سه‌شنبه 6 تير 1396 - 16:51
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

روابط عمومي اداره کل تبليغات اسلامي استان اصفهان

 

شيوه نامه تبليغ

 

 

آنچه در بدو امر نام سازمان تبليغات اسلامي ، در حوزه وظيفه و رسالت خطير آن بر اذهان متبادر مي کند تبليغ و ارسال پيام خدا و پيامبر بر حق او محمد مصطفي (ص) بر توده مردم است . اين مهم وقتي   مي تواند به طور کامل اداي وظيفه نمايد که اصول و قواعد خاص آن را بشناسيم . پيام هاي ديني که مجموعه اي از رفتارها ، گفتارها و پندارهاي متعالي به شمار مي روند ، به لحاظ ماهيتي و تاثير بيشتر بايد از مسير فعاليت هاي فرهنگي به مخاطب و قشرهاي اجتماعي منتقل شود . اصل ضروري در رعايت انتقال اين پيام ها تطابق آن با مقتضيات زمان ، شرايط مکاني و خصوصيات روحي مخاطبين است تا بتواند تاثيرگذارتر باشد .

يکي از نقاط ضعف در برنامه هاي تبليغي که منجر به عملکرد ضعيف در انتقال پيام مي شود ، عدم استفاده از روش هاي نوين و قالب هاي مناسب در ارائه پيام هاي ديني و تربيتي است .

اگر به زندگي پيامبران به خصوص پيامبر اعظم (ص) و انجام رسالت اين بزرگواران  جهت الگو گرفتن از سنت آنها مراجعه کنيم ، زواياي پيدا و پنهاني را مشاهده مي کنيم که از آن جلمه مي توان به موارد ذيل اشاره نمود .

معجزه پيامبران در هر عصر متناسب با شرايط زماني و ميزان درک و استعداد مخاطبين بوده است . مثلا معجزه موسي ( ع ) يد بيضاء و اژدها شدن عصا و ... را در عصري انجام مي دهد که سحر و جادوگري رواج چشم گيري داشت .

يا عيسي ( ع ) شفا دادن کور مادر زاد و زنده کردن مردگان را در عصري انجام مي دهد که طبابت رواج چشمگيري پيدا کرده است .

يا ختم رسولان ، پيامبر مکرم اسلام (ص ) در عصري قرآن را به مردم عرضه مي کند که فصاحت و بلاغت در بين مردم آن ديار از جايگاه ويژه اي برخوردار است .

مثلا در مورد پيامبر عظيم الشان خودمان جامعيتي است که ايشان در تمام موارد لحاظ مي کنند . براي نمونه آن حضرت صحابي خاص خود را از قوميت هاي مختلف انتخاب مي کند. سلمان فارسي را از سرزمين پارس ، صهيب رومي از سرزمين روم ، خباب مصري از سرزمين مصر ، بلال حبشي از سرزمين حبشه و ابوذر غفاري و.... هر کدام از اين شخصيت ها از بلاد و سرزمين هاي شاخص و قابل ملاحظه آن زمان در جوار آن حضرت جمع مي آيند و حضور آنها باعث رشد و گسترش اسلام مي شود يا اين که همان حضرت در نهادينه کردن احکام و شريعت خود در اجتماع بعضا مي بينيم احکام قبلي را به شکل صريح نفي و انکار نمي کند ، بلکه ضمن قبول يا مسکوت گذاشتن آنچه وجود دارد حکم خود را در اجتماع ساري و جاري مي کنند تا به مرور و خود به خود حکم قبلي تحت شعاع قرار گرفته و جايگاه اعتقادي آن تضعيف شود . عدم نفي و انکار آنچه وجود دارد در بدو امر و رعايت اصل حساسيت زدايي در مواردي که فرهنگي منحط جاي پاي خود را محکم کرده است ، مي تواند در دستيابي به موفقيت بسيار راهگشا باشد .

بر همين اساس براي تبليغ اثر گذار علوم و معارف اسلامي رعايت دو رکن ضروري به نظر مي رسد .

 فهم صحيح پيام هاي ديني، در اين خصوص ضروري است کسي که علوم و معارف اسلامي را مي خواهد ابلاغ کند آن را به خوبي درک کرده باشد .

 کشف قالب هاي تاثير گذار :

در اين باره نيز لازم استکسي که وظيفه و رسالت تبليغ را به خصوص در حوزه دين به عهده مي گيرد ، محصول خود را در عالي ترين بسته بندي يا قالب بر مخاطب خود عرضه نمايد.

بهترين روش تاسي حستن از ائمه معصومين( ع) است ، آن بزرگواران به صورت مستقيم و يا غير مستقيم به رسالت خود عمل مي کردند.

روش مستقيم : تبليغ صريح پيام به شکل کتبي يا لفظي ، در اين روش آموزه هاي مذهبي بدون هر نوع پيرايه اي به مخاطب ابلاغ مي شود .

روش غير مستقيم : در اين خصوص ابتدا به تبيين جايگاه استفاده از شيوه غير مستقيم ، سپس به شيوه و روش غير مستقيم بايد به اطلاع رساني پرداخت . اين روش به خصوص در برخورد با افراد هوشمند ، جوانان ، سالمندان و کودکان ،اثر گذار است ، البته هر کدام از اين گروه زبان خاص خود را مي طلبد . در زير روش هاي غير مستقيم انتقال پيام به اختصار بيان مي کنيم .

 شيوه انتقال پيام با واسطه :

در مثل داريم « به در بگو تا ديوار بشنود » يا به تعبيري ديگر از طريق مخاطب قرار دادن يک فرد به قصد فهماندن يک فرد ديگر، مطلبي را بيان کردن . نمونه بارز استفاده از اين شيوه ، آياتي است که در آنها ظاهرا خداوند ، پيامبرش را مورد عتاب قرار داده اما در واقع امر، مخاطب کليه جماعت مسلمانان است .

مثال : «عفا الله عنک لم اذنت لهم»  اي رسول خدا ، خدا تو را ببخشايد چرا به آنها (منافقان ) اجازه  ( حاضر نشدن در جنگ ) دادي .

شيوه تشويق و تهديد :

 حضرت علي مي فرمايند : با پاداش دادن به نيکوکار ، بدکار را تنبيه کن . شيوه تشويق و تهديد از موارد بسيار رايج است و نتيجه آن اينست که نيکوکار به کار خود جدي و دلگرم مي شود و در مقابل آن بدکار به فکر اصلاح خود مي افتد .

 مثال : پيامبر اکرم (ص) در پايان جنگ احد فرمودند : من به شهيدي که بيشتر قرآن حفظ کرده است زودتر نماز مي خوانم .

شيوه الگوسازي :

در قرآن کريم نمونه هاي مکرري از نام انبياء الهي و شخصيت هاي برجسته جهت الگوگيري مخاطب آورده شده است . در اين جا هم قرآن کريم عمل صالح  بدون تبليغ مستقيم در رفتار ديگران توصيه کرده است.

مثال : لقد کان لکم رسول الله اسوه حسنه ..... « همانا براي شما ،رسول خدا (ص) الگويي نيکوست »

شيوه محبت و تکريم :

يکي از روش هاي مهم تاثير گذاري غير مستقيم روش محبت و بزرگداشت و تکريم دوستان و حتي دشمنان است ، بعضي وقت ها خوبي در برابر بدي ديگران باعث تنّبه و بيداري طرف مي شود .

مثال : شخصي نسبت به امام سجاد (ع ) سخنان ناروايي گفت : حضرت در مقابل رفتار ناپسند آن شخص به او فرمود : آيا تو مشکل و حاجتي داري ؟ سپس هزار درهم و لباسي نو به او داد وقتي او از خدمت حضرت بر مي گشت ، مي گفت من گواهي مي دهم که تو فرزند رسول خدا هستي .

 شيوه سوال از مخاطب :

با توجه به اينکه انسان به طور فطري مخزن علوم و معارف است و داراي قوه عقلاني نيز هست بعضا مواردي در قرآن مي توان يافت که به صورت پرسش از مخاطب قباحت يا ضرورت انجام عملي گوشزد مي شود . در واقع با احترام به شعور و تکريم مخاطب به عنوان شخصي که مي تواند با فکر کردن مسير درست را انتخاب کند و با اين شيوه آنچه رخ مي نمايد اينست که وي ناخودآگاه صراط حق را مي پذيرد .

مثال : ( ألَم يَعلَم ) آيا انسان نمي دانست ؟

شيوه قصه گويي

يکي از موارد تاثير گذار در تبليغ يک پيام، استفاده از شيوه قصه گويي است به لحاظ اينکه انسان فطرتا مانوس است و قصه چيزي است که همواره خاستگاه انسانها در تمام ادوار تاريخ بوده است ، در قرآن نيز به اين امر توجهي جدي شده است و اکثر موارد مورد اشاره به صورت داستان به مردم منتقل مي شود . در قرآن حدود دويست و پنجاه داستان واقعي وجود دارد .

استفاده از طنز

طنز و استفاده از آن عملکرد بسيار مطلوبي در انتقال پيام دارد . لذا انتقال پيام هاي آموزشي و فرهنگي در اين قالب از ضريب تاثير گذاري بالايي برخوردار است .

چرا که مخاطب پس از شاد شدن به تفکر در عمق قضيه خواهد پرداخت . نمونه موردي آن مثلا در حکاياتي که پيرامون بهلول بيان مي کنند مي توان يافت .

شيوه همراهي

در اين شيوه انبياء در بدو امر برخورد صحيح با آنچه موجود است نداشته اند ، بلکه مدتي را  حتّي به همراهي با آن رفتار غلط مي پرداختند و طي آن به بيان کم و کاستي هاي عمل مي پرداختند .

نظير آنچه حضرت ابراهيم در برخورد با پرستش ماه و ستارگان از خود نشان مي دادند .

 شيوه هاي هنري و زيباسازي

انسان فطرتا زيبايي را دوست دارد ، اگر پيام در يک قالب زيبا به مخاطب عرضه شود، يقينا بسيار کارساز است . کلام قرآن به قطع يقين از جمله آثاري است که در اوج زيبايي و هنر ناب خودنمايي مي کند و در اکثر موارد بي همتايي اين کلام باعث جذب و پذيرش آن بوده است . ديگر اينکه اکثر آموزه هاي مذهبي و اخلاقي در قالب شعر و کلام موزون بر مخاطب در طول تاريخ عرضه شده است .

شيوه تدريجي

يکي از شيوه هاي لازم و موثر در تربيت و کار فرهنگي استفاده و بهره مندي از شيوه تدريج است . در اين خصوص هم قرآن کريم، کلام هدايت اول و آخر بشريت به صورت تدريجي بر پيامبر نازل و پيامبر نيز به تدريج آن را بر امت همراه خود طي 23 سال عرضه داشته است .

 شيوه مشارکت فعالانه

در حرکت هاي فرهنگي لازم است در بعضي موارد با تمرين و تجربه عملي و يادگيري و آموزش مخاطب بر طريق ثواب رهنمون مي شود . نمونه هاي اين مورد هم در قرآن قابل مشاهده است ، آن جا که خداوند تبارک و تعالي جهت تحکيم ايمان قلبي حضرت ابراهيم ، از او مي خواهد چهار پرنده را ذبح کند و گوشت آن را کوبيده و مخلوط کرده و در ده نقطه آن را روي کوهها قرار دهد و بدين گونه وقوع معاد را بر پيامبر يادآور مي شود .

شيوه تکرار

تکرار يکي از شيوه هاي بسيار موثر در انتقال پيام است . ضرورت تکرار دلايل زيادي دارد که از جمله آن مي توان به مواردي چون غفلت در انسان و مقابله با القائات باطل اشاره کرد .

البته تکرار باعث تقويت انگيزه و اراده در انسان هم مي شود .

از آن جمله مي توان تکرار اذان در شبانه روز ، نماز ، روزه ، تکرار در طواف خانه خدا و موارد بيشمار ديگر اشاره نمود .

 روش توزيع يادگيري

در اين روش هم آنچه به عنوان پيام در اختيار مخاطب قرار مي گيرد از يک ساختار متوالي برخوردار است نظير اقامه نماز که در برپاداشتن آن توزيع در تمام طول شبانه روز لحاظ شده است..

احمد شريعتي

کارشناس فرهنگي سازمان تبليغات اسلامي استان اصفهان

 

 

يكشنبه 31 خرداد 1388 - 13:1


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری