يكشنبه 1 بهمن 1396 - 22:13
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

حجه الاسلام بناب
عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت معلم آذربايجان

 

اعتکاف و تقويت عبوديت

 

 

دين مبين اسلام با توجه به جامعيتي که دارد دستورات لازم و نسخه هاي شفابخش براي درمان مرض ها و دردهاي فردي و اجتماعي انسان ارائه کرده و مي تواند انسان را از ورطه هلاکت و بدبختي به سوي ساحل نجات و سعادت رهنمون سازد و توجه به اين دستورات، تمامي نگراني ها و تشويش ها را از انسان مي زدايد و به وي در ابعاد فردي و اجتماعي آرامشي خاص مي بخشد. در اين صورت تهاجم فکري و اخلاقي و فرهنگي نمي تواند چنين انسان و جامعه اي را تهديد کند و در معرض خطرناکترين آسيب هاي عقيدتي و اخلاقي قرار دهد.

 يکي از سنت هايي که مي تواند امت اسلام را از اين خطر بيمه کند استفاده از فرصت هايي است که اسلام و اولياء الهي به آن عمل و توصيه نموده اند و به وسيله آن، پيروان راستين خود را از علقه هاي بازدارنده مادي رهانيده و در زمانها و مکانهاي مبارک پيوند آنها را با خالق تحکيم و تقويت مي کنند، در اين راستا ماههاي رجب، شعبان و رمضان از فرصتهايي است که جامعه اسلامي مي تواند سر سفره احسان و مهماني خداوند متنعم شود. از جمله سنت هاي اسلامي که در فقه نيز باب جداگانه اي را به خود اختصاص داده، سنت حسنه اعتکاف است و از مناسبتهاي ماه رجب مي باشد که مومنان در 13، 14 و 15 رجب سه روز متوالي روزه مي گيرند و جز براي اعمال ضروري از مسجد خارج نمي شوند.

با وجود اينکه تمامي ابعاد اسرار اعتکاف براي ما روشن نيست اما از ظواهر آيات و بيانات پيامبر و اهل بيت عليهم السلام استفاده مي شود که اين سنت از عاليترين زمينه هاي تقويت عبوديت و بندگي و تهذيب نفس است و به برکت آن مي توان توشه اي معنوي از اجتماع نوراني موحدان در مراسم اعتکاف به دست آورد.

ديدگاه قرآن نسبت به معتکفين وعهدنا الي ابراهيم و اسمعيل ان طهرابيتي للطائفين و العاکفين و الرکع السجود، و امر نموديم به ابراهيم و اسماعيل تا مسجد الحرام را آماده براي طواف کنندگان، معتکفين، رکوع کنندگان و سجده کنندگان سازيد ( بقره - 125) از اين آيه مي توان به چند اصل و پيام قرآني دست يافت:

1-    مقام معتکفين مقامي والاست به حدي که خداوند دو پيامبر خود را مامور آماده سازي مسجد براي آنان مي کند.

 2- يکي از اهداف تاسيس خانه خدا ومساجد همطراز آن اعتکاف در آن است

3-    آماده سازي مساجد براي عبادت از جمله اعتکاف از وظايف اولياء بزرگ الهي است .

4-    عمل اعتکاف عملي مقدس است بنابراين بايد در بهترين قطعه هاي زمين مانند مسجد الحرام و يا مساجد جامع صورت گيرد.

5-    عملي است عبادي و مقدس، بنابراين در بين اعمالي چون طواف خانه خدا و رکوع و سجود ذکر شده است.

 6- با توجه به دستور آماده سازي خانه خدا به پيامبران معلوم مي شود اعتکاف نوعي مهماني معنوي است به خداوند متعال خانه خود را براي آن مهماني و ميهمانان مهيا نموده است.

   آداب اعتکاف

 اعتکاف داراي آدابي خاص است که رعايت نکردن آنها باعث نقصان آن مي شود . اين آداب دو گونه است، يکي آداب ظاهري است همچون روزه گرفتن و در مسجد مقيم شدن و ... و ديگري آداب باطني است چون اخلاص و تفکر نکردن در امور دنيوي و... اين دو چون دو بال پرنده اي مي باشند که عدم وجود يکي، باعث از بين رفتن کارآيي آن ديگري مي شود و پرواز را غير ممکن مي سازد.

 آداب معنوي اعتکاف يا آداب باطنيه توجه به عز ربوبيت و ذل عبوديت. نه تنها در اعتکاف بلکه در هر عبادتي جز با قدم عبوديت نمي توان به معرج حقيقي و قرب الهي دست يافت. خداي تعالي در سوره شريفه اسرار آيه اول مي فرمايند: « سبحان الذي اسري بعبده: منزه است خداوندي که بنده اش را سير داد» ... يعني بي عبوديت او، بي بندگي او سيري وجود ندارد. عبوديت مجوزي است براي ورود به ملکوت و سير در آن. حضرت امام خميني (ره) در اين زمينه مي فرمايند: يکي از آداب قلبيه در عبادات و وظايف باطنيه سالک طريق آخرت، توجه به عز ربوبيت و ذل عبوديت است و آن يکي از منازل مهمه سالک است، که قوت سلوک هر کس به مقدار قوت اين نظر است بلکه کمال ونقص انسانيت، تابع کمال و نقص اين امر است».

و نيز مي فرمايند: «سالک الي ا... را ضروري است که به مقام ذل خود پي برد و نصب العين او ذل عبوديت و عزت بوبيت باشد و هر چه اين نظر قوت گيرد، عبادت، روحاني تر و روح عبادت قوي تر مي شود، تا اگر به دستگيري حق و اولياي اکمل عليهم السلام مي توانست به حقيقت عبوديت و کنه آن واصل شود، از سر عبادت لمحه اي در مي يابد. اخلاص تائب و سالکي که اخلاص نداشته باشد در سلوک و عبادت خود چشم به غير خواهد داشت و بندگي غير را پذيرا خواهد شد، که حکما گفته اند: « بنده آني که در بند آني» گفته شد که بي عبوديت وبندگي حضرت حق، بلکه هر عبادت ديگري ناقص است.

 پيامبر اکرم (ص) مي فرمايد: « هر کس يک روز را به منظور کسب عنايت الهي و قرب به خدا، اعتکاف کند خداوند بين او و آتش (جهنم) سه خندق ايجاد مي کند که فاصله هريک تا ديگري پيش از مسافت زمين و آسمان است .

مداومت بر ذکر خدا و نماز و تلاوت قرآن: روح اعتکاف عبارت است از بريدن از غير خدا و پيوستن به خدا، و سالک را بهترين وسيله اي که بتواند بر عبادت ها و اعتکاف خود، روحي الهي بخشد نماز و تلاوت قرآن و ذکر خداي تعالي مي باشد چرا که « الصلاه معراج المومن» يعني نماز وسيله سير به سوي خداست يعني بدون وسيله، رسيدن به سرچشمه وجود بيهوده است و شايد هم غير ممکن. علامه حسن زاده آملي درباره ذکر و اينکه اين ذکر در جميع موجودات سريان دارد، چه انسان و چه ديگر موجودات، مي فرمايند: « ذکر باري، ساري در جمع عبد است، يعني در روح و قلب و نفس و قواي روحانيه و جسمانيه اوست، زيرا بقاي موجودات به هويت سازي الهيه در همه است بلکه جميع موجودات جز شئون و آيات آسماني اين هويت نيستند که « هوالاول و الاخر و الظاهر و الباطن» يعني ذکر سالک بايد با تمام اعضا انجام گيرد. دست او ذکر گويد، پاي او ذکر گويد، لب او ذکر گويد، قلب او ذکر گويد و ... و به طور کلي با تمام وجود ذکر او گويد» اجتناب از جلوه هاي دنيايي در اعتکاف هر آنچه باعث گرفتن از جمال مطلوب گردد و مانعي شود در برابر معتکف و سالک الي ا... هر قدر تفکر و تمايل به آن مانع، کاهش يابد، آن مانع کم کم از ميان بر مي خيزد و فوراً قلب به سوي محبوب پرواز نموده، متعلق به دامن آن مي شود.

شخص معتکف بايد بداند که براي چه اعتکاف مي کند، به مهماني چه کسي مي رود، کرامت خويش را بداند که اين دنيا مزبله اي بيش نيست و ارزشي ندارد که انسان عمري را به دنبال آن بدود. تو را از کنکره عرش مي زنند صغير ندانمت که در اين دامگه چه افتاده است باز ايستادن از گناه ارزش واقعي اعتکاف زماني جلوه دارد که زمينه ترک گناه شود و باعث شود انسان دشمن کينه توز گناه گردد. چنانکه پيامبر اکرم (ص) مي فرمايند: « اعتکاف کننده از انجام گناه باز مي ايستد و بدين وسيله اجر کسي که همه نيکي ها و حسنات را انجام مي دهد، اجر خواهد داشت» و نيز مي فرمايد « اعتکاف کننده از گناه و معصيت اعتکاف مي کند» زمان و مکان اعتکاف اعتکاف بايد در مسجد الحرام يا مسجد النبي يا مسجد کوفه يا مسجد بصره صورت گيرد و حداقل اين است که در مسجد جامع يک شهر صورت گيرد. در ضمن اعتکاف در هر ماه و ايامي که روزه در آنها صحيح است، مي تواند انجام گيرد. ولي افضل آن است که در دهه آخر ماه مبارک رمضان که پيامبر اکرم (ص) نيز در آن روزها معتکف مي شدند يا سيزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه رجب که مصادف با ميلاد مبارک حضرت امير المومنين علي عليه السلام است، انجام گيرد.

 واجبات اعتکاف

يکي از واجبات اعتکاف، روزه داشتن سه روزه اعتکاف است و اين روزه ماننده روزه ماه رمضان است که ابطال آن کفاره روزه رمضان را خواهد داشت.

مستحبات اعتکاف

 الف- شب سيزدهم دو رکعت نماز ( بعد از حمد، سوره يس و تبارک الملک و توحيد خوانده شود.)

 ب- شب چهاردهم، چهار رکعت نماز با دو سلام به روش نماز فوق الذکر.

ج- شب پانزدهم، شش رکعت نماز به سه سلام به روش نماز قسمت اول

 د- روزه روزهاي سيزدهم، چهاردهم و پانزدهم براي کساني که در حال اعتکاف نيستند.

 ه - غسل شب و روز پانزدهم.

و- احياي شب پانزدهم براي عبادت

 ز- زيارت اميرالمومنين در روز سيزدهم.

ح- داوزده رکعت نماز در شب پانزدهم به طريق نماز صبح لکن سوره بعد از حمد چهار مرتبه خوانده شود

ط- نماز حضرت سلمان: اين نماز ده رکعت است و بعد از هر دو رکعت سلام داده مي شود به عبارت ديگر پنج نماز دو رکعتي مي باشد. در هر رکعت يک مرتبه حمد و سه مرتبه سوره توحيد و کافرون بخواند و بعد از هر سلام دستها را بلند کند و بگويد: « لا اله الا ا... وحده لا شريک له، له الملک و له الحمد، يحيي و يميت و هو حي لايموت، بيده الخير و هو علي کل شي قديرٌ».

ي- عمل ام داود: اين عملي در ايام البيض يعني سيزدهم، چهاردهم و پانزدهم استحباب دارد در وسط روز بعد از نماز ظهر و عصر انجام مي شود. عمل ام داود به اين ترتيب است که وقتي نماز ظهر و عصر در اول وقت به جا آورد، سعي کند رکوع و سجده هاي نماز ظهر و عصر را خوب به جا آورد و نمازش در مکان خلوتي باشد که چيزي وي را مشغول نسازد و با او حرف نزند. وقتي که از نماز ظهر و عصر فارغ شد، قبل از آنکه برگردد، اعمال ذيل را بايد انجام دهد:

1-صد مرتبه بخواند سوره حمد، توحيد و آيت الکرسي را.

 2-يک مرتبه بخواند سوره انعام، بني اسرائيل، کهف، لقمان، يس، صافات، سجده، حمد، فتح واقعه، ملک، نون و «اذا السماء انشقت» تا آخر قرآن.

 

 

 

 

سه‌شنبه 25 تير 1387 - 11:36


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری