يكشنبه 28 مهر 1398 - 19:41
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

نيما نوربخش

 

لزوم نوآوري در سينماي عامه‌پسند

 

 

نقد فيلم تلافي به كارگرداني سعيد اسدي

نمي‌دانم اين حرف از كجا آغاز شد كه منتقدان با فيلم‌هايي كه پرفروش هستند و مردم را به سالن سينما مي‌كشانند مشكل دارند، آن هم در دوره و زمانه‌اي كه سينماي ايران از مشكلات اقتصادي به شدت رنج مي‌برد. اتفاقاً هنر عامه‌پسند جايگاه مهمي در سينماي جهان دارد. مثلاً در ژانر كمدي اولين مثالي كه به ذهن مي‌آيد چاپلين است كه هم فيلم‌هايش با استقبال عموم تماشاگران روبه‌رو بود و هم با استقبال خواص و سينماشناسان؛ اما فكر مي‌كنم اين سوء تفاهم بيشتر مربوط به كيفيت فيلم‌هاست تا فروش زيادشان. چنان كه فيلم‌هاي پرفروش زيادي هم بودند مثل «شوكران»، «اجاره‌نشين‌ها» و... كه هم در گيشه موفق بودند و هم از جانب خواص و منتقدان ستايش شده‌اند. شايد پرسيده شود چرا فيلم‌هاي عامه‌پسند با حساسيت بيشتري نقد مي‌شوند؟ در پاسخ بايد گفت درست است كه مسئله استقبال تماشاگر در سينما حياتي است ولي اين دليل نمي‌شود كه فيلمساز از همان ابتدا قيد فيلم خوب ساختن را بزند و بخواهد به هر قيمت به فروش فيلم فكر كند و فيلم بسازد.

سعيد اسدي با ساخت فيلم‌هايي چون «مهمان» و «تلافي» بدل به فيلمسازي از سينماي عامه‌پسند ما شده است. اين در حالي است كه او در فيلم‌هايي چون «عشق گمشده» و «آواز قو» تجربيات قابل توجهي داشت و با وجود ضعف‌هايي كه اين دو فيلم داشتند اين آثار در سطح بالاتري از «مهمان» و «تلافي» قرار مي‌گيرند.

«تلافي» همان فرمول تركيب يك داستان عاشقانه با موقعيت‌هاي طنز را كه در سينماي عامه‌پسند ما از فرمول‌هاي تضمين‌كننده فروش فيلم‌هاست به كار مي‌گيرد، ولي متأسفانه سعيد اسدي ويژگي متفاوتي به اين فرمول هميشگي نمي‌بخشد.

«تلافي» داستان هميشگي عشق و ازدواج دختر پولدار و پسر فقير و لوطي‌مسلك را روايت مي‌كند. اين ايده داستاني قدمتي طولاني دارد كه ريشه‌اش به فيلمفارسي‌هاي پيش از انقلاب باز مي‌گردد. در اين نوع فيلم‌ها برخورد و سپس دلبستگي بين دختر پولدار و پسر فقير بسيار تصادفي و معمولاً در موقعيتي كه دختر در خطر است و پسر به دفاع از او برمي‌خيزد، شكل مي‌گيرد. مثل فيلم «تلافي» كه زن (نيوشا ضيغمي) مورد حمله معمار ساختمان قرار مي‌گيرد و مرد (حميد گودرزي) لوطي‌منشانه از او دفاع مي‌كند. بدين ترتيب به گونه‌اي روياگونه فاصله طبقاتي آن‌ها در يك چشم‌ به هم زدن فراموش مي‌شود، در حالي كه شكل‌گيري اين عشق پيروي از فرمول هميشگي سينماي عامه‌پسند به نظر مي‌آيد.

نمونه‌اي ديگر از مشكلات فيلم، صحنه‌اي است كه دزد براي گرفتن پول بيشتر به نزد مرد مي‌آيد ولي وقتي از ساختمان بيرون مي‌آيد با اينكه از كنار زن مي‌گذرد، به گونه‌اي اغراق‌آميز و كميك، زن او را نمي‌بيند. در حالي كه اسدي مي‌توانست همين‌جا گره داستان را باز كند و دختر دزد را ببيند بعد سعي كند شيوه جديدي در داستان‌گويي را هر چند در چارچوب سينماي عامه‌پسند بيازمايد.

يكي ديگر از ويژگي‌هاي فيلم‌هاي عامه‌پسند ما اين است كه ناگهان در داستان در سخت‌ترين شرايط به شكلي روياگونه مسائل به ميل قهرمانان فيلم تغيير مي‌كند. مثلاً مي‌توانيم به پايان‌ فيلم اشاره كنيم كه سرطان پيش‌رونده دختر ناگهان خوب مي‌شود تا داستان به خوبي و خوشي پايان يابد.

نكته ديگر در مورد فيلم آن است كه فيلمساز سعي كرده عناصري را در داستان فيلم به كار بگيرد كه اين عناصر در فيلم تحميلي و اغراق‌آميز به نظر مي‌رسند. مثل برخورد تصادفي مرد با دختر كر و لال و اينكه از دختر مي‌خواهد كه با زبان اشاره به او جمله «دوستت ‌دارم» را بگويد كه بي‌مقدمه و اغراق‌آميز در فيلم گنجانيده شده است و اين صحنه تنها به اين دليل به فيلم تحميل شده كه در پايان فيلم از پشت شيشه بخش مراقبت‌هاي ويژه پسر با زبان اشاره همين جمله را به دختر بگويد.

«تلافي» ميان اثري جدي و كميك در نوسان است و در نهايت به تعادل درستي بين اين دو بخش نمي‌رسد. اين دوگانگي لحن فيلم را در شخصيت سيروس گرجستاني متبلور مي‌بينيم كه مرتباً بين كاراكتري كميك و جدي در حال تغيير است و تا انتها هم ماهيت واقعي شخصيت او روشن نمي‌شود.

اما اينكه چرا سعيد اسدي از فيلم‌هايي چون «عشق گمشده» و «آواز قو» به فيلم‌هايي مثل «مهمان» و «تلافي» رسيده، جاي تأمل بسيار دارد. وقتي بسياري از تهيه‌كنندگان تنها داستان‌هاي مستعمل و امتحان پس داده را براي ساخت فيلم انتخاب مي‌كنند تا برگشت سرمايه‌شان تضمين شود بسياري از كارگردان‌ها هم كه تنها كار و درآمدشان ساختن فيلم است را ناگزير مي‌كند كه علي‌رغم ميلشان فيلم‌هايي را بسازند كه با توانايي‌هاي آن‌ها فاصله دارد. به اين ترتيب كارگرداني كه زماني فيلم‌هايي مي‌ساخت كه در آن نكات قابل دفاعي وجود داشت بدل به يكي از فيلمسازان معمولي سينماي عامه‌پسند مي‌شود.

 

يكشنبه 12 خرداد 1387 - 12:31


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری