يكشنبه 5 خرداد 1398 - 6:0
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

سيد داود ادياني

 

فضائل و آثار رفت و آمد به مسجد

 

 

مقدمه

واژه مسجد در فرهنگ قرآن به معناي مکاني است مقدس که در پيشگاه خداوند سجده مي­کنند. ابن خلدون: (قرن 15 م) تنها براي سه مسجد تمايز قائل است مسجد مکه (مسجدالحرام) مسجد مدينه (مسجدالنبي) مسجد بيت المقدس (مسجد الاقصي و قبة الصخره). با اين حال واژه­ي مسجد سريعاً به خانه حضرت محمد (ص) که امت وي براي عبادت و مذاکره درباره امور مختلف در آن جمع مي­شدند خانه­اي که از ميان همه خانه­ها تقدس يافته بود، اختصاص پيدا کرد. و معابد اسلامي که کمابيش از اين نمونه پيروي مي­کرده و داراي همان عملکردها بودند، نيز مسجد ناميده شدند. در هر شهري مسجدي قرار دارد که همه امت مي­بايست ظهر جمعه در آنجا گرد هم آيند و نه در يکي از مساجد محله زيرا هدف اين گردهمائي تنها و اساساً عبادت نبود بلکه بيشتر اجتماعي بود از امت به سرپرستي خليفه يا نماينده او امام جماعت که بيش از هر چيز مي­بايست به ايراد خطبه مي­پرداخت و اين خطبه به هيچ روي مانند خطبه­هاي اعصار بعد موعظه­اي صرفاً مذهبي نبود بلکه همه مسائل سياسي، نظامي و حتي مالي امت را مورد بحث قرار مي­داد که گاهي گفت و شنيدي نيز ميان خطيب و مخاطبان رخ مي­داد. اينگونه عملکردهاي مسجد در حکومت الهي طبيعي است امام خطبه­اش را از فراز کرسي پله­داري بنام منبر ايراد مي­کرد و مکانش مسجدهاي آدينه يا جامع هر شهر مسجدالجمع ناميده مي­شود.

فضائل  آثار رفت و آمد به مسجد 

مسجد به عنوان پايگاه عبادت و يا خداوند متعال و پايگاه جهاد فکري و تعليم و تعلم معارف اسلامي مي­باشد در آن پايگاه وحدت مسلمين و نمايش روح وحدت و يکپارچگي به دشمنان پيدا و پنهان جامعه اسلامي مي­باشد. در شرع مقدس اسلام بسيار سفارش شده است که نماز را در مسجد بخوانيد و بهتر از همه مسجدها، مسجدالحرام مي­باشد و بعد از مسجدالحرام، مسجدالنبي (ص) و بعد مسجد کوفه و بعد از آن مسجد بيت المقدس و بعد از آن مسجد جامع هر شهر و بعد از آن مسجد محله و بعد از مسجد محله مسجد بازار مي­باشد. زياد رفتن به مسجد و رفتن در مسجدي که نمازگزار ندارد مستحب است و همسايه مسجد اگر عذري نداشته باشد مکروه است در غير مسجد نماز بخواند. و نيز مستحب است انسان با کسي در مسجد حاضر نمي­شود غذا نخورد و در کارها با او مشورت نکند و همسايه او نشود و از او زن نگيرد و به او زن ندهد.

فضائل مسجد

 سکونت در جوار عرش الهي پاداش مسجد است. در فرداي قيامت و کسب مغفرت گناهان از خداوند متعال يکي ديگر از فوائد و آثار رفت و آمد به مسجد است و فرشتگان از اهل مسجد ديدار مي­کنند و تسبيح زمين براي انسانهاي مسجدي يکي ديگر از آثار و برکات رفت و آمد به مسجد است. امام صادق (ع) مي­فرمايد: «مَنْ مَشَى إِلَى مَسْجِدٍ مِنْ مَسَاجِدِ اللَّهِ فَلَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ خَطَاهَا حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى مَنْزِلِهِ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ مُحِيَ عَنْهُ عَشْرُ سَيِّئَاتٍ وَ رُفِعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ ». «کسي که به سوي مسجد گام بر مي­دارد بر هيچ خشک و تري پا نمي­گذارد مگر اينکه از زمين اول تا هفتم براي او تسبيح مي­کنند». (وسائل الشيعه، ج 3، ص 483)

فوائد علمي- اجتماعي و اخلاقي رفت و آمد به مسجد

 فائده و بهره­اي که از رفت و آمد و انس با مسجد نصيب انسان مسلمان مي­شود تنها ثواب بردن و در سراي ديگر مشمول لطف الهي واقع شدن نيست بلکه در همين جهان نيز فوائد و آثار اصلاح تربيتي علت اجتماعي و سياسي فراواني در سايه رفت و آمد به مسجد براي انسان مؤمن حاصل خواهد شد که ما به موارد معدود از اين فوائد به صورت خلاصه اشاره مي­کنيم.

مسجد مرکز يافتن دوستان الهي مي­باشد

هيچ انساني در زندگي اجتماعي خويش از دوستان خوب بي­نياز نيست. دوست خوب معين و ياور انسان در طي راه سعادت و کمال و يار و غمخوار او در عرصه بروز مشکلات و سختيها است. مشکلاتي که لازمه اجتناب ناپذير عالم بشري و زندگي اجتماعي است و هيچ انساني هر قدر هم که توانا و نيرومند باشد گريزي از آنها ندارد بنابراين مسأله دوست­يابي و اينکه انسان دوستان صميمي و همدل خويش را از ميان چه افرادي برگزيند از اهميت خاصي برخوردار است. يکي از مراکزي که در روايات به عنوان کانون يافتن دوست خوب و صميمي مطرح شده است مسجد است.

در حديثي از امام علي (ع) که از مسجد به عنوان مرکز يافتن برادراني که انسان را در مسير الله ياري مي­دهند ياد نموده بودند. و در روايات ديگري نيز بر اين امر تأکيد شده است. (من لا يحضره الفقيه، ج 1، باب فضل المساجد و حرمت، ص 237-713).

مؤمن بودن انسانهاي مسجدي

علت اين امر آن است که مسجد اساساً محل اجتماع و آمد و شد انسانهاي برگزيده و صالح و تقوي پيشه است و اين مطلب در روايات متعددي به صراحت بيان شده است. در حديثي از رسول اکرم (ص) آمده: «إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ يَعْتَادُ الْمَسَاجِدَ فَاشْهَدُوا لَهُ بِالْإِيمَانِ لِأَنَّ اللَّهَ يَقُولُ إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّه». «هنگامي که ديديد مردي بر رفت و آمد به مسجد مداومت مي­کند وي را مؤمن بدانيد.

 خداوند متعال مي­فرمايد: تنها آنان که ايمان به خداوند دارند مساجد خدا را آباد مي­کنند». ( مستدرک الوسائل، ج 3، ص 362، باب 3، روايت 18). اين حديث شريف به خوبي گوياي آن است که انسانهاي مسجدي مؤمن به خداوند متعال مي­باشند. پيامبر (ص) در حديثي ديگر از مسجد به عنوان خانه انسانهاي متقي ياد کرده است و فرموده­اند: «الْمَسَاجِدُ بُيُوتُ الْمُتَّقِينَ وَ مَنْ كَانَتِ الْمَسَاجِدُ بَيْتَهُ ضَمِنَ اللَّهُ لَهُ بِالرَّوْحِ وَ الرَّاحَةِ وَ الْجَوَازِ عَلَى الصِّرَاط». «مساجد خانه انسانهاي متقي است و خداوند متعال رحمت و راحت و عبور بر صراط را براي آنان که مساجد را خانه­هاي خويش قرار داده­اند ضمانت نموده است». و روايت ديگري انسانهاي مسجدي را فرخنده و مبارک آراسته (بر زيورکي آلات انسان) و محفوظ (از اغرافات) معرفي نموده است.

انسانهاي مسجدي الگوها و نمونه­هاي جامعه

امام صادق (ع) نيز انسانهاي مسجدي را از برترين و برگزيدگان جامعه معرفي نموده است. انسان مسجدي اهل بهشت است: پيامبر (ص) در حديثي مي­فرمايند: که آنان که به نداي مؤذنين پاسخ گويند و به سوي مسجد مي­شتابند از اهل بهشت معرفي کرده­اند. (بحارالانوار، ج81، ص154، کتاب صلاة، باب اذان و اقامه)

 اهل مسجدي مانع نزول عذاب الهي

 علاوه بر آنکه در برخي از روايات صريحاً اهل مسجد را انسانهايي فرخنده و مبارک به شمار آورده­اند در پاره­اي ديگر از روايات وجود انسانهاي مسجدي را مايه رفع بلا و تأخير در نزول خشم و غضب الهي بر جامعه شناخته­اند. (حديثي در مستدرک الوسائل، ج 3، ص 366، باب 6، روايت3)

اهل مسجد انسانهايي جوانمرد و با مروت

جوانمردي و بزرگواري نيز يکي از خصوصياتي است که در باب دوست­يابي کاملاً مورد توجه قرار مي­گيرد و در کوران حوادث اين دوستان غيرتمند و جوانمرد هستند که مدافع انسان و ياور او خواهند بود اتفاقاً در روايات نيز يکي از خصوصيات انسانهاي مسجدي جوانمرد بودن آن ذکر کرده و حضور يافتن در مساجد يکي از لوازم مروت و جوانمردي به شمار رفته است.

 سالم ماندن اهل مسجد از بلاهاي آسماني

 آنگاهي که در صورت ادامه عصيان و سرکشي انسانها بر اساس سنت و تغيير ناپذيري الهي عذاب و خشم خداوند نازل مي­شود اين انسانهاي مسجدي هستند که رحمت حق تعالي شامل حال آنان شده و از بلا و انتقام الهي مصون و محفوظ مي­مانند.

در حديثي از پيامبر (ص) آمده است: «إِذَا نَزَلَتِ الْعَاهَاتُ وَ الْآفَاتُ عُوفِيَ أَهْلُ الْمَسَاجِدِ ». «به هنگام نزول بلا و آفت اهل مساجد سالم و محفوظ هستند».

 مسجد پناهگاهي در بروز حوادث و گرفتاريها

 هر انسان در گير و دار مسائل زندگي طبعاً با برخي از ناراحتيها و مشکلات خواهد شد. گاهي اين ناراحتيها به قدري شديد است که به صورت غم و اندوهي جانگاه ظاهر مي­شود  و جلوي انسان را به قصد از پا در آوردن مي­فشارد. پناه بردن به مسجد و نماز و دعا در چنين اوقاتي يکي از راههاي اليتام و رفع اين گونه ناراحتي­هاست.

 مسجد بازار آخرت و برترين مکان در زمين

 در برخي از روايات با تعبيري لطيف از مسجدها به عنوان بازار آخرت ياد شده يعني همان گونه که بازار محل خريد و فروش و مبادله کالا و متاع­هاي دنيوي است مسجد نيز محل کسب امور معنوي و اسبابي است که در سراي آخرت داراي کاربرد و تأثير مي­باشد. در حديثي از رسول اکرم (ص) آمده: «المساجد سوق من السواق الاخرة قراها المغفرة و تحضتها الجنة». «مساجد بازاري از بازارهاي آخرت است از کساني که به آن وارد مي­شوند با مغفرت پذيراي مي­شود و هديه آنان بهشت است».

از سوي ديگر از آنجا که بيشترين اهتمام انسان مؤمن متوجه تهيه و تأمين اسبابي است که در سراي آخرت بدان نياز دارد شوق و انس وي به بازار آخرت (مسجد) به مراتب بيش از علاقه او به بازارهاي دنياست و در جانب مقابل آنان که دنيا و حرص و آز بر متاع آن را وجه همت خويش قرار داده­اند معمولاً سودجويي و سودگرايي انس بيشتري دارند. بنابراين طبيعي است که مؤمنين در هنگام رفتن به مساجد سعي کنند بر ديگران پيشي گيرند و به هنگام خروج ديرتر از همه مسجد را ترک گويند. و بالعکس اهل دنيا پيش از همه به بازار رفته و پس از همه خارج شوند و در برخي از روايات از آنان در رفتن به مسجد شتاب کرده و گوي بسقت را از ديگران مي­برند. به عنوان پرچمدار بهشتيان که در روز قيامت پيش از ديگران به بهشت وارد مي­شويد.

محبت و عشق مؤمن به مسجد

پيامبر و اهل بيت تنها رفتن به مسجد را توصيه نفرموده­اند بلکه از اين بالاتر ما را به محبت ورزيدن و انس و علاقه قلبي داشتن به مسجد تشويق نموده­اند و اين امر ناشي از آن است که مسجد متعلق به حق تعالي و محبوب حق تعالي و محبوب انسان مسلمان است و مؤمن همان گونه که به ذات مقدس حضرت حق تعالي شديدترين علاقه­ها را دارد به مسجد هم که خانه اوست عشق مي­ورزد. و چوب و سنگ و اشيايي که به عنوان اجزاي مسجد به کار رفته است قبل از اينکه اجزاي مسجد باشد آن ربط خاص را با خداوند متعال نداشتند اما اينکه به عنوان اجزاي مسجد به کار برده شده­اند اين ارتباط آنها را در ديد انسان مؤمن محبوب و دوست داشتني مي­کند و باعث مي­شود وي از صميم قلب به در و ديوار خانه خدا عشق ورزيده و به آن بوسه مي­زند.

اهتمام مسلمين و سيره نويسان به ثبت و ضبط مساجد

 بر اساس همين ديد و نگرش مسلمانان صدر اسلام و به تبع آنان سيره­نويسان اسلامي اهتمام کامل خويش را به کار برده و مساجدي را که به دست مبارک پيامبر (ص) و ياران صديق آن حضرت در مناطق مختلف اعم از شهرها و روستاها و اردوگاهاي جنگ و حتي در راهها و کوهستانهاي دور دست ساخته شده ثبت و ضبط نموده­اند. بلکه در موارد زيادي مصلي جايگاهاي نماز آن حضرت را هم که عنوان مسجد نداشته است مشخص کرده­اند با عنايت بر اينکه کتابهاي سيره پيامبر (ص) معمولاً در قرن دوم هجري به بعد نوشته شده است روشن مي­شود که مسلمانان صدر اسلام و به خصوص اصحاب پيامبر (ص) و آل او تا چه ميزان نسبت به اين امر اهتمام داشته­اند و به گونه­اي که سيره­نويسان سالها بعد با مراجعه به آنان توانسته­اند اين مکانها را بطور مشخص در نوشته­هاي خود ذکر کنند.

مسجد و همسايه آن

 فقها با استناد به تأکيدات خاص به رفت و آمد به مسجد نماز خواندن در مسجد را براي همسايه مسجد مستحب مؤکد شمرده­اند و ترک نماز در مسجد توسط همسايه مسجد را مکروه شمرده­اند.

فقيه اهل بيت مرحوم سيد محمد کاظم يزدي در عروة الوثقي مي­فرمايد: براي همسايه مسجد مکروه است که بدون عذري مانند باران نماز را در غير آن مسجد بجاي آورد. همسايه مسجد کيست؟ در برخي از روايات همسايه مسجد را چهل خانه از هر طرف ذکر نموده­اند.

در حديثي از اميرالمؤمنين (ع): «حَرِيمُ الْمَسْجِدِ أَرْبَعُونَ ذِرَاعاً وَ الْجِوَارُ أَرْبَعُونَ دَاراً مِنْ أَرْبَعَةِ جَوَانِبِهَا ». «حريم مسجد چهل ذراع و همسايه­هاي آن چهل خانه از چهار طرف است». در حديث ديگري، کساني که صداي اذان را مي­شنوند به عنوان همسايگان مسجد معرفي شده­اند.

لزوم رعايت اخلاق در رفت و آمد به مسجد

 رفت و آمد به مسجد با انگيزه و اغراض فاسد نه تنها موجب ثواب نيست بلکه ­اي بسا ساير اعمال نيک انسان را نيز تيره مي­کند. هدف از آمدن به مسجد انسان خود را در معرض ريا و سمعه قرار دادن نيست بلکه معمولاً در ديد و نگاه ديگران و انگيزه افراد مختلف است. برخي براي بدست آوردن پاداش و ثواب الهي در سراي ديگر، گروهي به منظور کسب علوم و معارف ديني و پاره­اي به قصد تعظيم شعائر الهي و به پا داشتن نماز که تبلور روح عبادات و بندگي و نيز نمايش روح وحدت و يکپارچگي امت اسلامي است.

تعمير و آباد نگاه داشتن مساجد

يکي از مستحبات مسجد ساختن و تعمير کردن آن است. در رساله­هاي عمليه مي­خوانيم ساختن مسجد و تعمير مسجدي که نزديک به خرابي باشد مستحب است و در روايات که از معصومين (ع) وارد شده نيز بر هر سه امر تأکيد شده است هم ساختن هم تجديد بناء و مرمت و هم رفت و آمد به مساجد مورد تشويق و ترغيب قرار گرفته است. قرآن مجيد عمارت مساجد الهي را تنها در صلاحيت اهل ايمان قرار داده آنجا که فرموده­اند: «إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِر». «تنها کساني مساجد خدا را عمران مي­کنند که به خداوند و روز جزاء ايمان آورده باشند. همچنين تعميرات براي مساجد مانع نزول عذاب الهي مي­شوند».

شرايط براي تعميرکنندگان مساجد

 شرط اول: مربوط به جنبه اعتقادي آنان است که سير حقيقي انسانهاي خداجو و مؤمن به مبدأ و معاد مي­باشد.

 شرط دوم: از به پا دارندگان نماز يا سند نماز به عنوان مظهر بندگي و راز و نياز با خداوند مختص انسانهايي است که بندگي و عبوديت را از قلب و اعضا و جوارح خويش سرايت داده­اند.

 شرط سوم: آبادکنندگان مساجد کساني هستند که زکات يعني حقوق مالي واجب خويش را ادا مي­کنند نه اينکه ساختن و تعمير مسجد بهانه­اي براي شانه خالي کردن از زير بار وجوهات و حقوق شرعي باشد.

شرط چهارم: چهارمين ويژگي آبادکنندگان مساجد مي­فرمايند آنان تنها خشيت خدا را در دل دارند.

 ضرورت حفظ مساجد و آثار اسلامي

تبرک جستن به آثار و وسايل متعلق به پيامبر اکرم (ص) از جمله مسائلي است که ميان مسلمانان مطرح بوده. پيامبر (ص) نه تنها به هيچ گونه از آن نهي ننموده بلکه به انواع مختلف اين امر را تأکيد و امضاء مي­نمودند و اين مسأله در نزد هر کس که کمترين آشنايي با سيره و تاريخ پيامبر (ص) و به خصوص کتابهاي معتبر اهل سنت (سني) داشته باشد امر بديهي به شمار مي­آيد. 

 

 

چهارشنبه 30 مرداد 1387 - 17:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر