دوشنبه 4 شهريور 1398 - 14:2
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

دكتر داود ميرزايي مقدم
مدیر کل دفتر مطالعات و رصد فرهنگی

 

نوآوري و شكوفايي تبليغي

 

 

امسال انقلاب شكوهمند اسلامي 30 ساله مي‌شود و بدون شك گذشت سه دهه از اين حركت نوآورانه، تداوم آن را سخت به نوآوري و برنامه‌هاي تازه نيازمند مي‌سازد. در روزگاري كه پيكار فرهنگ و تمدن در دنياي جديد درگرفته است، فرهنگ و تمدني باقي مي‌ماند و به شكوفايي مي‌رسد كه به دنبال راه‌هاي نو براي پاسخ به نيازهاي آحاد جامعه بشري باشد. بي‌هيچ شبهه، فرهنگ و تمدن انسان‌ساز اسلام (در پناه كتابي كه هر روز كه مي‌گذرد بيش از پيش دريچه‌هاي تازه‌اي را براي زندگي بشر ‌گشوده، ژرفاي حيرت‌انگيزش مشخص مي‌شود و بهترين راهنماي انسان خسته مدرن و درگير در زندگي ماشيني است)، از 14 قرن پيش تاكنون توانسته متناسب با نيازهاي انسان‌هاي هر زمان، راه‌هاي نو و بديعي را براي زندگي و نزديكي هر چه بيشتر به معبود، ارائه نمايد و با نگرشي كلان و فارغ از دسته‌بندي‌هاي آزاردهنده جوامع انساني در هر عصر، به تعالي نوع بشر و زندگي انسان‌هاي خواهان كمال و تعالي كمك نمايد و انسان امروز كه در هر جاي اين كره خاكي زندگي مي‌كند نمي‌تواند بدون نوآوري و خلاقيت، ادامه حيات دهد.

خانواده بزرگ سازمان تبليغات اسلامي كه پرچم‌دار توسعه فرهنگ ديني در داخل مرزهاي ايران عزيز است سال 1386 را علي‌رغم تلاش و كوشش سازنده و ابتكار و خلاقيت كاركنان خود، با سختي‌ها و تنگناهاي قابل توجهي پشت سر گذاشت. در شرايطي كه به طور متوسط، 70 درصد از اعتبارات پيش‌بيني شده و برنامه‌اي تحقق پيدا كرد، مي‌توان به‌راحتي به اين نتيجه رسيد كه حداقل به ميزان 30 درصد از تحقق اهداف پيش‌بيني شده عقب هستيم و دشمنان انقلاب اما در اردوگاه مقابل با حركتي هدفمند، پشتيباني برنامه‌ريزي شده، اختصاص و هزينه بودجه‌هاي قابل توجه، همچنان در حال تلاش و تكاپو هستند.

لازم نيست كسي براي مبارزه با انقلاب اسلامي و تضعيف آن، حتماً در اردوگاه مقابل نظام جمهوري اسلامي و با نماد و سمبل خاص آن قرار بگيرد؛ اگر هر نفر از ما كه داعيه‌دار حركت و تلاش در سيستم كلان فرهنگ اسلامي هستيم درست به وظيفه‌مان عمل نكنيم، بدون فكر و كار كارشناسي نسبت به ديگران اظهار نظر كنيم و برنامه‌هاي كاري ديگران را به هر نحو تضعيف كنيم، بدون گرفتن هيچ جيره و مواجبي به دشمن كمك كرده‌ايم. رهبر معظم انقلاب اسلامي در جمع مداحان اهل بيت در 23 آبان‌ماه 1374 فرمودند: «عزيزان من، توجه بكنيد. نكند ضد انقلابي كه نه اهل ‌بيت را دوست دارد، نه اهل بيت را مي‌شناسد، نه اصلاً از دشمنانشان تبري و برائتي دارد و نه اصلاً با اسلام و خدا و دين ارتباطي دارد، بيايد به نام تشيع يا به نام برائت از دشمنان فاطمه زهرا (سلام‌الله‌عليها) كاري بكند كه شما را در محاصره بيندازد و پيام اسلام را محدود كند. آن‌ها قصدشان اين است. شما ببينيد الآن آمريكايي‌ها چقدر پول خرج مي‌كنند تا بين ملت ايران و حكومت جمهوري اسلامي و كشورهاي اسلامي جدايي بيندازند. نكند شما يك‌وقت مفت و مجاني و بدون گرفتن حتي يك دلار به آن‌ها كمك كنيد!... آيه قرآن (آيات 103 و 104 سوره كهف) مي‌گويد كه خسرانكارترين آدم‌ها كساني هستند كه يك تلاش گمراهي مي‌كنند: «ضل سعيهم» يعني تلاشي كه در زندگي مي‌كنند تلاش گمراهي است و هدف‌گيري‌اش درست نيست، در حالي‌ كه خيال مي‌كنند كار خوبي دارند انجام مي‌دهند. پس حواستان جمع باشد.»

لازم نيست كه بودجه‌هاي هنگفت دشمنان نظام جمهوري اسلامي ايران را براي مبارزه علني با توسعه فرهنگ ديني اسلام در ايران و ديگر نقاط جهان و روش‌هاي نو و جديد آنان را در مبارزه خاموش اما پرشتاب با دين مبين اسلام، يادآوري كنيم. يا فراتر از آن لازم نيست كه بگوييم فرقه‌هاي مذهبي مقابل اسلام عزيز در نقاط مختلف كشور چقدر به آهنگ مقابله خود افزوده‌اند. مروري بر خبرنامه‌هاي مختلف فرهنگي و ديني مي‌تواند اثبات‌گر اين مدعا باشد و اين‌همه به ما هشدار مي‌دهد بايد خيلي جدي‌تر حركت كنيم، نوآورانه‌تر بينديشيم، خلاقانه‌تر عمل كنيم، و فكر نكنيم چون تماميت نظام جمهوري اسلامي در خاك پاك و پهناور ايران اسلامي در دست ماست از دشمن هيچ كاري برنمي‌آيد.

عرصه فعاليت ما در سازمان تبليغات اسلامي، عرصه‌اي نرم‌افزاري است و همگان مي‌دانند كه در اين پهنه، دشمنان ما هر روز با ابتكارات جديدي به ميدان مي‌آيند. رهبري معظم انقلاب اسلامي با تحليل شرايط موجود، سال 1387 را سال خلاقيت و نوآوري نام نهاده‌اند. ديگر وقت آن گذشته است كه تبليغ و به‌خصوص تبليغ دين را امري ساده ببينيم. همه ما مي‌دانيم تبليغ دين امري ظريف و پيچيده است و متناسب با ظرافت و پيچيدگي‌هاي آن بايد برنامه جديد ارائه كنيم. دوستي مي‌گفت: «يكي از اقوام ما در يكي از نقاط كشور از طريق ماهواره به يكي از فرقه‌هاي عرفاني (كاذب) علاقه‌مند شد. با شبكه مورد نظر تماس تلفني برقرار كرد و از علاقه‌مندي‌اش گفت. به او گفتند شما ديگر تماس نگيريد ما با شما تماس مي‌گيريم. يك هفته بعد يكي از مأموران زبده تبليغي خود را با هماهنگي قبلي براي آشنايي و تشرف(!) فرد مورد نظر و خانواده‌اش به مسلك‌شان از آن‌سوي دنيا فرستادند. او در بهترين هتل شهر مورد نظر اقامت گزيد و برنامه مدوني را براي راهنمايي افراد هدف خود به اجرا درآورد و پس از موفقيت در كارش به كشورش بازگشت. قضيه در اينجا تمام نشد. يك هفته بعد يك مبلغ ديگر از يكي ديگر از كشورها براي ادامه كار مأمور قبلي آمد و در منزل فرد مورد نظر ساكن شد و او نيز پس از انجام كارهاي مورد نظر و موفقيت در كارش به كشور خود برگشت و حتي كادوهاي هديه شده را علي‌رغم اصرار ميزبان قبول نكرد و با اصرار زياد، ميزبان پس از پرداخت پول اقلام تهيه شده، آن‌هارا با خود برد.» و شما هم شايد مثل نگارنده موارد ديگري را از تجربه‌هاي اين‌گونه شنيده و يا ديده باشيد. اين نشان مي‌دهد دشمنان ما آگاهانه و با برنامه «مي‌دانند چه مي‌كنند.» من كه (به تناسب حرفه‌ام) اين ماجراها را مي‌بينم يا مي‌شنوم بيش از پيش مصمم مي‌شوم در كارم برنامه‌ريزي نوآورانه و جدي داشته باشم و هر روزم بهتر از روز قبل باشد و با دادن انرژي مثبت به همكاران و اطرافيانم آن‌ها را مصمم به حركت جدي و خلاق در كارشان مي‌كنم و مي‌دانم شما نيز اين‌گونه هستيد.

آيا كسي هست كه نداند نوآوري و خلاقيت، به‌كارگيري توانايي‌هاي ذهني براي ايجاد يك فكر يا مفهوم جديد است و فراگرد ايجاد فكرهاي جديد و تبديل آن فكرها به عمل و كاربردهاي سودمند را نوآوري مي‌گويند؟ در مديريت سازمان، موفقيت نهايي و حتي گاهي بقاي آن، به ميزان توانايي برنامه‌ريزان در ايجاد نوآوري و به كارگيري فكرهاي نو بستگي دارد. مهم‌ترين دليل نياز به خلاقيت و نوآوري بروز مشكل است. حل مشكل به دو شيوه حل عقلايي و حل خلاقانه ميسر است. براي ظهور يك ذهنيت خلاق بايد تعريف دقيقي از مشكل ارائه گردد. همچنين زمينه استفاده از راه حل‌هاي گوناگون، سواي از راه حل‌هاي مرسوم، ايجاد شود.

نيك مي‌دانيم كه مسئله حائز اهميت در رابطه با خلاقيت، موانع خلاقيت است كه در چهار مورد خلاصه مي‌شود:

1- ترس از انتقاد و شكست

2- عدم اعتماد به نفس

3- تمايل به همرنگي و همگونگي

4-  تمركز ذهن

انسدادهاي ادراكي چون ثبات، تعهد، تراكم و بي‌خيالي از مهم‌ترين موانع ذهني خلاقيت به شمار مي‌آيند. با آگاهي از انسدادهاي ادراكي خود و اجراي روش‌هاي خاص مي‌توان مهارت‌هاي حل مسئله را به گونه‌اي خلاق افزايش داد. به زعم صاحب‌نظران، حل خلاقانه مشكل شامل چهار مرحله آمادگي، تكوين، روشنگري و تأييد است. يكي از چالش‌ها و وظايف خطير مديران، ايجاد يك نظام حمايتي براي پرورش نوآوري است و به طور اجمالي، اصول مديريت براي نوآوري بدين شرح‌اند:

1- جداسازي افراد از يكديگر و جوركردن افراد باهم

2- نظارت و گوشزد كردن

3- پاداش دادن به افرادي كه چندين نقش را ايفا مي‌كنند

براي نوآوري در تبليغ نيازمند دانستن و به كار بستن بايسته‌هاي كارشناسي و علمي فوق هستيم. داشتن برنامه‌ و فكر تازه در آغاز هر هفته‌ (نمي‌گويم هر روز!) براي تك‌تك ما ضروري است. چرا كه همه سازمان‌ها براي بقا، نيازمند انديشه‌هاي نو و نظرات بديع و تازه‌اند. خلاقيت و نوآوري چنان به هم درآميخته‌اند كه ارائه تعريف مستقلي از هركدام دشوار است. خلاقيت، پيدايي و توليد يك انديشه و فكر نو است؛ درحالي كه نوآوري، عملي ساختن آن انديشه و فكر است. براي آنكه ايده جديدي خلق شده و توسعه يابد، بايد نيروهاي پيش‌برنده بر نيروهاي بازدارنده غلبه كنند و شرايط به گونه‌اي باشد كه نيروهاي پيش‌برنده‌، ما را به سوي نظر و شيوه جديد راهنمايي كنند. در زمينه فنون و تكنيك‌هاي خلاقيت و نوآوري شيوه‌هاي متنوعي مانند موارد زير مد نظر هستند:

1- تحرك مغزي

2- ارتباط اجباري

3- تجزيه و تحليل مورفولوژيك (ريخت‌شناسانه)

4- گردش تخيلي

5- سئوالات ايده‌برانگيز

6- تفكر موازي

عمده اين روش‌ها در راستاي رفع انسدادهاي ادراكي و پرورش نوآوري، نقش تسهيل‌كنندگي دارند. شايد يكي از مهم‌ترين عوامل تسهيل و تقويت توان خلاقيت و نوآوري در سازمان، ساختار مناسب و تشكيلات متناسب با اهداف موردنظر است. طبق نظر كارشناسان، «ساختار زيستي يا ارگانيك» ساختار مناسب خلاقيت و نوآوري در سازمان است.

طبق آخرين دستاوردهاي علمي، عوامل موثر درخلاقيت و نوآوري به چهار دسته تقسيم شده‌اند:

1- به كارگيري و جذب نيروهاي خلاق و نوآور در سازمان

2- امكانات مناسب تحقيقاتي و مالي براي كوشش‌هاي نوآورانه

3- آزادي عمل كافي در انجام فعاليت‌ها و تلاش‌هاي خلاق

4- به‌كارگيري نتايج حاصل از فعاليت‌هاي خلاق و دادن پاداش مناسب به افراد خلاق

تبادل فرهنگي ميان سازمان‌ها و در كنار هم قرار دادن افراد محافظه‌كار و سنتي با افراد نوجو و ايجاد محيطي كه در آن اطلاعات و نظرات به سهولت مبادله مي‌گردند، همه تسهيلاتي است كه مجموعه سازماني را به سوي نوآوري و خلاقيت سوق مي‌دهد. حال اين سؤال وجود دارد كه سازمان تبليغات اسلامي چقدر به اين الگو نزديك است و خود ما در مسئوليت‌هاي مختلف چقدر اين‌گونه فكر مي‌كنيم و به نوآوري و خلاقيت در سازمانمان مي‌انديشيم؟ امسال بهترين فرصت براي آن است تا بدانيم چقدر در تبليغ دين اسلام نوآوريم. 

 

چهارشنبه 12 تير 1387 - 11:38


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری