سه‌شنبه 6 تير 1396 - 11:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

حجت الاسلام علي خادمي
مدير كل تبليغات اسلامي استان لرستان

 

نوآوري در قرآن

 

 

کلمه «نوآوري»، ترکيبي از نو و آوري به معني ابتکار و ابداع آمده است. نوآوري ريشه در ادراک داشته و در اثر ديدن اشياء و پديده­ها از زاوية نو و گاهي نيز محصول خلاقيت در انسان است و از اين رو پيوند عميق و ارتباط محکمي با خلاقيت دارد.

به طور کلّي خلاقيت، فرايندي است که طي زمان ادامه داشته و ابتکار، انطباق­پذيري و تحقق، از خصوصيات بارز آن به شمار مي­آيند و مي­تواند جواب­گويي براي مشکلات باشد. برخي از محققان، اصولي براي مشخص شدن مرزهاي خلاقيت تعريف نموده­اند:

اول اينکه خلاقيت، متضمن پاسخ يا مفهومي نو باشد؛ دوم، خلاقيت بايد گره­اي را بگشايد يا با وضعيتي تناسب داشته و يا مقصود معيني را برآورد؛ سوم، خلاقيت واقعي مشروط به دوام آن بينش ابتکاري، ارزيابي و تفسير و رشد آن باشد.

شکوفايي نيز از شکفتن، باز شدن غنچه، پديدار شدن و آشکار شدن است. شکوفايي نيز نوعي خلاقيت است، نوآوري هم­چون دانش و شکوفايي هم­چون تکنولوژي است. يعني شکوفايي کاربرد نوآوري و به صحنۀ زندگي کشاندن آن است.

صرف نظر از تعاريف اصطلاحي که براي اين دو واژه در علوم مختلف، به ويژه مديريت وجود دارد، در آيات قرآن كريم و روايات اسلامي نيز نسبت به اين مفهوم، ريشه­ها و آثار و نتايج، ضرورت­ها و مصاديق آن، تصريحات و اشارات فراواني وجود دارد.

در اين مجال به نمونه­هايي از موارد آن اشاره مي­گردد گرچه شرح و تفصيل بيش­تر نيازمند به فرصت بيش­تري دارد، تنها به اصل مطلب اشاره­اي مي­کنيم.

«الله خالق کل شيء» (سورۀ مباركۀ زمر، آيۀ شريفۀ 49) دربردارندۀ مفهوم نوآوري و شکوفا نمودن است. و نيز «يا من خلق الاشياء من العدم» (دعاي جوشن کبير)

«هو الباري المصور له الا سماء الحسني» ( سورۀ مباركۀ حشر، آيۀ شريفۀ 24)

(باري همان خالق است که با نوآوري و بدون مواد قبلي چيزي را آفريده است).

«بديع السموات والارض» (سورۀ مباركۀ بقره، آيۀ شريفۀ 117 و سورۀ مباركۀ انعام، آيۀ شريفۀ110)

به معني ابداع کننده است، يعني خداوند موجودات نو را بدون سابقه و پيشينۀ قبلي و بدون نقشه و مثال آفريده است.

هم­چنين اسماء ديگر پروردگار عالم هم­چون: مصور، مبدء، کاشف، منشي، قابض، باعث، خالق، فارق، فاتح، متضمن، معنا و مفهوم نوآوري، ايجاد و شکوفايي پديد آورنده­اند.

از آيۀ شريفۀ 29، سورۀ مبارکۀ الرحمن؛ «يسئله من في السموات و الارض کل يوم هو في شان» استفاده مي­شود که خداوند پيوسته در حال نوآوري است. تفکّر در آفرينش خواهد شد موجودات و حيات و ممات پيوستۀ آنان نيز ما را بر نوآوري مستمر الهي رهنمون مي­سازد.

«ان الله لا يغيرو ما بقوم حتي يغيروا ما به انفسهم»، سنت خداوند متعال در اين است که بدون پويايي و تغيير و نوآوري به دست انسان­ها، سرنوشت دنيا و آخرت آن­ها دگرگون نخواهد شد، و اين انسان­ها هستند که با ايجاد تغيير در درون جان خود و در جامعه و پيرامون خود، امداد و عنايات الهي را براي خود جلب مي­نمايند، دلالت بر اين معني دارد.

نوانديشي و نوآوري در انديشه، براي اصلاح گذشته از نظر قرآن كريم، يک اصل مسلّم و ضروري است. زيرا قرآن كريم تقليد از باورهاي باطل و کهنۀ پدران را بسيار نکوهش کرده و به خردورزي و راه­يابي دعوت مي­کند؛ «و اذا قيل لهم اتبعوا ما انزل الله قالوا بل نتبع ما الفينا عليه ءآباءنا او لو کان ءآباؤهم لا يعقلون شيئاً و لا يهتدون» (سورۀ مباركۀ بقره، آيۀ شريفۀ170)

قرآن كريم انسان­ها را به نوانديشي در مسير هدايت دعوت مي­کند تا هم خردهاي آنان را بيدار نموده و هم راه­هاي تازه­اي را فرا روي انسان­ها گشوده و آن­ها را به هدايت برساند. به همين دليل دعوت به فکر، علم، تعقّل، تدبّر، و امثال آن در آيات، مورد تأکيد قرار گرفته است.

قرآن كريم به دانش، پژوهش، توليد علم و فهم عميق و استنباط، ارزش فوق­العاده داده و جامعۀ اهل ايمان را موظف نموده است، ناپيوسته نياز علمي و فکري خود را با تفقه در دين تحصيل نمايند.

«و ما کان المؤمنون لينفروا کافة فلو لا نَفَر من کل فرقه منهم طائفه ليتفقهوا في الدين» (سورۀ مباركۀ توبه، آيۀ شريفۀ122).

(شايسته نيست مؤمنان همگي کوچ کنند پس چرا از هر فرقه­ايي از آنان، دسته­ايي کوچ نمي­کنند تا دسته­ايي بمانند و در دين آگاهي پيدا کنند).

 

 

چهارشنبه 26 فروردين 1388 - 15:41


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری