پنجشنبه 27 مهر 1396 - 23:48
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

صابر كرمي
معاون مديركل دفتر رياست و روابط عمومي

 

تبليغ، روح كلي اسلام

 

 

«تبليغ» در لغت‌نامه دهخدا عبارت است از رسانيدن عقايد ديني يا غير آن‌ها با وسايل ممكنه. خواندن كسي را به ديني و عقيدتي و مذهبي و مسلكي و روشي. كشاندن كسي به راهي كه تبليغ‌كننده قصد دارد.

«اعلام» نيز به مفهوم تبليغ آمده است (در عربي)، مثلاً معادل عربي سازمان تبليغات اسلامي «منظمه الاعلام الاسلامي» مي‌باشد.

تبليغ شاخه‌اي از ارتباطات است كه از طريق ابلاغ و رساندن دين اسلام به كمك هر وسيله ممكن و مشروع مي‌خواهد مردم را به سوي اسلام متمايل سازد.

تبليغ در اسلام با هويت اين دين ارتباط پيدا مي‌كند و اصولاً اسلام بدون تبليغ يعني هيچ يعني نه پيامبر، وحي را فقط براي خويشتن دريافت كرد و نه رشد اسلام در يك مرحله متوقف ماند و نه روزي خواهد رسيد كه ديگر تبليغ دين ضرورت خود را از دست بدهد.

تبليغ روح كلي اسلام است كه آموزش و  امر به معروف و نهي از منكر و حتي جهاد جلوه‌هاي مختلف آن به شمار مي‌رود.

پيچيدگي تبليغ در جهان حاضر را از ابعاد مختلف مي‌توان بررسي كرد. يكي از اصلي‌ترين محورهاي اين پيچيدگي تحول شگرف وسائل ارتباطي در قرن جديد مي‌باشد.

اصولاً بخاطر اتكاي كامل تبليغ بر وسائل ارتباطي هرچه اين ابزارها كمال بيش‌تري يافته‌اند، تبليغ نيز امكانات و افق‌هاي جديدي پيش روي خود داشته است.

بهترين دستاوردهاي وسائل جديد ارتباطي براي تبليغ، سرعت و مداومت انتشار پيام تبليغي و فراگير بودن آن براي مخاطباني در سطح جهان و فراهم آمدن شكل‌ها و قالب‌هاي كاملاً متنوع براي بيان والقاي يك مطلب واحد مي‌باشد. مطالعه راه‌هاي نفوذ در افكار عمومي و ارزيابي ميزان و نحوه تاثير هريك از ابزارهاي نفوذ به طور مستقيم يا غيرمستقيم به تبليغ مربوط مي‌شود و اصولاً به عنوان يك ركن اصلي در تغيير افكار عمومي در كنار عواملي ديگر مانند فرهنگ خانواده، رهبري حوادث مهم، شايعه و... درج شده است كه اغلب هر جا سخن از نفوذ در افكار عمومي رانده مي‌شود نام تبليغ تداعي مي‌گردد و برعكس.

اسلام به عنوان كامل‌ترين دين، يك دين صددرصد تبليغي است. قرآن كريم در مورد وظيفه پيامبر اسلام صلي‌الله‌و عليه‌وآله مي‌فرمايد: يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت رسالته. اي فرستاده ما آنچه را از خدا به سوي تو فرو فرستاده شده تبليغ كن و اگر چنين نكني رسالت خويش را تبليغ نكرده‌اي. (شورا-15)

جهان امروز، جهان تبليغ و ارتباطات است. تأثير رويايي انديشه‌ها و افكار به مراتب بيش از تاثير سلاح‌هاي نظامي است. اگر شليك بمب يا سلاح شيميايي هزاران نفر را مسموم و نابود مي‌كند يك دروغ يا تبليغ كاذب ميليون‌ها انديشه و فكر را دچار مسموميت مي‌كند. به فرموده امام راحل سلاح تبليغات برنده‌تر از سلاح جنگي است.

اكنون ما شاهد ظهور عرصه‌اي جديد در جامعه جهاني هستيم. اين عرصه بر پايه فعاليت‌هاي شبكه‌اي شكل گرفته است شبكه اينترنت به بخشي از ساختار اساسي زندگي‌مان تبديل شده و به سرعت در سراسر جهان روبه گسترش است و امروز صدها ميليون كاربر در سراسر جهان از اين فضا استفاده مي‌كنند و به فرموده مقام معظم رهبري امروز در هر خانه‌اي در هر گوشه‌اي و شايد در هر روستائي اگر برويم از فناوري اطلاعات يك چيزي آنجا مشاهده مي‌كنيم.

اكنون كه تبليغ يك اصل دائمي اسلامي است بايد متناسب با شرايط و مقتضيات جهان تحول يابد. اگر ويژگي‌هاي روان‌شناسانه و جامعه‌شناسانه مخاطبان رعايت گردد. تبليغ، تبليغ موفقي خواهد بود و بر اين اساس تبليغ بايد علمي باشد يعني در مقام ابلاغ بايد از شيوه‌هاي علمي و از مباني و موازين علمي براي حسن تاثير در مخاطب استفاده نمود.

پس بررسي و تحليل تبليغ در اسلام از ديدگاه دانش ارتباطات به معناي نيازمندي اسلام به اين دانش نيست. ولي از سويي ديگر بدون كمك گرفتن از اين دانش جديد نمي‌توان چهره امروزي به تبليغ اسلامي داد و آن را حتي به درستي تحليل كرد. اين علم ابزار و چراغي روشن بدست مي‌دهد تا ما بتوانيم زاويه‌اي ديگر از زواياي ناشناخته اسلام و قرآن را كشف كنيم:

استفاده از علم ارتباطات فراهم آوردن زمينه‌اي است براي سهولت در تبليغ اسلامي. شناخت علم ارتباطات حلقه مفقوده‌اي است براي گردآوردن و در يك مجموعه منظم قرار دادن برداشت‌ها و گفته‌هاي پراكنده پيرامون تبليغ و با چنين شناختي از ارتباطات است كه ميزان اهميت و نحوه ارتباط با ديگر علوم نيز معلوم خواهد شد.

ارتباطات كه از شاخصه‌هاي اجتماعي بودن انسان است قهراً از آغاز پيدايش انسان وجود داشته است ولي مطالعات مربوط به اين قضيه از عمر بسيار كمتري برخوردار است. تا قبل از اختراع چاپ مطالعات مربوط به اين امر به طور مخفي و جانبي ‌و در حد توجه به محتواي ارتباطي بوده است. بعد از اختراع چاپ، رفته‌رفته ديگر جوانب مربوط به ارتباطات مانند ابزارهاي ارتباطي و مخاطبان هم مورد توجه و بررسي قرار گرفت.

جدي‌تر و گسترده‌ شدن اين بررسي‌ها در دهه‌هاي بعد از جنگ جهاني دوم و در حقيقت بعد از پيدايش وسايل الكترونيكي موجب شد تا اين مطالعات پراكنده گرد هم آمده و در خانواده علوم اجتماعي علمي جديد به نام دانش ارتباطات متولد شود.

امروزه ارتباطات در پهنه‌ي جهاني ابعاد و شاخه هاي مختلفي يافته است: بعد حقوقي، اقتصادي و تربيتي، فرهنگي و اجتماعي...

مدل ارتباطي(منبع معني): اگر پيامي از سوي فرستنده به گيرنده منتقل شود ولي گيرنده پيام مقصود مورد نظر فرستنده را در نيابد به بيان علمي فوق اگر در گيرنده مشابهت معني با معني مورد نظر فرستنده ايجاد نشود، در چنين حالتي اصولاً ارتباط شكل نگرفته است و بين فرستنده و گيرنده، ارتباط برقرار نشده است.

ارتباط كامل وقتي تحقق مي‌يابد كه معني متجلي شده در ذهن گيرنده پيام صددرصد و عيناً همان باشد كه مورد نظر فرستنده پيام بوده است. و هرچه اين درصد پايين بيايد ارتباط نيز ناقص‌تر مي‌شود و در حقيقت ارتباط به سمت عدم ارتباط سوق پيدا مي‌كند.

ارتباطات بين انسان‌ها بر 4 نوع است:

1.       ارتباط انسان با خود؛

2.       ارتباط ميان دو فرد؛

3.       ارتباط گروهي؛

4.       ارتباط جمعي.

ارتباط يك فراگرد است نه جريان، يعني امري دو سويه است. در ارتباط فقط پيامي از فرستنده به گيرنده نمي‌رسد بلكه گيرنده نيز بلافاصله به فرستنده‌اي تبديل مي‌شود كه واكنش خود را نسبت به آن پيام به فرستنده مي‌فرستد.

تبليغ اسلامي عبارت است از فراگرد انتقال پيام اسلام از سوي فرستنده براي گيرنده با هدف آموزش يا اقناع يا برانگيختن مخاطب براي انجام يك عمل معين؛ مشروط بر آنكه در گيرنده پيام مشابهت معني با معني مورد نظر فرستنده پيام ايجاد شود.

انواع تبليغ:

تبليغ بر حسب مخاطب، روش، ابزار، پيام و محتواي آن به انواع مختلف تقسيم مي‌شود.

عناصر تبليغ

فرستنده

شامل:

الف: معنا، منبع معنا، درجه معنا؛

ب: تجلي معنا؛

ج: سطح توان ارتباطي.

پيام

همان چيزي است كه از فرستنده به گيرنده فرستاده مي‌شود و به يك معني پايه و اساس ارتباط به شمار مي‌رود (و ما علي الرسول الا البلاغ المبين) و شامل:

الف: رمز و نشانه؛

ب: نحوه ارائه؛

ج: محتوي.

وسيله ارتباطي

بعضي از وسايل ارتباطي عبارت است از راديو، تلويزيون، مطبوعات، اينترنت، منبر، پلاكارد، پوستر و كتاب (كونوا دعاه للناس بغير السنتكم- امام صادق عليه‌السلام) كه شامل:

الف: وسيله رمزگذاري؛

ب: وسيله ارسال رمز؛

ج: كانال؛

د: وسيله دريافت رمز؛

ه: وسيله رمزخواني.

گيرنده

شامل:

الف: تفسير و ارزيابي معني متجلي شده و سطح توان ارتباطي؛

ب: پس فرست(تاثير)(تاثير پيام تبليغي بر مخاطب سلبي يا ايجابي است)؛

-        يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام...؛

-        و ما ارسلناك للناس رسولا.

بازخورد: اگر فرستنده پيام پس‌فرست مخاطبان خود را دريافت كند و نتيجه آن را در ارسال پيام‌هاي بعد خود به كار بندد عمل بازخورد انجام شده است.

فيلترها: نظارت بر انطباق جنبه‌هاي مختلف يك عمليات تبليغي با موازين اسلامي.

صفات مبلغ اسلامي

ايمان قلبي؛ اخلاق نيك؛ رشد فكري و عقلي؛ وقوف به احكام؛ عمل به علم؛ ترس از خدا؛ بي‌نيازي؛ شكيبايي؛ محبت و گذشت؛ متانت و نرمي.

ويژگي‌هاي مبلغ

ارتباط با خدا كه پشتوانه اصل اخلاق آن‌هاست؛ خودسازي؛ دقت در فهم دين و دنيا؛ اخلاق؛ شجاعت.

وظائف مبلغ

خوب انتخاب كردن(موضوع، وقت، مكان)؛ هشياري و بيداري؛ خوب ادا كردن؛ رعايت نكات لازم پس از اتمام سخنراني.

شرائط موفقيت مبلغ

اخلاص؛ اعتقاد به اينكه وارث پيامبر است؛ ثابت قدم بودن؛ صبر؛ پيمون راه حكمت؛ علم به شريعت؛ برجستگي اخلاق؛ وقار در ظاهر، گفتار و رفتار.

 

چهارشنبه 17 مهر 1387 - 9:9


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری