شنبه 31 فروردين 1398 - 18:42
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

يادداشت

 

محمد نصرت آبادي

 

شهريار شهر شعر

 

 

به بهانه روز شعر و ادب پارسي و بزرگداشت استاد شهريار

ز نواي مرغِ ياحق بشنو كه در دل شب

غم دل به دوست گفتن چه خوشست شهريارا!

استاد سيد محمد حسين بهجت تبريزي متخلص و مشهور به شهريار در سال ۱۲۸۵ هجري شمسي در روستاي خشگناب در بخش قره چمن آذربايجان متولد شد. پدرش حاجي ميرآقا خشگنابي مردي فاضل و خوش‌محاوره و از خوشنويسان دوره خود و مردي باايمان و کريم‌ بود.

او در اوايل شاعري بهجت تخلص مي‌کرد و بعداً دو بار با فال حافظ تخلص خواست که دو بيت شاهد از ديوان آمد و خواجه شيراز تخلص او را شهريار تعيين کرد. او تحصيلات خود را در مدرسه متحده و فيوضات و متوسطه تبريز و دارالفنون تهران گذراند و تا کلاس آخر مدرسه طب تحصيل کرد و به مدارج بالايي دست يافت، ولي در سال‌هاي آخر تحصيل اين رشته، دست تقدير او را به دام محبتي نافرجام گرفتار ساخت و اين ناکامي موهبتي بود الهي، چرا که آتش درون و سوز و التهاب شاعر را شعله‌ور ساخت و تحولات دروني او را به اوج معنوي ويژه‌اي کشانيد، تا جايي که از بند علائق رَست و در سلک صاحبدلان درآمد. سروده‌هايش رنگ و بوي ديگري يافت و شاعر در آغازين‌دوران جواني به خوبي از عهده اين آزمون درد و رنج برآمد و پايه هنري‌اش به سرحد کمال معنوي رسيد، و به همين سبب است كه غالب غزل‌هاي سوزناک او به ذائقه عموم خوشايند است. عشق مجازي در غزل‌هاي شهريار با يک قوس صعودي اوج گرفته و به عشق عرفاني و الهي تبديل مي‌شود.

شهريار از بدو ورود به تهران با استاد ابوالحسن صبا آشنا شده و نواختن سه‌تار و مشق رديف‌هاي سازي موسيقي ايراني را از او فرا‌مي‌گيرد‌. او همزمان با تحصيل در دارالفنون به ادامه تحصيلات علوم ديني مي‌پردازد و در مسجد سپهسالار در حوزه درس شهيد سيد حسين مدرس حاضر مي‌شود.

اصولاً شرح احوال و خاطرات زندگي شهريار در خلال اشعارش خوانده مي‌شود و هر نوع تفسير و تعبيري که از آن اشعار صورت بگيرد، به افسانه زندگي او نزديک مي‌شود. عشق‌هاي عارفانه شهريار را مي‌توان در خلال غزل‌هاي انتظار، جمع و تفريق، وحشي شکار، يوسف گمگشته، مسافر همدان، حراج عشق، ساز صبا، ناي شبان، اشک مريم، دو مرغ بهشتي و بسياري از آثار ديگر مشاهده کرد. محروميت و ناکامي‌هاي شهريار در غزل‌هاي گوهرفروش، ناکامي‌ها، جرس کاروان، ناله روح، مثنوي شعر، حکمت، و سرنوشت عشق بيان شده است. خيلي از خاطرات تلخ و شيرين او در حيدربابا، موميايي و افسانه شب گنجانده شده است.

شهريار مجموعه‌اي کم‌نظير از نبوغ، احساس، عاطفه سرشار و البته نقطه‌ضعف‌هاي انساني است. او يکي از نوادر عصر حاضر در پهنه ‌ادب شرقي است که توانسته است علاوه بر قلب هم‌ميهنان خود، قلوب بسياري را در آسياي مرکزي، شبه قاره هند و پاکستان، عراق، ترکيه، آذربايجان و... تسخير کند. آفرينش در دو يا سه زبان رسم معمول شاعران ترک و به ويژه شاعران آذربايجاني بوده است. از اين دست شاعران در ميان شاعران ترک غيرآذربايجاني مي‌توان به اميرعليشير نوائي و کمال خجندي اشاره کرد. در ميان شاعران آذربايجان اما تعداد اين شاعران بسيار زياد است که از آن‌جمله مي‌توان به تعدادي از اين شعراي شاخص نظير صائب تبريزي، مفتون اميني، حسين منزوي و... اشاره کرد. در ميان شاعران غيرترک نيز شاعراني هستند که به دو، سه و حتي چهار زبان شعر گفته‌اند. سعدي، اقبال لاهوري و نيما يوشيج از اين جمله‌اند که به ترتيب سعدي به زبان‌هاي عربي و فارسي، اقبال به زبان‌هاي اردو و فارسي، و نيما به زبان‌هاي طبري و فارسي شعر سروده‌اند.

معمولاً کمتر شاعري پيدا مي‌شود که در عين چندزبانه سرودن در همه آنها سرآمد نيز باشد. براي مثال عليشير نوائي، حکيم هيدجي و مأذون قشقائي، شعر ترکي را بهتر از فارسي سروده‌اند، و شاعراني چون سعدي، صائب، اقبال لاهوري، نيما و منزوي در شعر فارسي موفق‌تر ظاهر شده‌اند. اما شهريار در اين ميان پديده‌اي بي‌نظير است که در هر دو زبان بسيار موفق و تاثيرگذار عمل کرده است. آفرينش شهريار اما بعد ديگري نيز دارد که نبايد از آن غافل بود و به ويژه همين بعد اوست که چهره‌ بي‌نظيري از او در ادبيات شرق بلکه ادبيات جهان رقم مي‌زند. شهريار در هر دو زبان علاوه بر پيشتازي و نوآفريني، سبک‌هاي متفاوتي را آفريده و تجربه کرده است.

در بسياري از كشورها از جمله تركيه شاعران بر اساس شعرهاي شهريار، شعر مي‌گويند كه اين نشان از محبوبيت شاعر آذربايجان در جهان دارد. شعر «هماي رحمت» مرحوم استاد شهريار در نوع خود يکي از پرتاثيرترين اشعار مذهبي در مورد شخصيت مولاي متقيان علي(ع) است. بيان عيني و البته هنرمندانه، عاطفه قوي و نگاه موشکافانه به ابعاد چندگانه شخصيت حضرت امير(ع) در اين شعر از نقاط قوت و دلايل توفيق آن محسوب مي‌شوند. حتي در همين شعر هم، آنگاه که شاعر کمي از گرايش عيني- عاطفي، به سمت کلي‌گويي و گرايش وصفي کشيده مي‌شود يا بالعکس، شدت و ضعف ابيات و درصد تاثيرگذاري آنها بر مخاطب به نحو کامل مشهود مي‌شود، آنجا كه مي‌گويد:

    علي اي هماي رحمت، تو چه آيتي خدا را

    که به ما سوا فکندي همه سايه هما را...

    به جز از علي که گويد به پسر که قاتل من

    چو اسير توست اکنون، به اسير کن مدارا...

استاد شهريار سرانجام پس از هشتاد و سه سال زندگي شاعرانه پرافتخار، در ۲۷ شهريور ماه ۱۳۶۷ به ديار باقي شتافت و پيکرش در مقبره‌الشعراي تبريز که مدفن بسياري از شعرا و هنرمندان آن ديار است به خاک سپرده شد.

 

 

چهارشنبه 27 شهريور 1387 - 11:52


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری