پنجشنبه 6 تير 1398 - 4:24
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

حسين آرياني
نفر نخست جشنواره مطبوعات در رشته مقاله‌ ادبي هنري

 

فيلم عامه‌پسند متفاوت

 

 

نقد فيلم «انعكاس» ساخته رضا كريمي

فيلم «انعكاس» چهارمين فيلم رضا كريمي پس از فيلم‌هاي «عشق بعلاوه 2»، «هزاران زن مثل من» و «تب» است. كريمي در كارنامه سينمايي‌اش به اين معروف است كه انگشت روي مضامين حساسيت‌برانگيز مي‌گذارد مثلاً «عشق بعلاوه 2» داستان زني است كه از خارج باز مي‌گردد و مي‌خواهد عشق سابقش را كه حالا مردي متأهل است دوباره به دست بياورد يا «تب» داستان زني مسن‌تر از شوهر جوانش است كه مي‌خواهد با همراهي معشوق سابقش پول‌هاي پدر شوهرش را به سرقت ببرد.

حال فيلم «انعكاس» را پيش رو داريم كه باز هم مضمون‌جسورانه‌اي دارد فيلم درباره همراهي مرد و زني جوان است كه طي حادثه‌اي در اثر زخمي‌شدن مرد، زن او را به بيمارستان مي‌برد. سر رسيدن همسر قانوني مرد باعث مي‌شود دختر جوان فرار كند و با همراه شدن با او متوجه مي‌شويم كه او هم زني متأهل است. شوهر متعصب و شكاك، زنش را كه سعي دارد چيزي را مخفي نگه دارد، زير نظر مي‌گيرد و سرانجام مي‌فهمد كه او با نامزد سابقش ملاقاتي داشته كه در اثر حادثه‌اي در همين ملاقات فلج‌ شده است. مرد با تصور اين كه زنش به او خيانت كرده در مسير خيانتي موازي قرار مي‌گيرد ولي درست در نقطه پايان منصرف مي‌شود و به سوي زنش باز مي‌گردد و با اعتراف مرد جوان و نامه زنش متوجه مي‌شود كه زنش نيز به او وفادار بوده است.

با مرور داستان فيلم «انعكاس» متوجه مي‌شويم كه فيلم به حيطه ملتهب خيانت وارد شده است. در ابتداي فيلم تعليق زيادي بر داستان حكم‌فرماست و تماشاگر به شدت نسبت به يك رابطه ممنوع كنجكاو مي‌شود همراهي يك مرد و زن جوان و پنهان نگه داشتن تعمدي حوادثي كه بين آن‌ها رخ داده است تماشاگر را مشتاق به دنبال داستان مي‌كشاند اين نوع داستان‌پردازي روي مضمون حساس خيانت در ذهن تماشاگر اين سئول را به وجود مي‌آورد كه فيلمساز چگونه مي‌خواهد فيلم را به پايان برساند تا حساسيت برانگيز نباشد و دچار مميزي نشود؟ در پايان معلوم مي‌شود كه اصولاً مسئله خيانت يك سوء تفاهم بيش نبوده است به همين دليل تماشاگر پس از آن همه تعليق و برانگيختن كنجكاوي احساس مي‌كند كه از اول داستان به وي دروغ گفته شده تنها به اين دليل كه فيلم را با اشتياق دنبال كند ولي متأسفانه پايان فيلم آن اشتياق اوليه را برآورده نمي‌سازد.

داستان فيلم «انعكاس» از آن داستان‌هايي است كه در شرايط جامعه ما اصولاً قابليت ساخته شدن را ندارند چرا كه خواه ناخواه براي اينكه بخواهي مضمون خيانت و وفاداري را كامل به تصوير بكشي بايد از خط قرمزها عبور كني كه اين در جامعه ما و با اصول اخلاقي و اعتقادي ما جور در نمي‌آيد.

درست است كه فيلم در مورد مضمون حساسش نمي‌تواند حق‌ مطلب را ادا كند اما فيلم «انعكاس» با وجود آنكه فيلمي براي مخاطب عام است با فيلم‌هاي سهل‌انگارانه و سطحي رايج فرق مي‌كند. در آن مي‌توان خلاقيت‌هايي را از كارگردانش يافت كه نشان از وسواس و وقت‌گذاشتن او بر مقوله فيلم‌سازي دارند. يكي از مسائلي كه نشان از اين خلاقيت دارد مسئله «قرينه‌سازي» در فيلم است.

مثلاً در صحنه‌اي شوهر (كامبيز ديرباز) به دروغ پشت تلفن به همسرش (مهناز افشار) مي‌گويد كه به دليل طول كشيدن كارش مجبور است در اصفهان بماند در حالي كه دليل اصلي ماندنش در آن شهر يك زن ديگر است. درست در زماني كه همسر (مهناز افشار) گوشي را قطع مي‌كند سينا (حميد گودرزي) با ليوان‌هاي چاي سر مي‌رسد و به مهناز افشار در جواب اينكه زنش نگران نمي‌شود همان دروغي را تحويل مي‌دهد كه شوهر مهناز افشار به او گفته است.

يا صحنه‌اي را به ياد بياوريم كه مهناز افشار و حميد گودرزي در فرودگاه نشسته و در حال صحبت و مرور خاطرات گذشته‌شان هستند ولي كامبيز ديرباز و شهره قمر در اصفهان و در حال گشت و گذارند چنين قرينه سازي‌هايي معني واژه «انعكاس» را كامل مي‌كنند يعني اينكه هر چه در جايي ديگر در رابطه با ما رخ مي‌دهد انعكاس اعمال خودمان است. سعيد حاجي‌ميري تهيه‌كننده و تدوينگر فيلم هم به همين مسئله اشاره مي‌كند وي مي‌گويد: «حرفي كه فيلم مي‌خواهد بزند مشخص است، حرف حكيمانه‌اي مي‌زند. كه آقا، در دنيا به ناموس كسي نگاه نكن، به ناموست نگاه مي‌كنند. آن قدر روايت و حديث داريم كه اگر كسي بدي تو را مي‌گويد، ببين تو بد كه را مي‌گويي؟ چقدر داريم از اين احاديث، اين‌ها همه انعكاس است ديگر، از هر دست بدهي از همان دست مي‌گيري، عقوبت در اين دنياست و مكافات در آن دنيا.»

چنيني ظرايفي در فيلم باعث مي‌شود كه «انعكاس» از يك فيلم عامه‌پسند مرسوم فراتر برود اما مضمون ملتهبي كه كارگردان خود را به آن محدود و محصور كرده، باعث مي‌شود كه «انعكاس» هر چند بدل به فيلم ضعيفي نشود ولي در حد يك فيلم متوسط باقي بماند.

 

 

دوشنبه 21 مرداد 1387 - 12:33


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری