دوشنبه 1 بهمن 1397 - 19:8
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

آرام

 

آشنايي با تاريخ و منابع حديث

 

 

کتابت حديث و تدوين آن و جواز يا عدم جواز، بحثي کهن و ريشه­دار به درازاي اسلام است. شکّي نيست که حديث در زمان پيامبر اکرم(ص) نوشته مي­شده است. هم­چنين ترديدي نيست که بعد از رحلت پيامبر(ص)، از نوشتن حديث جلوگيري شده است و اين منع از تدوين، تا سال 100ق. ادامه داشته است.

ممنوع کردن کتابت، مورد قبول هيچ­يک از شيعيان قرار نگرفت و امام علي(ع) و ساير ائمه(ع)، هم­چنين اصحاب آنان از ابتدا با اين منع، مخالفت کرده و نوشتن احاديث پيامبر(ص) و احاديث ائمه(ع) را ادامه دادند. بعضي از صحابه و تابعين نيز با اين منع مخالفت کرده و به نوشتن جزئي احاديث مي­پرداختند.

البته، اکثريت جامعه از اين نهي تبعيت کرده و از کتابت حديث رويگردان شدند. طرفداران منع، سعي کردند آن را به پيامبر اسلام(ص) استناد دهند و رواياتي نقل کردند که پيامبر(ص) نوشتن هر چيز جز قرآن کريم را ممنوع کرده است.

در زمان پيامبر(ص)، دروغ بستن به ايشان و جعل سخناني از طرف ايشان آغاز شد. پس از رحلت پيامبر اعظم(ص) و انحراف خلافت، رواج بيش­تري نيز گرفت. عدم تدوين حديث و دور کردن اهل بيت(ع) از سياست و اجتماع موجب شد تا محلي براي مراجعه و عرض حديث بر آن وجود نداشته باشد.

در ابتداي قرن دوم هجري و فرمان خليفۀ وقت بر تدوين حديث، مخالفت­هايي با آن ابراز شد و بعضي از متحجّرين آن را برنتافتند لکن ضرورت زمان و اطاعت از حاکم، باعث شد تا کم­کم مخالفت­ها فروکش کند و کتابت حديث، امري عادي شود.

پس از گذشت هزار سال و در اواخر قرن نوزدهم ميلادي، اين بحث دوباره و توسط مستشرقان مطرح شد و ادعاي اوليۀ آنها، اين بود که فرهنگ اسلامي، فرهنگي بدون پشتوانه است چون بين رحلت پيامبر اسلام(ص) و آغاز کتابت حديث، نزديک به 100 سال فاصله است و در اين ميان نسل اول و دوم مسلمانان از دنيا رفته­اند، بدون آنکه چيزي بنويسند و احاديث پيامبر(ص) را همان­گونه که بوده است به آيندگان برسانند و علاوه بر اين معتقدند که حافظۀ انساني به گونه­اي است که دچار خطا و اشتباه مي­شود و بدون تکيه بر نوشتار، نمي­تواند اطلاعات خود را به گونه­اي دقيق منتقل نمايد.

هم­چنين کمبود منابع حديثي باعث جعل و وضع احاديث و انتساب آنها به پيامبر(ص) شده است. اين مطالب توسط بعضي روشنفکران مسلمان هم تأييد شد و آنان با مشاهدۀ روايات جعلي و دور از عقل و منطق که بعضاً در کتب حديثي وجود داشت، آن نظر را تأييد کرده و به انکار حديث و حجيت آن پرداختند. اين عده کم­کم به اين نتيجه رسيدند که سنّت غير متواتر، شرعيت ندارد و پيامبر(ص) با منع از نگارش حديث، و صحابه نيز با عدم نگارش آن، اين عقيده داشته­اند.

بعضي از ايشان، سنّت را به طور کلّي نفي مي­کردند و اکتفا به قرآن کريم را شعار خود قرار داده بودند. اما اين اشکالات به حوزۀ حديثي شيعه، ضرري نرساند چون اولاً: تدوين حديث از زمان پيامبر(ص) در ميان شيعيان آغاز شده و در زمان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) به اوج خود رسيده بود. ثانياً: با توجه به اعتقاد شيعه به عصمت ائمه(ع) و اتصال گفتار آنان به منبع وحي، احتمال خلاف در گفتار ايشان، مردود بود.

پس از اين هجوم بود که علماء اهل سنّت، درصدد چاره­جويي و مقابله برآمدند. آنان با نوشتن مقالات و کتاب­ها به کتابت و تدوين حديث در زمان پيامبر(ص) و توسط اصحاب اشاره کردند و مخالفت خلفا با آن را نيز تا حدودي انکار کردند.

ايشان اکثر احاديث منقول از رسول اکرم(ص) در منع کتابت حديث را ضعيف شمرده و تعداد بسيار اندک را - که طبق مباني خود صحيح مي­دانند - حمل بر اوايل اسلام کردند. به نظر آنان پيامبر(ص) در سال­هاي آغازين اسلام، نوشتن حديث را منع کرد ولي در سال­هاي آخر عمر خود، آن را اجازه داد.

آنان به کتابت حديث توسط صحابه اشاره کرده و آن را دال بر جواز کتابت مي­دانند. هم­چنين با مطرح کردن حافظه قوي اعراب آن زمان، به ضبط دقيق حافظه تأکيد مي­کنند.

مرکز نشر هاجر، با انتشار کتاب آشنايي با تاريخ و منابع حديث، نوشتۀ سيد محمدکاظم طباطبايي، با اشاره به تاريخ و منابع و سنديت احاديث و مشکلات بر سر راه کتابت آن در زمان پيامبر(ص) تاکنون، سعي در بررسي آنها دارد.

 

چهارشنبه 2 بهمن 1387 - 13:19


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری