شنبه 23 آذر 1398 - 3:19
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

حسين آرياني
نفر نخست جشنواره مطبوعات در رشته مقاله‌ ادبي هنري

 

تصوير شتابزده از مضمون عشق

 

نقد فيلم مجنون ليلي ساخته قاسم جعفري

داستان فيلم «مجنون ليلي» راجع به جعبه‌اي گران‌بها و باستاني به نام جعبه عشق است كه ميراث خانوادگي دختر دندانپزشكي به نام پروانه (الناز شاكردوست) به شمار مي‌آيد. جعبه گم مي‌شود و فرهاد (محمدرضا گلزار) كه در جريان پيداكردن جعبه عاشق پروانه شده و قرار است با او ازدواج كند، جعبه را پيدا مي‌كند. ولي فرهاد در مسير آوردن جعبه تصادف مي‌كند و از اين پس جعبه عشق مرتب در داستان‌هايي مختلف دست به دست مي‌شود.

وقتي خلاصه داستان «مجنون ليلي» را از نظر مي‌گذرانيم آن را آشكارا شبيه فيلم «سفره ايراني» (كيانوش عياري) مي‌يابيم كه آن‌جا هم اسكناسي دست به دست مي‌شد و داستان‌هاي مختلفي را خلق مي‌كرد. اين انتقال به داستان‌هاي مختلف در «مجنون ليلي» توسط جعبه عشق صورت مي‌گيرد و در طول فيلم جعبه عشق تنها به دست كساني مي‌افتد كه ماجرايي عاشقانه دارند؛ مانند يك طلسم خاص كه به دست افراد مشخصي مي‌افتد.

اين ايده جالبي است كه يك جعبه انگار براي رسيدن به دست عشاق ساخته شده است، ولي فيلم‌ساز مي‌توانست نقش پررنگ‌تري به اين جعبه بدهد، به گونه‌اي كه اين جعبه نقش پيوند دهنده عشاق را بازي كند. ولي در برخي از داستان‌هاي فيلم، جعبه نقش مشخصي ندارد و گاه به جاي پيوند دادن عشاق نقش معكوسي را بازي مي‌كند.

نكته مهم ديگر در مورد داستان‌هاي متفاوت اين فيلم آن است كه برخي از آن‌ها در حد يك ايده باقي مي‌مانند؛ مثل داستان جوان نظافتچي كه زبانش مي‌گيرد و جعبه را نزد دختر قالي‌باف مي‌برد. اين داستان تنها در حد ايده ملاقات عاشقانه دو نفر كه معلوليت جسمي دارند باقي مانده است و مفهوم خاصي را انتقال نمي‌دهد؛ به خصوص كه زمان برخي از داستان‌ها (از جمله داستان مورد اشاره) آنقدر كوتاه است كه اصولاً فرصت نمي‌شود كه داستاني كامل شكل بگيرد و چنين داستان‌هايي فقط در حد به تصوير درآوردن عجولانه يك موقعيت باقي مي‌مانند.

در عوض، بعضي از داستان‌ها آنقدر بلند هستند كه حتي ظرفيت تبديل‌ شدن به يك فيلم بلند را هم دارند؛ مثل داستان اول فيلم درباره عشق دختر دندانپزشك كه مدت‌زماني طولاني از فيلم را اشغال كرده است و گويا ابتدا قرار بوده همين بخش يك فيلم كامل با حضور گلزار باشد كه بعدها بنا به دلايلي داستان‌هاي ديگر به آن افزوده شده‌اند. در نتيجه داستان‌هاي مختلف فيلم همسنگ نيستند و بين كوتاه يا بلندبودن و داستان‌گو يا تصوير كردن عجولانه موقعيت‌ها سرگردان هستند. دليل اين مسئله شايد آن باشد كه داستان‌هاي مختلف فيلم را فيلمنامه‌نويسان مختلفي نوشته‌اند، اما نه به صورت كارگاهي كه داستان‌ها و تركيب آن‌ها را با هم هماهنگ كنند؛ بلكه هر كدام داستاني را جداگانه نوشته‌اند و بعد كارگردان آن‌ها را با هم آميخته و شايد برخي از ضعف‌هاي فيلمنامه، به نبودن يك سيستم كارگاهي در نوشتن فيلمنامه بازمي‌گردد.

به نظر مي‌رسد كه قاسم جعفري به دليل ضعف‌هايي كه در فيلمنامه حس كرده و براي آنكه از جذابيت فيلمش كاسته نشود به مسائلي چون احساسات‌گرايي اغراق‌آميز و فصل‌هاي كليپ‌گونه روي آورده است.

به ياد بياوريم برخوردهاي احساساتي بين پروانه و فرهاد در داستان‌ اول را كه پر است از ديالوگ‌هاي احساساتي و دم‌ دستي و دلبري‌هاي گل‌درشت و اغراق‌آميز كه گاه حوصله تماشاگر را سر مي‌برند.

كليپ عاشقانه‌اي كه قبلاً از دادن جواب آزمايشگاه در اپيزود اول مي‌بينيم چيزي به داستان نمي‌افزايد، جز آنكه حس اغراق‌آميزي از احساسات‌گرايي را القا مي‌كند. كليپي هم كه در محل دفن زباله‌ها با حضور خواننده و گروه موسيقي روي كپه‌هاي آشغال شاهد هستيم از عجايب فيلم است. اينكه چرا چنين گروه موسيقي بي‌مقدمه آوازي عاشقانه را سر داده‌اند كه اصولاً ربطي به آن فضا و حال و هوا ندارد از سوال‌هاي بزرگ فيلم است، به خصوص كه «مجنون ليلي» فيلمي موزيكال نيست كه بتوان در جاي جاي آن بي‌مقدمه زير آواز زد.

اين نكته هم كه بخواهيم مردم خودمان را ملتفت كنيم كه روز موسوم به «ولنتاين» در اصل متعلق به فرهنگ خودمان بوده و در ايران باستان با نام «اسپندگان» يا «روز مهرورزي» شهرت داشته، قابل تأمل است. ولي وقتي اين نكته را از دهان يك پيرمرد نيمه‌ديوانه مي‌شنويم تأثير آن كمرنگ مي‌شود. اين مسئله نشان مي‌دهد كه بازگو كردن ديالوگ‌هاي مهم و كليدي فيلم‌ها بايد در لحظه‌هاي بسيار سنجيده و مؤثر صورت بگيرد.

در مجموع ارائه فيلمي قدرتمند و ديدني از مضمون ازلي و ابدي عشق كار بسيار دشواري است كه متأسفانه در «مجنون ليلي» تحقق نيافته است. «مجنون ليلي» بيش از هر چيزي به ايده شتابزده‌اي از مضمون عشق شبيه شده است. «مجنون ليلي» نشان مي‌دهد كه قاسم جعفري نياز به برخورد جدي‌تر و دقيق‌تري با مقوله‌هايي چون فيلمنامه‌نويسي و كارگرداني دارد.

 

يكشنبه 15 ارديبهشت 1387 - 10:45


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری