري قرار گرفتند. خطري بس بزرگ و مورد نهي آشكار بزرگان دين از جمله مولا علي(ع) است.

درست بر همين اساس بود كه  وقتي ياران حضرت بسان عباس‌بن عبدالمطلب و.... نزد حضرت آمده و با شعار برتري بني‌عبد مناف بر بني تميم پيشنهاد قيام در برابر آن‌ها را براي بدست گرفتن خلافت حقه‌اش مطرح نمودند. آن حضرت به مخالفت برخاست و فرمود: "اي مردم موج‌هاي فتنه‌ها را به كشتي‌هاي نجات و رستگاري بشكافيد و از آن‌ها عبور كنيد. از راه مخالفت قدم بيرون نهيد و تاج‌هاي مفاخرت را از سر به زمين بگذاريد.(نهج...فيض...ص57خ5)

بنابراين وقتي كه عثمان در آن اوضاع بحراني و نابسامان براي خلافت مطرح شد علي‌رغم همه ناتواني‌هايي كه داشت(به اذعان دوست و دشمن و نيزمنابع اهل سنت) تا جائي كه نگراني‌هاي حضرت و بسياري از مردم را درباره اوضاع آينده امت برانگيخته بود و علي‌رغم تاكيد انبوه مردم هوشيار برحضور مصرانه حضرت بر مسند خلافت. اين‌بار نيز براي حفظ وحدت و نظم در ميان امت از حق خويش صرفنظر كرده و فرموده است"... و سوگند به خدا خلافت را به ديگري وا مي‌نهم مادامي كه امور مسلمين منظم باشد و فتنه و فساد در ميان آن‌ها پيدا نشود...(نهج...فيض...خ125ص388)

و نيز با اعلان و اذعان به حقانيت خود در بيان علت اصلي سكوت و كناره‌گيري‌اش از حق خلافت خود فرمود: "قدعلمتم اني احق الناس بهامن غيري. والله لاسلمن ما سلمت امور المسلمين و لم يكن فيهاجورا لا علي خاصه(خ72نهج البلاغه)

يعني با اينكه مي‌دانيد حق من بر خلافت بيش از همه است اما بخدا سوگند تا مادامي كه كار مسلمانان رو به راه باشد و تنها بر من جور و جفا شده باشد مخالفتي نخواهم كرد... و نيز فرمود "وايم الله لولا مخافه التفرقه بين المسلمين و ان يعود الكفر و يبورالدين لكنا علي غيرماكنا لهم عليه... (شرح نهج ابن ابي..ج1ص307) يعني بخدا اگر بيم وقوع تفرقه در ميان مسلمانان و بازگشت كفر و تباهي دين نبود. رفتار ما با آنان طور ديگري بود...

پس مي‌بينيد كه حضرت چقدر عاقلانه و دلسوزانه با اين مساله برخورد كرد و چگونه براي حفظ اصل اسلام و آرامش نسبي جامعه اسلامي از حق مسلم خود چشم پوشيد. ازعلي آموزاخلاص عمل          شيرحق را دان منزه از دغل

بنابراين نه در جنگ جمل و صفين و نهروان و نه در مصاف با خوارج آغازگر جنگ بود و نه مشوقي براي ايجاد و تداوم آن.. بلكه فقط و فقط براي مقابله با تفرقه‌افكنان در ميان مسلمين. و ايجاد آرامش و وحدت و يكپارچگي در ميان ايشان به ناچار وارد ميدان مي‌شد. امام(ع) به شهادت تاريخ با گروه‌هايي مي‌جنگيد كه از يك سو حدود الهي را شكسته و از سوي ديگر وحدت مسلمانان را مخدوش مي‌ساختند. ما هم بايد بهوش باشيم كه در مسير ايجاد وحدت با يك چنين گروه‌هاي معارضي در داخل و خارج روبه‌رو هستيم كه با قيافه حق بجانب و بهانه‌هاي مختلف بدنبال ايجاد و يا تشديد بحران تفرقه درميان مسلمانان هستند. و آن‌ها بنا بر تصريح قرآن كريم همان منافقان در ميان امت‌هايند.

جالب است بدانيدكه علي‌رغم تعارضات و كارشكني‌ها و دشمني‌هاي آشكار معاويه بر عليه حضرت موقعي كه شنيد سپاه روم آماده حمله به شام (كه بخشي ازبلاد اسلامي آن روز بود) شده است. نه تنها از بابت اين خبر كه به انهدام مقر معاويه و ياران و مواليانش مي‌انجاميد شادمان نشد بلكه به صراحت تاكيد فرمود معاويه را در اين جنگ تنها نخواهد گذاشت. و در نامه‌اي خطاب به ابوموسي اشعري كه همواره بدنبال ايجاد تفرقه در ميان مسلمانان بود با خنثي‌سازي نقشه منافقانه‌اش؛ مرقوم فرمود:"و ليس رجل-فاعلم-احرص علي جماعه امه محمد(ص) و الفتها مني(موسوعه الامام علي‌بن ابيطالب ج4ص124  (

يعني: بدان كه هيچ كس بيش از من برگرد هم بودن امت محمد (كه درود خدا بر او و خاندانش باد) و دوستي بين آن‌ها حريص نيست." وحدتي كه مولاعلي(ع) بدنبالش بود وحدتي پويا و انسان‌ساز با شالوده آراي آزادانه روشنفكران جامعه و هدفمند بود كه در دوره درخشان حكومت چندساله‌اش به خوبي بار و ثمر بخشيد... وحدتي كه گروه‌هاي سياسي و اجتماعي را به‌عينه و ملموس به هم نزديك كرد و تنها در قالب شعار باقي نماند و بلكه شعور امت و تاريخ را دربرگرفت.

 

 

چهارشنبه 10 تير 1388 - 10:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری