جمعه 3 خرداد 1398 - 17:19
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

آرام

 

پژوهشي در رسم المصحف و شيوه­هاي علامت­گذاري در قرآن کريم

 

 

موضوع رسم­المصحف يا رسم­الخط ويژۀ قرآن کريم، همواره مورد توجه انديشمندان، قرآن­پژوهان و دانشمندان علوم اسلامي بوده زيرا که از صدر اسلام تاکنون مسلمين بر صيانت و حفظ قرآن کريم، کلمات و حتي حروف آن اهتمام و حساسيت داشته و آن را امري واجب و وظيفه­اي خطير براي خود مي­شمردند. به همين جهت بزرگان فرق و مذاهب اسلامي در اين عرصه، کتاب­هاي متعددي نوشته­اند که از آن جمله مي­توان به اين موارد اشاره نمود: هجاء المصاحف/ محمد بن عيسي اصفهاني (متوفي253ق)؛ اختلاف المصاحف و الهجاء/ ابوحاتم سهل بن محمد سجستاني (متوفي255ق)؛ الهجاء و الرد علي من خالف مصحف عثمان و ايضاح الوقف والابتداء في کتاب­الله عز و جل/ ابوبکر محمد بن قاسم بن بشار انباري (متوفي327ق)؛ المصاحف و اللطائف في جمع هجاء المصاحف/ ابوبکر محمد بن حسن (متوفي354ق)؛ علم المصاحف/ ابوبکر محمد بن عبدالله بن اشته اصفهاني (متوفي360ق)؛ الهجاء/ ابوبکر احمد بن حسين بن مهران نيشابوري (متوفي381ق)؛ هجاء مصاحف الامصار/ ابوالعباس احمد بن عمار مهدوي (متوفي بعداز 430ق)؛ هجاء المصاحف/ مکي بن ابي­طالب قيسي اندلسي (متوفي437ق)؛ المقنع في معرفه مرسوم مصاحف الامصار/ ابوعمرو عثمان بن سعيد داني (متوفي444ق)؛ تلخيص المتشابه في الرسم/ ابوبکر احمد بن علي بن ثابت بغدادي؛ السبل المعارف الي رسم المصاحف/ ابومحمد عبدالله بن سهل بن يوسف (متوفي480ق)؛ التبيين لهجاء التنزيل/ سليمان بن نجاح ابوداود بن ابي القاسم اندلسي (متوفي496ق)؛ عنوان الدليل في مرسوم خط التنزيل/ ابوالعباس احمد بن محمد بن عثمان مراکشي، معروف به ابن البناء (متوفي721ق)؛ کشف­الاسرار في رسم مصحف الامصار/ محمد بن محمود بن محمد بن احمد شيرازي (متوفي780ق).

لازم به ذکر است منظومه­هايي نيز دربارۀ «رسم­المصحف» وجود دارد که معروف­ترين آنها عبارت­اند از: عقيله اتراب القصائد في اسني المقاصد/ شاطبي (متوفي590ق) و مورد الظمآن/ محمد بن محمد بن ابراهيم ابوعبدالله الشريشي معروف به خراز (متوفي718ق).

اما متأسفانه بسياري از کتب رسم، در ايران کمياب و بعضاً ناياب هستند ضمن آنکه غالب قريب به اتفاق آنها به زبان عربي تأليف شده­اند. از طرفي کتاب­هاي تأليف شده (يا ترجمه شده) به زبان فارسي نيز بسيار اندک و انگشت­شمارند لذا براي بسياري از علاقه­مندان، استفاده از اين­گونه کتب مقدور نمي­باشد.

به همين منظور و با درک چنين ضرورتي از سوي سازمان دارالقرآن الکريم، تصميم گرفته شد کتابي در اين زمينه تأليف گردد تا مورد استفادۀ متخصصان و علاقه­مندان قرار گيرد.

کتاب مذکور، از مقدمه و پنج فصل، به شرح ذيل تشکيل يافته است:

فصل اول: به شرح مختصري از پيدايش خط و سير تحول و تطور آن تا خط عربي، اختصاص دارد و عنداللزوم تصاويري نيز از خطوط مختلف آورده شده است.

فصل دوم: به جمع­آوري و نگارش قرآن کريم در زمان حيات رسول گرامي اسلام(ص) و پس از رحلت ايشان، پرداخته شده است تا مقدمه­اي براي شناخت بهتر موضوع رسم­المصحف باشد. طبعاً آگاهي از نحوۀ نگارش مصاحف در صدر اسلام، توحيد مصاحف در زمان عثمان و اختلافاتي که مصاحف تهيه شده با يکديگر داشتند، کمک شاياني به درک بهتر موضوع خواهند نمود که در اين فصل سعي گرديده است مطالب مذکور به بياني ساده توضيح داده شود.

فصل سوم: در حقيقت دربر گيرندۀ موضوع اصلي کتاب مي­باشد. در اين فصل، ضمن بيان انواع رسم­الخط، نظرات و آراء صاحب­نظران پيرامون رسم­المصحف بيان گرديده و سپس قواعد و ضوابط رسم­المصحف به صورت ساده توضيح داده شده است تا براي کساني که با زبان عربي آشنايي ندارند نيز قابل استفاده باشد.

در اين فصل از کتاب، مواردي از قبيل: حذف و اثبات؛ ابدال؛ مقطوع و موصول؛ و احکام همزه با ذکر مثال­هاي متعدد، شرح داده شده و در بعضي موارد با توجه به نحوۀ نگارش کلمات، به اختلاف قرائت آنها نيز اشاراتي شده است. هم­چنين مقايسه­اي بين نحوۀ کتابت کلمات در قرآن­هاي مختلف صورت گرفته که براي بسياري از علاقه­مندان مي­تواند مفيد باشد.

فصل چهارم: به نحوۀ علامت­گذاري قرآن کريم اختصاص يافته است که از آغاز نقطه­گذاري حرکات و حروف شروع و سپس انواع علامت­گذاري در قرآن­هاي رايج توضيح داده شده است. هم­چنين تصاويري از قرآن­هاي مختلف که توسط خطاطان مشهور، کتابت گرديده نيز در بين مطالب درج گرديده تا خوانندگان محترم کتاب با اين نوع علامت­گذاري­ها بهتر آشنا شوند.

فصل پنجم: که آخرين فصل کتاب است، به آشنايي با کاتبين قرآن کريم و تغيير و تحوّل کتابت قرآن کريم از خط کوفي به خط نسخ، که ضمن آشنايي با برخي قرآن­نويسان مشهور تا قرن چهاردهم، به چگونگي پيدايش برخي خطوط از قبيل نسخ و نستعليق و ... نيز اشاراتي گرديده است. در اواخر اين فصل نيز موضوع چاپ قرآن کريم به طور اختصار مورد بررسي قرار گرفته و مطالبي پيرامون چاپ­هاي اوليه از قرآن کريم آورده شده است.

   

 

چهارشنبه 9 بهمن 1387 - 15:2


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری