شنبه 28 مرداد 1396 - 17:33
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

آرام

 

بررسي مناسبت‌هاي مذهبي دهه محرم، مهم‌ترين وظيفه ستاد ساماندهي شئون فرهنگي

 

 

گفت‌وگو با حجت‌الاسلام حسين روحاني‌نژاد، معاون امور فرهنگي و تبليغ سازمان تبليغات اسلامي

 

اشاره

ستاد ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي كه مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي است از آغاز تشكيل خود تاكنون با برگزاري جلسات مختلف در سطح مركزي، استاني و شهرستاني گام‌هاي مؤثري براي زدودن آفات انحرافات از مجالس عزاداري برداشته است. در حقيقت سازمان تبليغات اسلامي توسط شوراي عالي انقلاب فرهنگي موظف شده است با همكاري با دستگاه‌هاي دولتي و غيردولتي همچون صدا و سيما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه‌ها، وزارت اطلاعات و نيروي انتظامي نسبت به اجراي سياست‌ها و خط‌مشي‌هاي تعيين‌ شده در مورد غنابخشي فكري و محتوايي به مجالس و مراسم‌ سوگواري اقدام كند. در اين ميان ادارات كل تبليغات اسلامي استان‌ها نيز هر يك با تشكيل ستاد ساماندهي شئون فرهنگي علاوه بر آسيب‌شناسي مراسم‌ مذهبي در سطح استان و شهرستان راهكارهاي فراواني در اين زمينه ارائه كردند.

حجت‌الاسلام حسين روحاني‌نژاد، معاون امور فرهنگي و تبليغ سازمان تبليغات اسلامي كه رياست ستاد مركزي ساماندهي مناسبت‌هاي اسلامي را بر عهده دارد همواره در جلسات اين ستاد بر لزوم نگاه ايجابي براي ساماندهي مناسبت‌هاي مذهبي تأكيد كرده و ديدگاه‌هاي مراجع عظام تقليد، مقام معظم رهبري و علماي اسلامي را سرلوحه كار ستاد دانسته است. در گفت‌وگو با وي با چند و چون فعاليت ستاد ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي بيشتر آشنا شديم.

 

عملكرد كلي ستاد ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي را از ابتداي تشكيل آن تاكنون چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

از زمان ابلاغ مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در مورد ساماندهي مناسبت‌هاي مذهبي حدود يك سال و نيم مي‌گذرد. در طي اين مدت علاوه بر تشكيل ستاد مركزي ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي، كم‌كم ستادهاي استاني و شهرستاني نيز در سراسر كشور تسري پيدا كرد و تاكنون در بيش از 210 شهرستان ستاد ساماندهي شئون فرهنگي تشكيل شده است. خوشبختانه دستگاه‌هاي عضو ستاد مانند نيروي انتظامي، صدا و سيما، وزارت ارشاد، وزارت اطلاعات، نهاد نمايندگي ولي فقيه در دانشگاه‌ها و... در اين زمينه به طور جدي با سازمان مشاركت كرده‌اند. مصوبات مختلف ستاد ساماندهي شئون فرهنگي به خوبي نتايج حاصل از فعاليت‌ اين ستاد را نشان مي‌دهد. بخش دولتي و نهادهاي فرهنگي ستاد تام مصوبات را احصا كردند كه نتيجه آن بسيار مثبت ارزيابي شده است به گونه‌اي كه تغييرات رفتاري خوبي را در برگزاري برنامه‌هاي مختلف مربوط به مناسبت‌هاي مذهبي مشاهده مي‌كنيم. كلاً تشكيل ستاد ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي يكي از مصوبات بسيار ارزشمند شوراي عالي انقلاب فرهنگي در حوزه فرهنگ ديني بوده است.

به نظر شما جايگاه سازمان تبليغات اسلامي از زماني كه به مديريت ستاد ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي وارد شده، چه تغييري كرده است؟

مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي به سازمان توسط شخص رئيس جمهور ابلاغ شد و در خود مصوبه هم به نقش مديريتي سازمان تبليغات اسلامي در اين مورد تأكيد شده است. اين امر قطعاً جايگاه سازمان تبليغات اسلامي را نسبت به ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي بي‌نظير و بي‌بديل كرده است. به همين دليل كساني كه در حوزه فرهنگ مناسبت‌هاي مذهبي كار مي‌كنند اگر در مورد فرهنگ حاكم بر اين مناسبت‌ها ترديد و تشكيكي داشته باشند، صحت و سقم آن را ستاد از ساماندهي شئون فرهنگي سئوال مي‌كنند. در واقع سازمان تبليغات اسلامي علاوه بر اين كه در اين ستاد عضو است، آن را مديريت هم مي‌كند و در مقابل دستگاه‌ها و نهادهاي فرادستي همچون شوراي عالي انقلاب فرهنگي پاسخگو است.

رابطه ستاد ساماندهي شئون فرهنگي با هيئات مذهبي چگونه بوده است. آيا بين اين ستاد و هيئات مذهبي تعامل خاصي هم وجود دارد؟

مصوبات ستاد ساماندهي شئون فرهنگي به هيئات برنمي‌گردد بلكه اين مصوبات به بخش‌هاي مختلف تبليغي، آييني، رسانه‌اي‌ و ارتباطاتي و... برمي‌گردد و اين ستاد مستقيماً هيچ‌گونه رابطه‌اي با هيئات مذهبي ندارد. هيئات مذهبي نهادي مردمي و برخاسته از بطن مردم است كه ارتباطي تشكيلاتي با سازمان تبليغات اسلامي دارد. در واقع سازمان هيئات مذهبي را در كشور شناسايي، ساماندهي و سازماندهي مي‌كند و سپس حمايت، هدايت و نظارت بر حوزه عملكردي آن‌ها را به عهده مي‌گيرد. در اساسنامه جديد سازمان تبليغات اسلامي كه به تأييد مقام معظم رهبري رسيده است اين سازمان به‌عنوان تنها مرجعي كه مجوز هيئات مذهبي را براي انجام فعاليت‌هاي فرهنگي و ديني صادر مي‌كند، شناخته شده است. به هر حال وظيفه ستاد ساماندهي شئون فرهنگي آن‌گونه كه بعضي‌ها فكر مي‌كنند كمرنگ كردن عزاداري‌ها و مقابله با هيئات نيست بلكه متناسب كردن عزاداري‌ها با فرهنگ اصيل عاشورا است.

سياست‌هاي ستاد ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي در مورد برگزاري مراسم عزاداري در ماه محرم امسال چه بوده است؟

مصوبات ستاد ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبت‌هاي مذهبي تنها مربوط به ماه محرم نمي‌شود. در جلسات اين ستاد مسائل مهمي مورد بحث قرار مي‌گيرد و تصميمات مؤثري براي گسترش فرهنگ ديني و معرفت ديني در جامعه اتخاذ مي‌شود. امسال در ستاد مركزي ساماندهي شئون فرهنگي بيش از 400 مصوبه براي بهينه‌كردن برگزاري مراسم سوگواري و عزاداري سالار شهيدان حضرت امام‌حسين(ع) به تصويب رسيده است كه در همه اين مصوبات نگاه ستاد، نگاهي ايجابي بوده است. اين مصوبات علاوه بر تأثير بر فرهنگ عاشورا باعث باشكوه‌تر برگزار شدن مراسم‌ عزاداري در ماه محرم نيز شده است. مواردي هم بر حسب فتواي مراجع عظام تقليد و حكم مقام معظم رهبري همانند قمه‌زني و بعضي از پيرايه‌هايي كه در مجالس عزاداري به چشم مي‌خورد، براي مردم تبيين و تشريح شده است.

پيش از آغاز محرم ستاد ساماندهي شئون فرهنگي اطلاعيه‌اي را به فرا رسيدن ماه محرم منتشر كرد‌. در مورد اين اطلاعيه كمي توضيح دهيد؟

ما در اين اطلاعيه عموم مردم را به برگزاري باشكوه، بدون تحريف و عاري از هرگونه پيرايه مراسم‌ عزاداري حسيني دعوت كرديم. اين اطلاعيه در 15 بند مختلف تنظيم شده است كه توجه به برگزاري مراسم عزاداري در مساجد به عنوان اصلي‌ترين جايگاه هيئات مذهبي، دعوت به تبيين معارف اسلامي، توجه به تشكيل حلقه‌هاي قرآني و خواندن ادعيه و زيارات ماثوره از ائمه اطهار(ع)، استفاده از پيام‌هاي عاشورا و روايات ائمه(ع) در پرچم‌ها، كتيبه‌ها و...، اقامه نماز در اول وقت و توجه ويژه به نماز ظهر عاشورا، اهتمام به استفاده از روحاني‌ و خطيب توانا در هيئات، استفاده از اشعار پرمحتوا و خالي از تحريف حادثه عاشورا، ممنوعيت قمه‌زني و زنجيرهاي تيغ‌دار، عدم استفاده از ابزار و آلات موسيقي به استثناي طبل و سنج، عدم حمل و نصب شمايل منتسب به ائمه اطهار(ع)، استفاده از ريتم‌ها و آهنگ‌هاي مناسب در نوحه‌ها و لزوم توجه به اطلاعيه‌هاي نيروي انتظامي از جمله موارد آن به حساب مي‌آيد. چون حضور گسترده مردم در دهه اول محرم قابل قياس با تمام مناسبت‌هاي مذهبي ديگر در طول سال نيست مي‌توان گفت بررسي مناسبت‌هاي مذهبي دهه محرم مهم‌ترين وظيفه ستاد ساماندهي شئون فرهنگي است.

به نظر مي‌رسد زمينه خوبي براي اين كه ستاد ساماندهي شئون فرهنگي با آسودگي بيشتري به فعاليت‌هاي خود ادامه دهد، فراهم آمده. اين طور نيست؟

بله. همين‌طور است. خوشبختانه علما، فضلا، فرهيختگان، مراجع عظام تقليد و مقام معظم رهبري مسأله ساماندهي شئون فرهنگي را در مناسبت‌هاي مذهبي در مباحث و رهنمودهاي خود به طور جدي مطرح مي‌كنند كه اين مسأله باعث شده است در سال‌هاي اخير برخلاف گذشته بسترسازي خوبي براي محقق‌شدن اين امر صورت گيرد. به طور كلي تمام افرادي كه اسلام را به خوبي درك كرده‌اند از وجود پاره‌اي از خرافات و موهومات در بعضي از مراسم مذهبي ابراز نگراني مي‌كنند.

با توجه به اين كه اساسنامه جديد سازمان تبليغات اسلامي به تأييد مقام معظم رهبري رسيده است فكر مي‌كنيد از اين پس فعاليت‌هاي معاونت امور فرهنگي و تبليغ سازمان با چه رويكرد جديدي ادامه پيدا خواهد كرد؟

تأييد اساسنامه جديد سازمان تبليغات اسلامي به دست مقام معظم رهبري نشان از زنده بودن و پوياي اين سازمان است. اساسنامه جديد با توجه به عنصر زمان و شرايط موجود به تأييد رسيده است. در اين اساسنامه وظايف جديدي به عهده سازمان گذاشته و فضاها و ظرفيت‌هاي جديدي ايجاد شده است كه در اين مورد بايد وضعيت فعلي سازمان مورد بازنگري قرار گيرد تا بتوانيم آنچه را كه از ما خواسته شده است جامه عمل بپوشانيم. به طور كلي رسالت اصلي سازمان در اساسنامه جديد، مديريت فرهنگي است.

شما بارها در ميان سخنانتان گفته‌ايد كه سازمان تبليغات اسلامي از تصدي‌گري مناسبت‌هاي مذهبي مي‌پرهيزد. منظورتان از اين گفته دقيقاً چيست؟

تصدي‌گري و انجام فعاليت‌هاي مذهبي به عهده خود مردم است و بخش‌هاي مديريتي نظام بايد در اين مورد در حوزه سياستمداري تلاش كنند. وظيفه اصلي ما حمايت، هدايت و نظارت است نه تصدي‌گري. در حقيقت ما بايد به مردم براي انجام فعاليت‌هاي مختلف ديني روش‌ها و راهكارها را نشان دهيم.

در اين صورت تصدي‌گري سازمان باعث ايجاد چه پيامدهايي در بين مردم مي‌شود؟

اگر ما متصدي برگزاري مراسم‌ مذهبي در مناسبت‌هاي مختلف شويم آن وقت آن حركت خودجوش مردمي كه باعث برگزاري پرشور اين مراسم‌ مي‌شود، از بين مي‌رود. وقتي مردم ببينند مراسم‌ مذهبي متولي خاصي پيدا كرده است، اين مراسم‌ را به حال خود رها مي‌كنند و ارتباط آن‌ها با اين مراسم‌ از لحاظ مادي و معنوي كمتر مي‌شود.

آن‌طور كه معلوم است شما به توليد فكر و انديشه فرهنگي تأكيد فراواني داريد. مخصوصاً در اين زمينه به كارشناسان معاونت امور فرهنگي و تبليغ سازمان توصيه‌هاي زيادي مي‌كنيد. با توجه به اين كه در سال نوآوري و شكوفايي به سر مي‌بريم توليد فكر و انديشه نو تا چه حد مي‌تواند در وضعيت فرهنگي كشور مؤثر باشد؟

به نظر من يكي از محورهاي بسيار مهم در حوزه فرهنگي توليد فكر و انديشه فرهنگي است. در واقع زمانه ما ايجاب مي‌كند براي تبليغ از ابزارهايي نوين استفاده كنيم. تبليغات ديني هم از اين قاعده مستثني نيست. اگر جامعه‌اي نتواند زبان تبليغي خود را پيدا كند و به درستي به كار بندد حتماً از تحولات جهان عقب مي‌ماند كه اين عقب‌ماندگي باعث رخنه‌ كردن اهداف ضدارزشي دشمنان آن مي‌شود. اين مسأله در مورد فرهنگ اسلامي ما نيز صدق مي‌كند. كارشناسان و مديران فرهنگ ديني بايد با نوآوري در عرصه فرهنگ ديني و با استفاده از فناوري روز وظايف خود را به نحو احسن انجام دهند. به طور كلي توسعه فرهنگ ديني هدايت صحيح جريان تبليغ در جامعه احتياج به استفاده از ابزارهاي نوين تبليغي دارد.

مسجد در اطلاعيه ستاد ساماندهي شئون فرهنگي به‌عنوان جايگاه اصلي هيئات مذهبي معرفي شده است. با توجه به اين كه اداره‌كل امور مبلغين و مساجد زيرمجموعه معاونت امور فرهنگي و تبليغي است براي حفظ جايگاه اصلي مساجد در كشور چه فعاليت‌هاي انجام داده‌ايد؟

در دين اسلام همه امور اعم از ديني، اجتماعي، سياسي و... در مسجد شكل مي‌گيرد. مشخص كردن كاركرد مسجد در نظام جمهوري اسلامي از اهميت زيادي برخوردار است. كه كارشناسان بايد به آن توجه ويژه‌اي داشته باشند. سازمان تبليغات اسلامي نيز يك نهاد فرهنگي-ديني است كه اجازه دارد در مسجد فعاليت‌هاي فرهنگي كند نه فعاليت‌هاي فيزيكي. مسجد مي‌تواند مركز اطلاع‌رساني، آموزش و تعليم و تربيت و مكاني براي رفع حوايج و گرفتاري‌هاي مختلف مردم باشد. از قديم حوزه‌هاي علميه در كنار مساجد شكل گرفته‌اند كه اين نشان‌دهنده كاركرد علمي و آموزشي مسجد است. البته مسجد بعد از دوران خلفاي بني‌عباس خيلي از كاركردهاي خود را از دست داد و به يك مركز عبادي محض تبديل شد. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي چه در دوران دفاع مقدس چه در دوران بازسازي و بعد از آن كم‌كم كاركردهاي ديگري براي مسجد در نظر گرفته شد. اقامه نماز جماعت خود يكي از شاخصه‌هاي مهم كاركردي مساجد است كه ما در اطلاعيه ستاد ساماندهي شئون فرهنگي به آن تأكيد كرده‌ايم. ما علاوه بر راه‌اندازي سايت مناره مخصوص فعاليت‌ها و امور مربوط به مساجد و همچنين اجراي طرح حمايت از فعاليت‌هاي فرهنگي مساجد، از مساجد محوري نيز به صورت ويژه حمايت كرده‌ايم البته بسياري از گفتمان‌هاي ديني نيز در مساجد برگزاري مي‌شود.

به‌عنوان سؤال آخر تعريف شما از معاونت امور فرهنگي و تبليغ سازمان تبليغات اسلامي چيست؟

با توجه به چشم‌انداز معاونت امور فرهنگي و تبليغ سازمان اين معاونت مجموعه توسعه يافته سازمان است به دور از كميت‌هاي متراكم، متناسب با مقتضيات فرهنگي، جغرافيايي، تاريخي و ملي متكي بر اصول اخلاقي و ارزش‌هاي اسلامي با تأكيد بر شكوفايي در سايه فراغت از تصدي‌گري اجرايي. اين معاونت از تعامل هدفمند و مشاركتي با دستگاه‌هاي فرهنگي، مراكز علمي و حوزوي، نخبگان عرصه دين و روحانيت، كانون‌ها و تشكل‌هاي فرهنگي- مردمي و اقشار تأثيرگذار برخوردار است. توانايي در ايجاد هماهنگي، همكاري، توليد همگرايي و هم‌افزايي براي انسجام برنامه‌هاي تبليغي و فرهنگي، انعكاس عملكرد سازمان و موضوعي با برخورداري از مقبوليت‌ مردمي و بهره‌مندي در به كارگيري دستاوردهاي سامانه‌هاي مطالعاتي و تحقيقاتي در زمينه‌هاي مخاطب‌شناسي و جريان‌شناسي و روش‌ها و دانش‌هاي نوين در نوآوري‌هاي فرهنگي و تبليغي از ويژگي‌هاي ديگر اين معاونت است. مأموريت‌هاي معاونت امور فرهنگي نيز شامل 3 بخش برنامه‌ها، اهداف و شيوه‌ها مي‌شود كه شناخت، تعيين و تأمين نيازهاي تبليغي آحاد مردم به خصوص نسل جوان، ارائه خدمات متنوع و مطلوب در حوزه‌هاي فرهنگي، اجتماعي و تبليغي جزو برنامه‌ها، تعيين معرفت و بصيرت ديني، گسترش حقايق اسلام و معارف قرآن و اهل‌بيت(ع)، تحكيم و تقويت مباني و ارزش‌هاي انقلاب اسلامي، مقابله با تحجر، خرافه‌پرستي و انديشه‌هاي انحرافي و فرهنگ‌هاي مهاجم جزو اهداف و بهره‌گيري از ظرفيت‌ها و قابليت‌هاي موجود در كشور و تأكيد بر تعظيم، تكريم، حفظ و ارتقاي جايگاه و منزلت مساجد و اماكن مذهبي، تشكل‌هاي ديني و مناديان و حاملان فرهنگ غني اسلامي جزو شيوه‌هاي معاونت امور فرهنگي و تبليغ سازمان تبليغات اسلامي است.

 

سه‌شنبه 24 دی 1387 - 10:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری