پنجشنبه 8 تير 1396 - 15:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

علي‌اکبر انصاري‌راد
معاون فرهنگي اداره‌كل تبليغات اسلامي هرمزگان

 

نقش سازمان تبليغات اسلامي در رشد و توسعۀ فرهنگ ديني

 

 

مقدمه:

پس از پيروزي انقلاب اسلامي، وجود نهادي مردمي و برگرفته از متن انقلاب براي احياي فرهنگ ديني به‌ وضوح احساس مي‌شد و از آن­جا که حضرت امام خميني(ره) معمار کبير انقلاب اسلامي، رشد و توسعۀ فرهنگ دين را در گرو راه‌اندازي سازماني مردمي مي‌دانستند که بتواند با جديت هر چه تمام­تر، اهداف و مقاصد ديني را دنبال کرده و زمينه را براي رشد و ارتقا‌ي فرهنگ ديني فراهم نمايد، در همين ارتباط، سازمان تبليغات اسلامي به فرمان آن امام راحل تأسيس گرديد و از همان آغاز کار نيروهاي انقلابي، دل­سوز و متعهّد در درون اين نهاد مقدّس وارد و با اراده‌اي قوي و با شور و انگيزه‌اي جدّي به خدمت­گزاري دين و انقلاب مشغول شدند. اگر چه تعداد نيروها،‌ کم به نظر مي‌رسيد اما همان نيروها، منشأ تحوّلات گسترده‌اي در سطح کشور شد و بستر را براي انجام فعاليت‌هاي فرهنگي فراهم ساخت. آن­چه در ذيل از نظر مي‌گذرد مقاله‌اي است در ارتباط با نقش سازمان تبليغات اسلامي در رشد و توسعۀ فرهنگ ديني که اميد است مورد عنايت حق تعالي قرار گيرد‌.

 

تلاش در جهت  احياي مساجد

 مساجد در اسلام از اهميت و جايگاه ويژه‌اي برخوردار است و در صدر اسلام محل انجام فعاليت‌هاي فرهنگي و ديني، حلّ و فصل مشکلات مردم، بسيج نيرو‌ها براي اعزام به جبهه، انجام قضاوت و داوري و ديگر فعاليت‌هاي خداپسندانه بوده است، پس از انقلاب اسلامي حضرت امام خميني(ره) مسجد را سنگر دانستند و خواستار حفظ آن و حضور گستردۀ مردم در آن شدند. بر اساس همين رويکرد بود که سازمان، نيازهاي فرهنگي مساجد را بررسي و تلاش لازم را براي پي­گيري آن به عمل آورد و در اين راستا، مهم­ترين مشکل مساجد در حوزۀ نرم‌افزاري، نبود امامان جماعات بود که سازمان به عنوان يک نياز فوري درصدد شناسايي، جذب، ساماندهي و اعزام امامان جماعات به مساجد گرديد. روحانيت معظّم پيرو فراخوان سازمان به مساجد روي آوردند و مشکل مساجد را در اين رابطه مرتفع ساختند و کم‌کم روحانيان عزيز نسبت به جذب جوانان و نوجوانان و عموم مردم همّت گماشتند و بدين ترتيب مساجد احيا و زمينۀ ارتقاي آگاهي‌هاي مردم فراهم شد و در اين ميان نقش حوزه‌هاي علميه در رابطه با تربيت طلاب و فضلا جهت خدمت در مساجد مؤثر بوده است. در حال حاضر مساجد بزرگ و محوري نيز همانند ساير مساجد از نعمت امام جماعت برخوردارند، اگر چه برخي از مساجد با مشکل جدي در اين زمينه مواجه‌اند، اما با تدابيري که انديشيده شده است در آينده‌اي نه چندان دور، مشکل آن‌ها نيز بر طرف خواهد شد. بنابراين سازمان تبليغات اسلامي در اين زمينه، نقشي کليدي و حسّاس ايفا کرده است. در سال­هاي اخير موضوع اعتکاف، اوقات فراغت جوانان و نوجوانان، رابطان هسته‌هاي فرهنگي، برگزاري دعاها، کلاس‌هاي احکام و معارف دين و گفتمان‌هاي ديني به طور جدّي در مساجد راه­اندازي شده است که از اين طريق کمک قابل توجهي به رشد و توسعۀ فرهنگ ديني صورت گرفته است.

 

ساماندهي فعاليت‌هاي قرآني

اگر چه خدمت به قرآن کريم و رشد و توسعۀ احکام نوراني آن يک وظيفۀ همگاني شمرده مي‌شود، اما در اين ميان سازمان تبليغات اسلامي خدمات قابل توجهي را در زمينه‌هاي برگزاري کلاس­هاي روخواني و روان­خواني قرآن کريم، تجويد، مفاهيم، تفسير و... به انجام رسانده است و در کنار آن، تربيت معلمان و اساتيد برجستۀ قرآن کريم، تربيت حافظان برجسته و قاريان ممتاز، از ديگر فعاليت‌هاي سازمان به شمار مي‌رود، هم­چنين راه­اندازي مؤسسات و مراکز قرآني مردمي و نيز برگزاري نهضت قرآن­آموزي از ديگر خدمات ارزش­مند دارالقرآن‌الكريم سازمان تبليغات اسلامي مي‌باشد که در رشد و اعتلاي فرهنگ ديني بسيار تأثيرگذار بوده است. الحمدلله در حال حاضر فعاليت‌هاي قرآني سازمان در مقايسه با ساير فعاليت‌هاي قرآني کشور که از سوي ديگر ادارات و نهاد‌ها صورت مي‌گيرد، از انسجام بيش­تري برخوردار است.

 

شناسايي، جذب، ساماندهي، آموزش و اعزام مبلّغان و مبلّغات

يکي از فعاليت‌هاي مهم سازمان تبليغات اسلامي، شناسايي، جذب، ساماندهي، آموزش و اعزام مبلّغان و مبلّغات بوده است كه در حال حاضر با قوّت هرچه بيش­تر در حال اجراست و تاکنون تلاش‌هاي زيادي در اين رابطه از جمله تشکيل بانک اطلاعات مبلّغين و مبلّغات، نيازسنجي آموزشي و اجراي آموزش‌هاي مورد نياز آنان، تهيه و توزيع بسته‌هاي فرهنگي به منظور تغذيۀ فکري آنان توسط اين سازمان صورت گرفته است. از مهم­ترين فعاليت‌هاي صورت گرفته، علاوه بر موضوع جذب و ساماندهي، انجام آموزش‌هاي تخصصي ويژۀ آنان بوده که سازمان در اين زمينه نيز موفق بوده است.

 

شناسايي، جذب، ساماندهي و هدايت تشکّل‌هاي ديني

تشکّل‌هاي ديني از جمله هيئت‌هاي مذهبي، انجمن‌هاي اسلامي و کانون‌هاي فرهنگي در حال حاضر مورد شناسايي، جذب و ساماندهي قرار گرفته­اند و براي آنها کُد شناسايي صادر گرديده و هر تشکّلي با يک کُد مشخصي در کشور شناخته مي‌شود. در سال­هاي اخير يکي از اقدامات مناسب سازمان، آموزش تشکّل‌هاي ديني بوده است که در اين ارتباط کلاس‌هاي تخصصي، زير نظر اساتيد متخصّص و مجرّب برگزار شده و مسئولان تشکّل‌ها با شور و اشتياق خاصّي در اين کلاس­ها شرکت کرده­اند. از نقاط قوّت اين کلاس­ها، مشارکت فراگيران در فعاليت‌ها بوده كه اين کلاس­ها بيش­تر به صورت گفتمان برگزار مي‌شده است. در حال حاضر اين روند ادامه دارد و جزء فعاليت‌هاي مهم سازمان به شمار مي‌رود. از ديگر خدمات سازمان در اين ارتباط برنامۀ صدور مجوز براي هيئت‌هاي مذهبي بوده است که در حال حاضر در حال اجراست و نيز راه‌اندازي شورا‌هاي هيئت‌هاي مذهبي شهرستاني و استاني، که نقش به­سزايي در انسجام بخشيدن به هيئت‌هاي مذهبي ايفا کرده است. کانون‌هاي فرهنگي نيز در مساجد از اهميت و جايگاه ويژه‌اي برخوردار مي‌باشند و در مسير جذب جوانان و نوجوانان کوشش فراوان مي‌کنند، انجمن‌هاي اسلامي نيز اعم از اداري، کارگري، محلات و دانش‌آموزي از جملۀ موفقيت‌هاي سازمان به شمار مي‌روند که تاکنون نقش تأثيرگذاري در گروه‌هاي ياد شده، ايفا نموده­اند. بنابراين همۀ اين موفقيت‌ها در اثر پي‌گيري‌هاي سازمان صورت گرفته است.

 

شناسايي، جذب، ساماندهي و هدايت مدّاحان

متأسفانه تا چند سال گذشته، مداحان کشور، متولّي خاصّي نداشتند و همين امر سبب شده بود که آنان از انسجام خاصّي برخوردار نباشند، اما طي چند سال اخير، با اقدام‌هاي مناسبي که سازمان تبليغات اسلامي به انجام رسانده است، زمينه براي شناسايي، جذب و ساماندهي مداحان فراهم شده است. قدم اول در اين راستا، تشکيل کانون‌هاي مداحان استان‌ها بوده است که برابر دستورالعمل، در هر استاني تشکيل گرديده و از ميان مداحان متعهّد، دلسوز و با انگيزه، گروهي تحت عنوان کانون مداحان انتخاب گرديدند و با جهت‌دهي سازمان، کار خود را آغاز کردند. در کنار اين اقدام مؤثر، دوره‌هاي تخصّصي براي مداحان برگزار شد که آنان از دوره‌هاي ذکر شده بهره‌مند شدند و در اين راستا براي آنان گواهينامۀ آموزشي نيز صادر گرديد. اين دوره‌ها، هر ساله فعال­تر از سال­هاي پيش برگزار مي‌شود. قابل ذکر است که در حال حاضر بانک اطلاعات مداحان در ادارات کلّ استاني راه­اندازي گرديده و زمينۀ ساماندهي نهايي مداحان فراهم گرديده است.

 

شناسايي، جذب، ساماندهي و حمايت از اقشار تأثير‌گذار 

 اقشار تأثيرگذار در پيش­برد اهداف متعالي سازمان، نقش تعيين­کننده، ايفا مي‌کنند و اگر آنان مورد شناسايي، جذب و ساماندهي قرار گيرند و براي آنان، بانک اطلاعات راه‌اندازي شود به عنوان بازوي سازمان در رشد و توسعۀ فرهنگ ديني به شمار خواهند رفت. اين مهم مورد اهتمام جدّي دست‌اندرکاران سازمان قرار گرفت و در اين رابطه اقدام‌هاي مؤثري صورت پذيرفت. در حال حاضر بانک اطلاعات اقشار تأثيرگذار در هر استاني راه‌اندازي و قشرهاي تأثيرگذار، شناسايي و مشخصات آنان ثبت و ضبط شده است و اقشار ياد شده در همايش‌ها و گردهمايي‌هاي سازمان، شرکت فعّال پيدا مي‌کنند و اهداف سازمان را که بيان ارزش‌هاي ديني و ترويج فرهنگ ديني است، دنبال مي‌کنند.

 

شناسايي و جذب روحاني مستقر و احداث خانه‌هاي عالِم براي آنها

در راستاي پيش­برد اهداف حوزۀ فرهنگ دين در روستاها، شناسايي و جذب روحاني مستقر در دستور کار سازمان قرار گرفت. بدين ترتيب که روحانيان واجد شرايط و داراي روحيۀ خدمت در روستاها، شناسايي و براي آنان پرونده تشکيل گرديد و نسبت به اعزام آنان به مناطق پرجمعيت روستايي اقدام شد و از آن­جا که حضور روحانيان در مناطق روستايي نيازمند خانۀ عالِم جهت اسکان بوده است، لذا سازمان با جذب اعتبارات استاني و يا از محل جذب اعتبارات سفرهاي مقام معظم رهبري، مبادرت به ساخت و تجهيز خانه‌هاي عالِم کرده است که در اين راستا، ساختمان‌هاي فراواني احداث شده و هم­اکنون روحانيان عزيز در اين خانه‌ها سكونت دارند.

 

راه‌اندازي کتابخانه‌هاي روستايي و کتابخانۀ حوزۀ دين

به همّت سازمان تبليغات اسلامي در روستاهايي که از نعمت روحاني مستقر برخوردار هستند، کتابخانه‌هايي تحت عنوان کتابخانۀ روستايي راه­اندازي و در حدّ توان تجهيز شده­اند و اگر چه بسيار ساده و ابتدايي هستند، ولي از استقبال چشم­گير جوانان و نوجوانان برخوردارند. در مجتمع‌هاي اداري و فرهنگي نيز کتابخانه‌هايي تحت عنوان کتابخانۀ حوزۀ دين راه­اندازي گرديده و در حال حاضر فعّال مي‌باشند. بديهي است اگر چنان­چه اين کتابخانه‌ها، اعم از روستايي و حوزۀ دين مورد حمايت جدّي­تري قرار گيرند، زمينه‌هاي رشد و شکوفايي بيش­تر استعدادهاي جوانان و نوجوانان را فراهم خواهند ساخت.

 

راه­اندازي دبيرستان‌هاي علوم و معارف اسلامي صدرا در مراکز استان‌ها و برخي از شهرستان‌ها

يکي از نياز‌هاي جامعۀ اسلامي، وجود نيرو‌هاي متعهّد و متخصص براي خدمت در دستگاه‌هاي فرهنگي است که اگر اين نيرو‌ها وارد ادارات فرهنگي شوند از اين طريق به رشد و توسعۀ فرهنگ ديني، خدمت قابل توجهي صورت گرفته است. در همين ارتباط، دبيرستان‌هاي علوم و معارف اسلامي صدرا، با هدف تربيت نيروي انساني مورد نياز دستگاه‌هاي فرهنگي، راه‌اندازي گرديدند که در اين دبيرستان‌ها علاوه بر دروس اصلي، رشتۀ علوم و معارف اسلامي از دروس اخلاق و فعاليت‌هاي فوق­برنامه‌اي نيز بهره­مند مي‌شوند. در اين مدارس اصل بر تقوا، پاکي، صداقت و تزکيه همراه با علم و ادب مي‌باشد. سازمان در اين ارتباط به موفقيت‌هاي چشم­گيري دست پيدا کرده است و شماري از محصّلين اين مدارس در حال حاضر در دانشگاه‌هاي کشور ادامه تحصيل مي‌دهند که در آينده‌ايي نه چندان دور در ادارات و دستگاه‌هاي فرهنگي به کار گماشته خواهند شد و تأثير به­سزايي بر فضاي حاکم بر آن ادارات و آن نهاد‌ها خواهند گذاشت.

 

برگزاري مناسبت‌هاي ديني و ملّي و فضاسازي و زمينه‌سازي تبليغي در اين راستا

 اصولاً نقش و جايگاه مناسبت‌هاي ديني و ملّي بر کسي پوشيده نيست. اگر چنان­چه مناسبت‌هاي ديني و ملّي با برنامه‌ريزي و تدبير ويژه‌اي برگزار شوند، در پيش­برد اهداف حوزۀ فرهنگ ديني تأثيرگذار خواهند بود. در اين ارتباط، نقش سخنران و خطيب پيش­بيني شده براي هر مراسم، نوع مطالب قابل ارائه براي مخاطبان، مقتضاي حال، سخن گفتن و نوع مکان مراسم، از جمله مواردي هستند که در مناسبت‌ها، قابل توجه مي‌باشند. سازمان تبليغات اسلامي از بدو تأسيس تاکنون، يکي از متولّيان بزرگداشت مناسبت‌هاي ديني و ملّي بوده است و در اين ارتباط، تمام سعي و تلاش خود را در جهت پُربار ساختن مجالس به ‌کار گرفته است و از اين رهگذر، پيام دين را به مخاطبان خود ابلاغ، و سعي کرده است در اجراي برنامه‌هاي خود از سخنراني‌هاي علماي بزرگ و اساتيد برجستۀ حوزوي و دانشگاهي استفاده کرده و از مشارکت‌هاي مردمي نيز در جهت بزرگداشت مناسبت‌ها، بهره­برداري کند و در اين راه به موفقيت‌هاي چشم­گيري دست يافته است.

                                                                          

 

 

چهارشنبه 2 بهمن 1387 - 13:0


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری